ΕΦΕΤΕΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ‑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ
(Πολιτική Έφεση Αρ. 179/2023)
27 Φεβρουαρίου 2026
[Χ.Β. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ, Μ. ΤΟΥΜΑΖΗ, Θ. ΘΩΜΑ, Δ/ΣΤΕΣ]
Μ.Ε.Α. IOANNOU PROPERTIES LIMITED
Εφεσείουσα
v.
OLGA VASILYEVA
Εφεσίβλητη
------------------------
Γ. Γεωργίου, για Δρ Α. Ποιητής & Σία Δ.Ε.Π.Ε., για Εφεσείουσα
Χ. Ιωάννου, για Χρίστος Πουργουρίδης & Σία Δ.Ε.Π.Ε. και για Χ. Π. Ιωάννου Δ.Ε.Π.Ε., για Εφεσίβλητη
ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ, Δ.: Η απόφαση είναι ομόφωνη.
Α Π Ο Φ Α Σ Η
ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ, Δ.: Με οκτώ λόγους έφεσης η Εφεσείουσα εταιρεία προσβάλλει το διάταγμα εκκαθάρισης, το οποίο εξέδωσε εναντίον της το Ε. Δ. Λεμεσού στις 19.6.23 επί τη βάσει των Άρθρων 211(ε) και 212(α) του περί Εταιρειών Νόμου, Κεφ. 113. Το πρωτόδικο Δικαστήριο, αξιολογώντας την εκατέρωθεν γραπτή μαρτυρία, κατέληξε ότι η Εφεσείουσα ήταν ανίκανη να πληρώσει το εκ δικαστικής απόφασης χρέος της, ύψους €1.115.665 συν τόκους και ότι αυτή η ανικανότητα τεκμαίρετο από τη μη συμμόρφωση της για 21 ημέρες με σχετική απαίτηση πληρωμής, επιδοθείσα βάσει του Άρθρου 212(α) του Κεφ. 113.
Σημειώνεται πως η ακροαματική διαδικασία διεξήχθη στη βάση ενόρκων δηλώσεων και συγκεκριμένα δύο από κάθε πλευρά, ήτοι αρχικής και συμπληρωματικής. Στις δύο εκ μέρους της Εφεσίβλητης είχε ορκιστεί η ίδια και στις δύο εκ μέρους της Εφεσείουσας εταιρείας είχε ορκιστεί ο τότε διευθυντής της, ο κ. Ιωάννου. Αίτημα της Εφεσείουσας για αντεξέταση της Εφεσίβλητης απερρίφθη με ενδιάμεση απόφαση, η οποία δεν προσβάλλεται με την έφεση.
Λόγοι Έφεσης αρ. 1, 2 και 3 – Επίδοση Απαίτησης Πληρωμής
Οι τρεις πρώτοι λόγοι έφεσης αλληλοσυμπλέκονται καθότι όλοι έχουν ως επίκεντρο ζητήματα τα οποία άπτονται της επίδοσης της απαίτησης πληρωμής ημερομηνίας 5.8.21. Προβάλλεται διαδοχικά ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο εσφαλμένα: (1) Θεώρησε ότι η απαίτηση πληρωμής έγινε στο εγγεγραμμένο γραφείο της Εφεσείουσας, (2) Έκρινε ότι τα περιστατικά της παρούσας διακρίνονται από εκείνα της υπόθεσης C. Phasarias (Automotive Centre) Ltd v. Εταιρείας Σκυροποιίας «Λεωνίκ» Λτδ (2009) 1 Α.Α.Δ. 1457 ενώ η Εφεσίβλητη ούτε εδώ είχε προσωπική γνώση για την επίδοση και (3) Θεώρησε πως η αναφορά στους λόγους ένστασης ότι «δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις» για την έκδοση διατάγματος εκκαθάρισης, δεν περιελάμβανε και το θέμα της επίδοσης.
Αρχής γενομένης από τον τρίτο λόγο έφεσης, σημειώνουμε πως ήταν ορθή η πρωτόδικη θέση ότι η αναφερόμενη φράση συνιστούσε λόγο ένστασης γενικό και αόριστο. Αυτό το οποίο προκύπτει από την υπόθεση Σοφοκλέους ν. Ταβελούδη κ.ά. (2002) 1 Α.Α.Δ. 92, είναι ότι ο ενιστάμενος σε αίτηση υποχρεούται να εξειδικεύει τους λόγους οι οποίοι υποστηρίζουν την ένσταση του, με την απαιτούμενη, σε νομική γραφή, καθαρότητα, λιτότητα έκφρασης και περιεκτικότητα. Πρόκειται για διαχρονική αρχή εν σχέσει με τη σύνταξη ενστάσεων σε αιτήσεις, η οποία αρχή υιοθετήθηκε και στον νυν ισχύοντα κ.23.7(1)(β) των Κανονισμών Πολιτικής Δικονομίας του 2023 (βλ. και Liberty Life Insurance Public Company υπό εκκαθάριση ν. Νεοκλέους, Πολ. Έφ. 244/2018, ημερ. 6.2.25).
Σε σχέση με το ίδιο θέμα, προστίθεται στην προαναφερθείσα υπόθεση Σοφοκλέους ν. Ταβελούδη κ.ά. (ανωτέρω), πως ο συντάκτης της ένστασης έχει καθήκον να πληροφορήσει τόσο τον αντίδικο όσο και το Δικαστήριο, «σε ποιους ακριβώς λόγους έγκειται η ένσταση του». Υπό τις περιστάσεις της παρούσας, μια γενικότατη φράση, η οποία θα μπορούσε στερεότυπα να συμπεριλαμβάνεται σε όλες τις ενστάσεις, δεν θεωρούμε ότι ανταποκρίνετο στην απαιτούμενη εξειδίκευση, καθαρότητα και ακρίβεια.
Άλλωστε η επίδοση απαίτησης πληρωμής, στην πραγματικότητα δεν αποτελεί προϋπόθεση της έκδοσης διατάγματος εκκαθάρισης. Εντάσσεται στο κεφάλαιο «απόδειξη», αφού συνιστά νομοθετικό τεκμήριο, το οποίο λειτουργεί υπέρ της στοιχειοθέτησης ανικανότητας πληρωμής χρεών, η οποία τίθεται ως προϋπόθεση στο προηγούμενο Άρθρο 211(ε). Ανικανότητα η οποία δύναται όμως να αποδειχθεί και με άλλους τρόπους. Όπως προκύπτει από την υπόθεση G.I.P. Constructions Ltd v. Διευθυντή Κοινωνικών Ασφαλίσεων (1991) 1 Α.Α.Δ. 4, η εξειδίκευση των περιστάσεων στο Άρθρο 212 δεν περιορίζει τη γενικότητα του Άρθρου 211 αναφορικά με την αδυναμία πληρωμής των χρεών μιας εταιρείας, υπό την έννοια ότι συνιστούν μεν ορισμένες περιστάσεις που εγείρουν νομοθετικό τεκμήριο ύπαρξης αδυναμίας πληρωμής χρεών, αλλά δεν εξαντλούν το πεδίο, επιτρέποντας έτσι προσέγγιση οποιασδήποτε άλλης μαρτυρίας, η οποία δυνητικά θα μπορούσε να οδηγήσει στο ίδιο αποτέλεσμα (βλ. και M. Moulettaris Machinery Co. Ltd ν. Ζήνωνος (2001) 1(Γ) Α.Δ.Δ. 1649, Pan Aman Hotels Ltd v. Εφόρου Φ.Π.Α. (2001) 1 Α.Α.Δ. 1796). Αυτό ακριβώς έγινε στην υπόθεση Kyriakides Bros (Motors) Ltd v. Τράπεζας Κύπρου Δημόσια Εταιρεία Λτδ, Πολ. Έφ. 92/2016, ημερ. 4/9/24.
Όμως δεν ήταν μόνον το γεγονός της μη συμπερίληψης εξειδικευμένου λόγου ένστασης στο σώμα της ένστασης, αυτό το οποίο κατεδείκνυε με βεβαιότητα ότι δεν εγείρετο ένα τέτοιο ζήτημα ως επίδικο στο πλαίσιο της κρινόμενης αίτησης εκκαθάρισης. Ήταν κυρίως το ότι τόσο στην ίδια την εναρκτήρια αίτηση (§11) όσο και στη συνοδεύουσα αυτήν αρχική ένορκη δήλωση (§4) της Εφεσίβλητης, περιείχετο σαφέστατος και εξειδικευμένος ισχυρισμός ότι γραπτή απαίτηση πληρωμής «… επιδόθηκε στον διευθυντή της εταιρείας κ. Μιχάλη Ιωάννου στην διεύθυνση του εγγεγραμμένου γραφείου της οφειλέτριας εταιρείας την 6/8/21 …». Ο περί ου ο λόγος διευθυντής ήταν ο ενόρκως δηλών στις δύο ένορκες δηλώσεις, οι οποίες είχαν καταχωριστεί υπέρ της Εφεσείουσας εταιρείας και παρά τα όσα άλλα ο ίδιος λεπτομερώς παρέθεσε, εντούτοις ούτε αρνήθηκε ενόρκως οποιονδήποτε από τους πιο πάνω ισχυρισμούς αλλά ούτε και ανέφερε οτιδήποτε, έστω και ακροθιγώς, εν σχέσει με αυτούς τους ισχυρισμούς ή γενικά το ζήτημα της επίδοσης της απαίτησης. Υπό τις περιστάσεις αυτές, ασφαλώς και ήταν ορθή η πρωτόδικη διαπίστωση ότι «δεν ηγέρθη σχετικός λόγος ένστασης».
Βέβαια, η ως άνω διαπίστωση μας δεν θέτει τέρμα στη συζήτηση, αφού, ως αναφέρεται στην υπόθεση C. Phasarias (ανωτέρω) «… η διαπίστωση κατά πόσο τηρήθηκαν οι προϋποθέσεις του άρθρου 212, μεταξύ των οποίων και η επίδοση της απαίτησης στο εγγεγραμμένο γραφείο της εταιρείας, τηρήθηκαν ή όχι, ήταν καθήκον του δικαστηρίου, έστω κι αν το σημείο δεν ηγέρθη στην ένσταση».
Η ομοιότητα της C. Phasarias (ανωτέρω) με την κρινόμενη εδώ έφεση έγκειται στο ότι και στις δύο η ένορκη δήλωση επίδοσης της απαίτησης δεν προσδιορίζει πού ακριβώς έγινε η επίδοση. Η επίδοση στον διευθυντή της εταιρείας, χωρίς να αναφέρεται ότι αυτή η επίδοση έγινε στο εγγεγραμμένο γραφείο της, δεν μπορεί, υπό κανονικές περιστάσεις, να θεωρηθεί ως η δέουσα και η προβλεπόμενη από το Άρθρο 212(α). Αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο επικυρώθηκε η απόρριψη της αίτησης εκκαθάρισης στην υπόθεση C. Phasarias (ανωτέρω).
Υπάρχει όμως και ουσιώδης διαφορά της υπόθεσης C. Phasarias (ανωτέρω) εν σχέσει με την παρούσα. Εδώ υπήρχε ένορκη μαρτυρία της Εφεσίβλητης ότι η απαίτηση πληρωμής «… επιδόθηκε στον διευθυντή της εταιρείας κ. Μιχάλη Ιωάννου στην διεύθυνση του εγγεγραμμένου γραφείου της οφειλέτριας εταιρείας …». Μαρτυρία η οποία, ως έχουμε ήδη καταδείξει, παρέμεινε αναντίλεκτη. Δεν μπορούσε να μην αξιολογηθεί τέτοια μαρτυρία και πολύ περισσότερο δεν μπορούσε να αγνοηθεί το γεγονός ότι δεν αμφισβητείτο από πλευράς μαρτυρίας.
Στην αιτιολογία του πρώτου λόγου έφεσης η Εφεσείουσα περιέλαβε διάφορα επιχειρήματα προς υποστήριξη της θέσης ότι η μαρτυρία αυτή της Εφεσίβλητης δεν έπρεπε να χρησιμοποιηθεί και ότι ο μόνος που γνώριζε για την επίδοση ήταν ο επιδότης. Ως εξηγούμε κατωτέρω, δεν συμφωνούμε με τις θέσεις αυτές.
Ειδικότερα, προβάλλεται ότι η ένορκη δήλωση της Εφεσίβλητης ήταν στην αγγλική γλώσσα και το πρωτόδικο Δικαστήριο δεν έλαβε υπ’ όψιν του ότι «πηγή πληροφόρησης» της Εφεσίβλητης σε σχέση με την επίδοση ήταν η ένορκη δήλωση του ιδιώτη επιδότη, η οποία ήταν στην ελληνική. Η Εφεσείουσα εκλαμβάνει, με βεβαιότητα, ότι η μοναδική πηγή πληροφόρησης για την Εφεσίβλητη ήταν ο επιδότης. Η πραγματικότητα όμως είναι πως η Εφεσίβλητη παραθέτει τα γεγονότα της επίδοσης χωρίς να παραπέμπει σε οποιαδήποτε «πηγή πληροφόρησης». Κανένας δεν μπορεί να αναφέρει με βεβαιότητα κατά πόσον γνώριζε για την επίδοση είτε επειδή τής το είπε ο δικηγόρος της ή ο επιδότης ή ο διευθυντής της Εφεσείουσας είτε επειδή το διάβασε σε κάποιο έγγραφο είτε ακόμα επειδή συνόδευσε τον επιδότη και έλαβε προσωπική γνώση. Η ίδια δεν αντεξετάστηκε ως προς τη θέση της αυτή, η οποία ήταν πρωτογενής μαρτυρία που παρέμεινε αναντίλεκτη από πλευράς αντίθετης μαρτυρίας. Όλα τα υπόλοιπα, τα οποία προβάλλονται, δεν υπερβαίνουν το επίπεδο ανεπίτρεπτων εικασιών. Το γεγονός ότι η Εφεσίβλητη επισύναψε και την ένορκη δήλωση του ιδιώτη επιδότη δεν οδηγεί αυτομάτως στο συμπέρασμα ότι το περιεχόμενο της ήταν ο μόνος τρόπος με τον οποίο η ίδια μπορούσε να λάβει γνώση για το γεγονός της επίδοσης ή για τον τρόπο και τον τόπο στον οποίο επετεύχθη η επίδοση.
Στη βάση των πιο πάνω οι λόγοι έφεσης αρ. 1, 2 και 3 υπόκεινται σε απόρριψη.
Λόγος Έφεσης αρ. 4 – Ανταπαίτηση
Με τον τέταρτο λόγο έφεσης η Εφεσείουσα υποστηρίζει ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο δεν έλαβε υπ’ όψιν πως η ίδια είχε ανταπαίτηση εναντίον της Εφεσίβλητης, πράγμα που, ως προσθέτει, δείχνει ότι το ποσόν το οποίο αξίωνε η Εφεσίβλητη ήταν αμφισβητούμενο.
Πρέπει ευθέως να σημειώσουμε ότι ο πιο πάνω λόγος έφεσης είναι αβάσιμος, καθότι η πρωτόδικη Δικαστής είχε στην πραγματικότητα εξετάσει την εν λόγω εισήγηση. Υπέδειξε προς τούτο ότι η αμφισβήτηση του χρέους και η επιμονή περί ύπαρξης ανταπαίτησης εδράζετο στο γεγονός της καταχώρισης έφεσης εναντίον της δικαστικής απόφασης στην αγωγή αρ. 3071/12, δυνάμει της οποίας αφενός προέκυπτε το εξ αποφάσεως χρέος και αφετέρου είχε απορριφθεί η ανταπαίτηση την οποία επικαλείτο η Εφεσείουσα. Η πρωτόδικη Δικαστής απέρριψε την εισήγηση αυτή με εύστοχη παραπομπή στην υπόθεση Bitonic Ltd v. Bank of Moscow κ.ά., Πολ. Έφ. 117/2018, ημερ. 16.3.22, ECLI:CY:AD:2022:A113, στην οποία τονίστηκε ότι:
«Σε σχέση με τον 4ο λόγο έφεσης και τη βάση του ισχυρισμού της Εφεσείουσας ότι η καταχώρηση έφεσης εναντίον της εγγραφής σημαίνει ότι υπάρχει αμφισβήτηση του εξ αποφάσεως χρέους της, ανεξάρτητα αν ζητήθηκε αναστολή εκτέλεσης της απόφασης, εκτός του ότι δεν έχει πραγματική αξία αφού η έφεση επί της απόφασης εγγραφής έχει εκδικαστεί και απορριφθεί, θα προσθέταμε το αυτονόητο ότι η καταχώρηση έφεσης δεν αναιρεί ούτε αναστέλλει αφ΄εαυτής το κύρος της πρωτόδικης απόφασης. (Βλ. Σύγγραμμα McPherson's Law of Company Liquidation, στη σελίδα 127 αναφέρονται τα ακόλουθα:
"Where the petition is founded on an unpaid judgment debt or costs, the petitioner is not deprived of the right to a winding-up order simply because the company has lodged an appeal against the judgment. The proper course is for the company to apply for a stay of execution of the judgment pending determination of the appeal and to seek an adjournment of the winding-up petition)».
(έμφαση δοθείσα)
Κατά την κρίση μας δεν χρειάζεται να προσθέσουμε οτιδήποτε άλλο. Εκ του περισσού να προσθέσουμε μόνο τη θέση της Εφεσίβλητης ενώπιον μας ότι, στο μεσολαβήσαν διάστημα από την έκδοση της εκκαλούμενης απόφασης, έχει πλέον εκδικαστεί η καταχωρισθείσα έφεση της εδώ Εφεσείουσας και έχει απορριφθεί (βλ. ΜΕΑ Ioannou Properties Ltd κ.ά. ν. Vasilyeva, Πολ. Έφ. 429/19, ημερ. 11.7.24).
Ο τέταρτος λόγος έφεσης υπόκειται σε απόρριψη.
Λόγος Έφεσης αρ. 5 – Διεύθυνση Εφεσίβλητης
Στον τίτλο της εναρκτήριας αίτησης (petition) καταγράφεται η φράση «Αίτηση από την Olga Vasilyeva, από τη Ρωσία και τώρα στον Άγιο Αθανάσιο - Αιτήτρια». Η Εφεσείουσα προβάλλει πως το πρωτόδικο Δικαστήριο δεν έλαβε υπ’ όψιν του ότι η Εφεσίβλητη δεν αποκάλυψε την ορθή διεύθυνση της ή ότι είχε μεταβιβάσει την κατοικία της στον Άγιο Αθανάσιο επ’ ονόματι του γιου της, ο οποίος την πώλησε σε τρίτο πρόσωπο. Κατά την Εφεσείουσα η πιο πάνω αναφορά της Εφεσίβλητης στον τίτλο της αίτησης «δεν καθορίζει που (sic) θα εύρισκε η Εφεσείουσα την Εφεσίβλητη προκειμένου να διεκδικήσει τα δικαιώματα της ή προκειμένου να εκτελέσει οποιαδήποτε διαταγή του Δικαστηρίου εν σχέση sic) με έξοδα», πράγμα το οποίο, κατά την εισήγηση, επηρεάζει δυσμενώς την Εφεσείουσα.
Η Εφεσείουσα βασικά ισχυριζόταν ότι η Εφεσίβλητη απέκρυπτε κακόβουλα και σκόπιμα τη διεύθυνση της διαμονής της, ότι η εν λόγω διεύθυνση της ήταν άγνωστη και ότι εξαιτίας αυτού δεν έπρεπε να εκδοθεί το διάταγμα εκκαθάρισης. Αυτά προέβαλλε στην αρχική ένορκη δήλωση του ο κ. Ιωάννου (§19, 23 και 28).
Με κάθε σεβασμό και σε πλήρη συμφωνία με το πρωτόδικο Δικαστήριο δεν μπορούμε να αντιληφθούμε πώς επηρεάστηκε καθ’ οιονδήποτε τρόπο και δη δυσμενώς η Εφεσείουσα από τη μη παράθεση της ακριβούς διεύθυνσης της Εφεσίβλητης. Αφενός η Εφεσείουσα προώθησε πλήρως κάθε δικαίωμα και αξίωση της με την καταχώριση της έφεσης και αφετέρου δεν μάς έχει αναφερθεί να τέθηκε σε οποιοδήποτε στάδιο θέμα εξόδων προς όφελος της Εφεσείουσας.
Κρίνουμε ότι δεν θα πρέπει να απασχολήσει περαιτέρω ο συγκεκριμένος λόγος έφεσης, ο οποίος και υπόκειται σε απόρριψη.
Λόγοι Έφεσης αρ. 6, 7 και 8 – Διάταγμα Εκκαθάρισης
Με τους τελευταίους τρεις λόγους έφεσης η Εφεσείουσα ισχυρίζεται αφενός πως το πρωτόδικο Δικαστήριο εσφαλμένα κατέληξε ότι η Εφεσίβλητη συνιστά πιστωτή, ότι οφείλεται σε αυτή χρέος που υπερβαίνει τις €5.000, ότι έχει επιδοθεί απαίτηση πληρωμής στο εγγεγραμμένο γραφείο, ότι η Εφεσείουσα παρέλειψε να το εξοφλήσει (6ος και 7ος λόγοι) και αφετέρου πως η απόφαση είναι αναιτιολόγητη.
Δεν θα συμφωνήσουμε με οποιαδήποτε από τις πιο πάνω αιτιάσεις. Η ύπαρξη της δικαστικής απόφασης εις βάρος τη Εφεσείουσας ήταν παραδεκτή στην ένορκη δήλωση, την οποία καταχώρισε ο διευθυντής της. Όπως αναντίλεκτο ήταν και το γεγονός ότι δεν είχε καταβληθεί οποιοδήποτε ποσό έναντι του εκ δικαστικής αποφάσεως χρέους, παρά την επίδοση απαίτησης πληρωμής. Ως προς την επίδοση της απαίτησης δεν χρειάζεται να επαναλάβουμε τα προαναφερθέντα. Σχετικά με τον όρο «πιστωτής» παραπέμπουμε στην υπόθεση Αναφορικά με την εταιρεία Loukos Manufactures Ltd (1998) 1(Δ) Α.Α.Δ. 2226. Εκείνο το οποίο απαιτείται ουσιαστικά είναι όπως η οφειλή προς τον πιστωτή είναι συγκεκριμένη και αδιαμφισβήτητη. Κάτι το οποίο ασφαλώς συνέτρεχε στην παρούσα περίπτωση, δεδομένου ότι, ως εξηγήσαμε, δεν είχε ανασταλεί η εκτέλεση της δικαστικής απόφασης (βλ. M. Moniatis & Sons Ltd ν. Evelyn Bates, Πολ. Έφ. 145/2018, ημερ. 9.2.24).
Οι λόγοι έφεσης 6, 7 και 8 υπόκεινται σε απόρριψη.
Κατάληξη
Στη βάση των πιο πάνω, η έφεση απορρίπτεται με έξοδα €5.100, συν Φ.Π.Α., υπέρ της Εφεσίβλητης και εις βάρος της Εφεσείουσας.
Χ.Β. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ, Δ.
Μ. ΤΟΥΜΑΖΗ, Δ.
Θ. ΘΩΜΑ, Δ.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο