ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΕΦΕΤΕΙΟ
(Έφεση Κατά Απόφασης Διοικητικού Δικαστηρίου Αρ. 21/2022)
27 Φεβρουαρίου, 2026
[ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ-ΝΙΚΟΛΕΤΟΠΟΥΛΟΥ Π., ΛΥΣΑΝΔΡΟΥ, ΔΡΟΥΣΙΩΤΗΣ, Δ/ΣΤΕΣ]
Κ. Κ., ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ
ΦΥΣΙΚΩΝ ΚΗΔΕΜΟΝΩΝ ΤΟΥ Σ. Κ. ΚΑΙ Χ. A.
Εφεσείων,
v.
ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΕΣΩ
ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
Εφεσίβλητης.
--------------------
Ν. Χαραλαμπίδου (κα), για Ν. ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΟΥ Δ.Ε.Π.Ε., για Εφεσείοντα.
Μ. Κυπριανού (κα), εκ μέρους του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, για Εφεσίβλητη.
--------------------
ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ-ΝΙΚΟΛΕΤΟΠΟΥΛΟΥ, Π.: Η ομόφωνη απόφαση του Δικαστηρίου θα δοθεί από τον Δικαστή Δ. Λυσάνδρου.
Α Π Ο Φ Α Σ Η
ΛΥΣΑΝΔΡΟΥ, Δ.: Κατά τον ουσιώδη χρόνο, ο Εφεσείων φοιτούσε σε δημόσιο δημοτικό σχολείο και το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού (εφεξής «το Υπουργείο») του παρείχε ατομικό συνοδό λόγω κινητικών προβλημάτων.
Με κοινή τους επιστολή ημερ. 9.2.2017, οι γονείς του Εφεσείοντα εξέφρασαν την πρόθεση όπως (ως η σύσταση των ειδικών) ο Εφεσείων ακολουθούσε δευτεροβάθμια εκπαίδευση σε ιδιωτική σχολή και, συνεπώς, ζήτησαν από το Υπουργείο όπως συνεχίσει να του διαθέτει ατομικό συνοδό σε περίπτωση μετακίνησής του σε ιδιωτικό σχολείο.
Εξέφρασαν δε τη θέση ότι η πρακτική του Υπουργείου να μη διαθέτει ατομικούς συνοδούς σε παιδιά που φοιτούν σε ιδιωτικές σχολές συνιστούσε διάκριση λόγω αναπηρίας (ως η θέση της Ανεξάρτητης Αρχής Προώθησης Δικαιωμάτων ΑμέΑ) και αντίκειτο τόσο στις αρχές της ίσης μεταχείρισης και της μη διάκρισης σε σχέση με το δικαίωμα στην εκπαίδευση, όσο και στις υποχρεώσεις της Πολιτείας βάσει της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες.
Με επιστολή του ημερ. 4.5.2017, το Υπουργείο απάντησε στη μητέρα του Εφεσείοντα ως εξής:
«Εχω οδηγίες να αναφερθώ στην επιστολή σας, ημερομηνίας 9 Φεβρουαρίου 2017, με το αίτημα να παραχωρηθεί στο παιδί σας σχολικός συνοδός κατά τη μετάβασή του σε ιδιωτικό σχολείο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και να σας ενημερώσω τα εξής:
Το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού μεριμνά για την δωρεάν παροχή της Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης και κατ’ επέκταση οποιασδήποτε άλλης βοήθειας σε εκπαιδευτικό, βοηθητικό ή άλλο προσωπικό, προσδιορίζεται από τους Νόμους Περί Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης του 1999 έως 2014, σε παιδιά με Ειδικές Ανάγκες που φοιτούν σε Δημόσια Σχολεία.
Επί τη βάσει των πιο πάνω, έχετε δικαίωμα να αποταθείτε στην Επαρχιακή Επιτροπή Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης, ώστε να εξασφαλίσετε για το παιδί σας την παροχή σχολικού συνοδού σε περίπτωση που το παιδί σας θα φοιτήσει σε Δημόσιο Σχολείο.
Παραμένουμε στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε περαιτέρω πληροφορία ή διευκρίνιση.».
Οι γονείς του Εφεσείοντα ανταπάντησαν με επιστολή δικηγόρου τους ημερ. 13.9.2017 η οποία ζητούσε όπως το Υπουργείο επαναξιολογήσει τη θέση του, καθότι το Υπουργείο όφειλε να εξετάσει το αίτημα με βάση τα δικαιώματα του Εφεσείοντα (ως παιδιού με αναπηρία) τα οποία απορρέουν από τις οικείες διεθνείς συμβάσεις, και όχι στη βάση εθνικών πολιτικών ή νομοθεσιών που παραβιάζουν τα δικαιώματα του παιδιού.
Το Υπουργείο απάντησε στην άνωθεν επιστολή διά της ακόλουθης επιστολής ημερ. 11.10.2017 (η γραμματική και η σύνταξη είναι του πρωτότυπου κειμένου):
«Αναφορικά με το πιο πάνω θέμα, σας ενημερώνουμε ότι η μητέρα του μαθητή [Κ.Κ.], κα [Χ.Α.], έχει λάβει απαντητική επιστολή, ημερομηνίας 04 Μαΐου 2017, σε σχέση με το αίτημά της.
Όσον αφορά στο αίτημά της κας Αβρααμίδου, πληροφορείστε ότι το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού δεν έχει υποχρέωση για παροχή δωρεάν βοήθειας με εκπαιδευτικό, βοηθητικό ή άλλο προσωπικό σε Ιδιωτικά Σχολεία, σύμφωνα με απόφαση του Γενικού Εισαγγελέα […] (ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α΄).
Το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού μεριμνά για τη δωρεάν παροχή της Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης και κατ’ επέκταση οποιασδήποτε άλλης βοήθειας σε εκπαιδευτικό, βοηθητικό ή άλλο προσωπικό, όπως προσδιορίζεται από τους Νόμους περί Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης του 1999 έως 2014, σε παιδιά με Ειδικές Ανάγκες που φοιτούν σε Δημόσια Σχολεία.
Επί τη βάσει των πιο πάνω, η εξασφάλιση παροχής σχολικού συνοδού καθίσταται αδύνατη, σε περίπτωση που ο μαθητής [Κ.Κ.] θα φοιτήσει σε Ιδιωτικό Σχολείο. Σε περίπτωση, ωστόσο που το παιδί φοιτήσει σε Δημόσιο Σχολείο, οι γονείς/κηδεμόνες έχουν το δικαίωμα να αποταθούν στην Επαρχιακή Επιτροπή Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης, ώστε να εξασφαλίσουν για τις ανάγκες του παιδιού τους την παροχή σχολικού βοηθού.
Παραμένουμε στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε περαιτέρω πληροφορία ή διευκρίνιση.».
Η δε γνωμάτευση της Νομικής Υπηρεσίας, την οποία το Υπουργείο επικαλείτο και επίσυναπτε, είχε ως εξής (η γραμματική και η σύνταξη είναι του πρωτότυπου κειμένου):
«Αναφέρομαι στην επιστολή σας με ημερομηνία 11.3.2002 και αρ. φακ. […] όπου εγείρεται το ερώτημα κατά πόσο το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού είναι υποχρεωμένο να παρέχει οποιαδήποτε βοήθεια με εκπαιδευτικό, βοηθητικό ή άλλο προσωπικό σε ιδιωτικά σχολεία για τις ανάγκες παιδιών με ειδικές ανάγκες και αφού μελέτησα το όλο θέμα, πιστεύω ότι οι οποιεσδήποτε υποχρεώσεις του Υπουργού πάνω στο θέμα αυτό, απαριθμούνται στο άρθρο 18(2) του περί Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδιών με Ειδικές Ανάγκες Νόμου του 1999.
Μελετώντας αυτά, πιστεύω ότι ο Υπουργός δεν έχει υποχρέωση για παροχή δωρεάν βοήθειας με εκπαιδευτικό, βοηθητικό ή άλλο προσωπικό σε ιδιωτικό σχολείο.
Έχοντας όμως υπόψη τους σκοπούς του Νόμου, οι οποίοι καθορίζονται στο προοίμιο αυτού, και ιδιαίτερα την ευθύνη της Πολιτείας για τα παιδιά με ειδικές ανάγκες, εισηγούμαι να εξετασθεί με προσοχή η δυνατότητα επέκτασης της δωρεάς φοίτησης και σε ιδιωτικά σχολεία, όπως γίνεται με τα δημόσια σχολεία.».
Ο Εφεσείων προσέβαλε την πράξη ημερ. 11.10.2017 διά της Προσφυγής Αρ. 1783/2017 την οποία το πρωτόδικο Δικαστήριο απέρριψε ως δικονομικά απαράδεκτη με το εξής σκεπτικό:
Η επιστολή ημερ. 4.5.2017 ήταν απορριπτική του αιτήματος του Εφεσείοντα και προσέφερε πλήρη γνώση στην πλευρά του ως προς τούτο, συνεπώς ήταν η εκτελεστή διοικητική πράξη η οποία χωρούσε προσβολής διά της καταχώρησης Προσφυγής εναντίον της.
Αντιθέτως, η επιστολή ημερ. 11.10.2017 ήταν βεβαιωτική της πρώτης επιστολής του Υπουργείου (και, άρα, μη εκτελεστή διοικητική πράξη) καθότι δεν ήταν προϊόν νέας έρευνας. Μπορεί η προηγηθείσα επιστολή ημερ. 13.9.2017 των δικηγόρων του Εφεσείοντα να προέβαλε νομική επιχειρηματολογία, αλλά επί της ουσίας δεν προέβαλε νέα ζητήματα που να ήταν άγνωστα στη διοίκηση.
Ο Εφεσείων εφεσιβάλλει την πρωτόδικη απόφαση με τους εξής λόγους έφεσης:
Κατά τον πρώτο λόγο έφεσης, το πρωτόδικο Δικαστήριο εσφαλμένα απέρριψε την Προσφυγή ως απαράδεκτη, κρίνοντάς την προσβαλλόμενη πράξη ημερ. 11.10.2017 ως βεβαιωτική της πράξης ημερ. 4.5.2017.
Κατά τον δεύτερο λόγο έφεσης, η απόφαση του πρωτόδικου Δικαστηρίου να εξετάσει αυτεπάγγελτα το δικονομικά παραδεκτό της Προσφυγής, χωρίς να εγερθεί από την Εφεσίβλητη, παραβίασε το δικαίωμα πρόσβασης του Εφεσείοντα στη δικαιοσύνη καθώς και την αρχή του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού.
Η δική μας κρίση έχει ως εξής:
Το δικονομικά παραδεκτό της Προσφυγής (εν προκειμένω, λόγω της βεβαιωτικής φύσης της προσβαλλόμενης πράξης και, κατ’ επέκταση, του εκπροθέσμου της Προσφυγής) είναι όντως θέμα αυτεπάγγελτα εξεταζόμενο από το Δικαστήριο, χωρίς την χρεία έγερσής του από την καθ’ ου η αίτηση Διοίκηση, διότι είναι θέμα δικαιοδοτικό (Έφεση κατά Απόφασης Διοικητικού Δικαστηρίου Αρ. 107/16 Τσιήσσιου ν. Δήμου Παραλιμνίου, απόφαση Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου ημερ. 3.10.2023).
Το πρωτόδικο Δικαστήριο ήγειρε μεν το θέμα της εκτελεστότητας της προσβαλλόμενης πράξης αυτεπαγγέλτως, δηλώνοντας όμως ρητά ότι έδωσε την ευκαιρία στον Εφεσείοντα να ακουστεί επί τούτου (σελ. 4 της εφεσιβαλλόμενης απόφασης).
Αυτό όχι μόνο δεν αμφισβητείται αλλά και αποδεικνύεται από τον πρωτόδικο δικαστικό φάκελο ο οποίος εμπεριέχει συναφή αγόρευση του Εφεσείοντα.
Οπότε, δεν συμφωνούμε με τη θέση του Εφεσείοντα ότι η εκ του πρωτόδικου Δικαστηρίου αυτεπάγγελτη εξέταση του δικονομικά παραδεκτού της Προσφυγής συνιστά παράβαση του δικαιώματος πρόσβασης στη δικαιοσύνη ως απορρέει από διεθνή σύμβαση.
Συνεπώς, ο δεύτερος λόγος έφεσης κρίνεται αβάσιμος και απορρίπτεται.
Με τον πρώτο λόγο έφεσης, βάλλεται ως εσφαλμένη η πρωτόδικη κρίση για το δικονομικά παραδεκτό της Προσφυγής.
Κρίνουμε τον πρώτο λόγο έφεσης βάσιμο και τον αποδεχόμαστε, για τους εξής λόγους:
Ο Εφεσείων ισχυρίζεται ότι η προσβαλλόμενη πράξη ημερ. 11.10.2017 δεν μπορεί παρά να είναι εκτελεστή διοικητική πράξη, διότι με την προγενέστερη επιστολή ημερ. 4.5.2017 το Υπουργείο δεν ενημέρωσε τον Εφεσείοντα, ο οποίος δεν εκπροσωπείτο τότε από δικηγόρο κατά τρόπο ώστε να μπορεί να αντιληφθεί με σαφήνεια και ακρίβεια την ηθική ή υλική ζημιά που θα υφίστατο από την πράξη, δηλαδή την άρνηση εξασφάλισης σχολικού συνοδού στο ιδιωτικό σχολείο που θα επέλεγε να φοιτήσει, αλλά και να ενημερωθεί αναφορικά με το δικαίωμά του να προσβάλει την εν λόγω απόφαση.
Η φύση της πράξης ημερ. 4.5.2017 πρέπει, κατά τη γνώμη μας, να κριθεί βάσει του περιεχομένου της το οποίο κρίνουμε ότι την καθιστά πράξη πληροφοριακής φύσης η οποία εξ ορισμού δεν είναι εκτελεστή διοικητική πράξη. Κατά τη νομολογία, πληροφοριακή είναι η πράξη η οποία ενημερώνει τον διοικούμενο για μια κατάσταση πραγμάτων ή για τις ισχύουσες νομοθετικές διατάξεις, χωρίς να εμπεριέχει δήλωση της Διοίκησης κατά τρόπο που να συνεπάγεται έννομες επιπτώσεις για τον διοικούμενο (Έφεση κατά Απόφασης Διοικητικού Δικαστηρίου Αρ. 48/2019 ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Δ.Ε.Π.Ε. ν. Δημοκρατίας, απόφαση Εφετείου ημερ. 4.10.2023· Έφεση κατά Απόφασης Διοικητικού Δικαστηρίου Αρ. 59/2021 Παπαδήμα ν. Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου, απόφαση Εφετείου ημερ. 31.3.2025).
Εν προκειμένω, η ίδια η πράξη ημερ. 4.5.2017 δηλώνει ότι ενημερώνει τον Εφεσείοντα για το ισχύον νομικό καθεστώς και τα απορρέοντα δικαιώματα του Εφεσείοντα βάσει τούτου, χωρίς να παρέχει, κατά την κρίση μας, πλήρη και επαρκή γνώση στον Εφεσείοντα, απόρριψης του αιτήματός του. Σύμφωνα με τη νομολογία, επαρκής είναι η γνώση που περιλαμβάνει πληροφόρηση για κάθε ουσιαστικό στοιχείο της απόφασης και κρίνεται κατά περίπτωση στο πλαίσιο των περιστατικών της υπόθεσης (Έφεση κατά Απόφασης Διοικητικού Δικαστηρίου Αρ. 79/17 Golden Telemedia Ltd ν. Δήμου Στροβόλου, απόφαση Ανώτατου Συνταγματικού Δικαστηρίου ημερ. 4.3.2024). Συνεπώς, κρίνουμε ότι η επιστολή ημερ. 4.5.2017 είναι πληροφοριακής φύσης και, συνεπώς, μη εκτελεστή, αφού δεν απορρίπτει αφ’ εαυτής το αίτημα του Εφεσείοντα.
Εν αντιθέσει, κρίνουμε ότι το αίτημα του Εφεσείοντα απορρίφθηκε με την προσβαλλόμενη πράξη ημερ. 11.10.2017 που χαρακτηρίζεται από διαφορετική διατύπωση εν συγκρίσει με την πράξη ημερ. 4.5.2017.
Χαρακτηριστικά, στην πράξη ημερ. 11.10.2017 το Υπουργείο ρητά δηλώνει ότι -με βάση το ισχύον νομικό καθεστώς- δεν έχει υποχρέωση και, συνεπώς, καθίσταται αδύνατη η από πλευράς του παροχή σχολικού συνοδού σε περίπτωση φοίτησης του Εφεσείοντα σε ιδιωτικό σχολείο.
Η πράξη ημερ. 11.10.2017 απορρίπτει την με δημόσιο χρήμα παροχή σχολικού συνοδού στον Εφεσείοντα συγκεκριμένα, σε αντίθεση με την πράξη ημερ. 4.5.2017 που αναφέρθηκε στα εν τω νόμω προβλεπόμενα γενικά και αόριστα.
Υπό το φως των ανωτέρω, κρίνουμε ότι η προσβαλλόμενη πράξη ημερ. 11.10.2017 είναι εκτελεστή και εσφαλμένα το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε το αντίθετο, απορρίπτοντας την Προσφυγή ως δικονομικά απαράδεκτη.
Καταληκτική κρίση του Δικαστηρίου:
Επιτυγχάνει η έφεση και παραμερίζεται η απόφαση ημερ. 17.12.2021 του πρωτόδικου Δικαστηρίου επί της Προσφυγής Αρ. 1783/2021. Η υπόθεση παραπέμπεται στο πρωτόδικο Δικαστήριο (υπό την ίδια σύνθεση) ώστε να εξετάσει τους λόγους ακύρωσης (τηρουμένου, βέβαια, του δικονομικά παραδεκτού τους) οι οποίοι προβλήθηκαν από τον Εφεσείοντα στο πλαίσιο της Προσφυγής.
Επιδικάζονται, ως κατ’ έφεση έξοδα, 3000 ευρώ (επιπλέον Φ.Π.Α.) κατά της Εφεσίβλητης και υπέρ του Εφεσείοντα.
Α. ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ-ΝΙΚΟΛΕΤΟΠΟΥΛΟΥ, Π.
Δ. ΛΥΣΑΝΔΡΟΥ, Δ.
Μ. ΔΡΟΥΣΙΩΤΗΣ, Δ.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο