ΑΝΩΤΑΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΚΥΠΡΟΥ
ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ
(Πολιτική Έφεση Αρ. 434/2017)
2 Ιουλίου, 2026
[ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ, ΕΦΡΑΙΜ, ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ, Δ/στές]
TAKIS XENOPOULOS EURO SHOES CO LTD
Εφεσείουσα,
ν.
1. ΑΝΘΟΥΛΛΑΣ ΞΕΝΟΠΟΥΛΟΥ
2. ΤΑΜΕΙΟΥ ΠΛΕΟΝΑΣΜΟΥ
Εφεσίβλητων.
..............
Ελ. Νικολάου (κα), για Ζένιος Νικολάου ΔΕΠΕ, για την Εφεσείουσα.
Κ. Κωνσταντίνου, για την Εφεσίβλητη 1.
Ζ. Χαραλάμπους (κα), Δικηγόρος της Δημοκρατίας Α’, για Εφεσίβλητους 2.
ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ, Δ.: Η απόφαση του Δικαστηρίου είναι ομόφωνη και
θα δοθεί από την Εφραίμ, Δ.
Α Π Ο Φ Α Σ Η
ΕΦΡΑΙΜ, Δ.: Η Εφεσείουσα είναι εταιρεία περιορισμένης ευθύνης που ασχολείται με την εισαγωγή και πώληση υποδημάτων. Η Εφεσίβλητη 1 προσλήφθηκε στην υπηρεσία της Εφεσείουσας την 1.4.1992 και εργάστηκε εκεί ανελλιπώς μέχρι τις 31.5.2012. Κατά τον χρόνο εργοδότησης της στην Εφεσείουσα, η Εφεσίβλητη 1 ήταν η πρώην σύζυγος του ιδρυτή αυτής. H απασχόληση της τερματίστηκε με σχετική προειδοποιητική επιστολή ημερ. 29.2.2012 «ένεκα μείωσης του κύκλου εργασιών» της εταιρείας. Η αίτηση της Εφεσίβλητης 1 στους Εφεσίβλητους 2 για πληρωμή λόγω πλεονασμού απερρίφθη. Έτσι η Εφεσίβλητη 1 καταχώρισε αίτηση στο Δικαστήριο Εργατικών Διαφορών εναντίον της Εφεσείουσας και των Εφεσίβλητων 2, αξιώνοντας αποζημιώσεις για παράνομο τερματισμό της απασχόλησης της ή διαζευκτικά πληρωμή από τους Εφεσίβλητους 2 λόγω πλεονασμού. Κατόπιν ακρόασης, το πρωτόδικο Δικαστήριο κατέληξε ότι η Εφεσείουσα απέτυχε να αποσείσει το βάρος απόδειξης πως υπήρξε νόμιμος τερματισμός απασχόλησης λόγω πλεονασμού και επεδίκασε υπέρ της Εφεσίβλητης 1 το ποσό των €19.337,50 με τόκο, ως αποζημίωση για τον παράνομο τερματισμό της απασχόλησης της στην Εφεσείουσα, εκ του οποίου ποσό εκ €16.900 θα καταβάλλετο από την Εφεσείουσα και το υπόλοιπο εκ €2347,50 από τους Εφεσίβλητους 2.
Με τρεις λόγους έφεσης η Εφεσείουσα αμφισβητεί την ορθότητα της εν λόγω απόφασης. Με τον πρώτο λόγο έφεσης προβάλλεται ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο λανθασμένα κατέληξε πως κατά τον ουσιώδη χρόνο η Εφεσείουσα δεν παρουσίαζε περιορισμό όγκου των εργασιών της. Με τον δεύτερο λόγο έφεσης αποδίδεται ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο εσφαλμένα κατέληξε πως δεν είχε ενώπιον του στοιχεία τα οποία να οδηγούσαν με βεβαιότητα στο συμπέρασμα ότι η μείωση πωλήσεων κατά το 2011 επηρέαζε τον συνήθη κύκλο εργασίας της Εφεσείουσας. Ο τρίτος λόγος αφορά στο ότι λανθασμένα το πρωτόδικο Δικαστήριο στηρίχθηκε μόνο σε ένα λόγο για τον οποίο η απασχόληση της Εφεσίβλητης 1 τερματίστηκε, ήτοι τον πλεονασμό, ενώ η Εφεσείουσα επικαλέστηκε ακόμη δύο, ήτοι την αναδιοργάνωση των καταστημάτων της και τη μηχανοποίηση και εκσυγχρονισμό αυτών.
Η Εφεσίβλητη 1 ισχυρίζεται ότι η Έφεση δεν δύναται να εξεταστεί καθότι δεν περιορίζεται επί νομικών θεμάτων αλλά επί των ευρημάτων του πρωτόδικου Δικαστηρίου.
Ο περιορισμός έφεσης κατά απόφασης του Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών επί νομικών σημείων τίθεται στο άρθρο 12(11Α) του περί Ετήσιων Αδειών μετ’ Απολαβών Νόμου του 1967, Ν.8/1967. Όπως λέχθηκε στις υποθέσεις Σάββα v. A. Tsokkos Hotels (Public) Ltd (2016) 1(Γ) Α.Α.Δ. 2530, Faber Hoist Chemicals Ltd ν. Καλημέρα (2015) 1(Α) Α.Α.Δ. 359 και Χρίστου v. Fairways Larnaca Ltd (2005) 1(Α) Α.Α.Δ. 300, σε τέτοια έφεση, δεν υπάρχει περιθώριο αμφισβήτησης της αξιολόγησης και των ευρημάτων του πρωτόδικου Δικαστηρίου. Στην υπόθεση Μαρκαντώνης v. Καρυολαίμου (2015) 1(Γ) Α.Α.Δ. 2845 αναφέρθηκαν τα ακόλουθα:
«Στην υπόθεση Αντέννα Λτδ ν. Κωνσταντίνου (2010) 1(Α) Α.Α.Δ. 392 αναφέρθηκε:
«Όπως είχε επεξηγηθεί και στην παλαιότερη απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση In re Hadjicostas (1984) 1 C.L.R. 513, λόγος έφεσης δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι επί νομικού σημείου όταν στρέφεται κατά των ευρημάτων του Δικαστηρίου ως προς τα γεγονότα που περιβάλλουν τον τερματισμό της απασχόλησης και όπου η αιτιολογία η οποία παρέχεται προς υποστήριξη λόγου έφεσης, απολήγει σε αμφισβήτηση των ευρημάτων του Δικαστηρίου αναφορικά με τις περιβάλλουσες τον τερματισμό συνθήκες. Αυτή η αρχή επαναβεβαιώθηκε και στην Παναγιώτης Κουντουρίδης Λτδ v. Γεωργίου (2003) 1(Β) Α.Α.Δ. 980, στην οποία τονίστηκε ότι είναι πάγια καθιερωμένο από τη νομολογία, αλλά και τον οικείο νόμο, ότι δεν είναι επιτρεπτή έφεση για ανατροπή των γεγονότων και των επ’ αυτών ευρημάτων του πρωτόδικου Δικαστηρίου. (Βλ. επίσης Spinneys Cyprus Ltd v. Χρίστου (2004) 1(Γ) Α.Α.Δ. 1833).»
Στην υπό κρίση περίπτωση, οι λόγοι έφεσης δεν αφορούν στην αξιολόγηση της μαρτυρίας και στα ευρήματα του πρωτόδικου Δικαστηρίου. Αντιθέτως, οι λόγοι έφεσης αφορούν σε νομικά ζητήματα, ήτοι το κατά πόσο απεδείχθη ο πλεονασμός ως νόμιμος λόγος απόλυσης της Εφεσίβλητης 1 και το κατά πόσο η απόλυση της μπορούσε να δικαιολογηθεί στη βάση των υπόλοιπων δύο προβαλλόμενων από την Εφεσείουσα λόγων, τους οποίους κατ’ ισχυρισμό το πρωτόδικο Δικαστήριο παρέλειψε να εξετάσει.
Στο πλαίσιο ακρόασης της αίτησης, μαρτυρία προσφέρθηκε μόνο από την Εφεσείουσα μέσω του διευθυντή πωλήσεων της ο οποίος, μεταξύ άλλων, κατέθεσε τα αποτελέσματα των οικονομικών καταστάσεων της Εφεσείουσας για τα έτη 2008-2012 και καταστάσεις πωλήσεων για τα καταστήματα στη Λευκωσία για τους μήνες Ιανουάριο και Φεβρουάριο του 2011 και 2012.
Με βάση τα ενώπιον του στοιχεία, το πρωτόδικο Δικαστήριο δέχθηκε ότι ο κύκλος εργασίας της Εφεσείουσας στα εν λόγω καταστήματα «παρουσιάζεται αισθητά μειωμένος τους δύο αυτούς μήνες του 2012 σε σχέση με τους αντίστοιχους μήνες του 2011». Αποτελεί εισήγηση της Εφεσείουσας πως η πιο πάνω διαπίστωση του πρωτόδικου Δικαστηρίου ήταν ικανή να το οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι αυτή η μείωση δικαιολογούσε τον τερματισμό της απασχόλησης της Εφεσίβλητης 1 λόγω πλεονασμού.
Πέραν όμως της πιο πάνω διαπίστωσης, το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε ότι δεν παρουσιάστηκαν «οποιαδήποτε προβλέψιμα στοιχεία που θα οδηγούσαν μετά βεβαιότητας ότι η μείωση των πωλήσεων κατά το 2012 ήταν προβλέψιμη και ουσιαστική και ότι θα επηρέαζε οπωσδήποτε τον συνήθη κύκλο εργασίας» της Εφεσείουσας. Θεώρησε ότι η μείωση των δύο πρώτων μηνών του 2012 «δεν ήταν άλλο από εποχιακή μείωση που δεν μπορούσε να επηρεάσει τον όγκο εργασίας» της Εφεσείουσας και να δικαιολογήσει τερματισμό της απασχόλησης λόγω πλεονασμού.
Ο «περιορισμός του όγκου της εργασίας ή της επιχειρήσεως» αναγνωρίζεται ρητώς στο άρθρο 18 του περί Τερματισμού Απασχολήσεως Νόμου του 1967, Ν.24/1967, ως ένας εκ των λόγων που δικαιολογούν τον τερματισμό λόγω πλεονασμού και συνακόλουθα την πληρωμή από τους Εφεσίβλητους 2. Το πρωτόδικο Δικαστήριο παρέπεμψε στη σχετική νομολογία ως προς τι συνιστά περιορισμός του όγκου εργασίας. Ειδικότερα στην υπόθεση Χατζηχριστοφή v. Γεωργίου κ.ά. (2002) 1(Β) Α.Α.Δ. 873, λέχθηκε πως ο όρος «περιορισμός του όγκου εργασίας» αναφέρεται σε περιορισμό ή μείωση του όγκου της εργασίας του συγκεκριμένου εργοδότη και όχι του εργοδοτούμενου. Στην υπόθεση Α. Ιάσωνος Λτδ v. Χρίστου κ.ά. (1994) 1 Α.Α.Δ. 703, λέχθηκαν τα εξής:
«Εποχιακή ή περιοδική μείωση του όγκου της εργασίας η οποία αφήνει ανεπηρέαστο τον όγκο της εργασίας, επιμετρούμενο μέσα στο συνήθη κύκλο της εμπορικής δραστηριότητας του εργοδότη, δε συνιστά λόγο για τον τερματισμό της απασχόλησης λόγω πλεονασμού. Ο όγκος των εργασιών επιχείρησης έχει όχι μόνο εποχιακές αλλά και καθημερινές αυξομειώσεις και διακυμάνσεις. Αν γινόταν δεκτή η θέση των εφεσειόντων, θα διανοιγόταν η οδός για την καταστρατήγηση του οικοδομήματος του νόμου που συναρτά τον πλεονασμό με τα αντικειμενικά δεδομένα της επιχείρησης. Ο όγκος εργασίας προσδιορίζεται με βάση σταθερό παρονομαστή που αντανακλά τον όγκο της εργασίας του εργοδότη στο πλαίσιο του συνήθους κύκλου της επιχειρηματικής του δραστηριότητας και αυτή η σημασία που ενέχει ο όρος "όγκος εργασίας" στο πλαίσιο του Άρθρου 18(γ)(vii) του Ν. 24/67 (όπως έχει τροποποιηθεί).»
Ορθά και βάσιμα το πρωτόδικο Δικαστήριο εκτίμησε πως τα λογιστικά στοιχεία που παρουσιάστηκαν, είναι μεν σημαντικά, αλλά δεν αποτελούν την αποκλειστική μαρτυρία προς απόδειξη μείωσης του κύκλου εργασιών ώστε να δικαιολογούν συμπέρασμα περί πλεονασμού (βλ. Χρυσάνθου κ.ά. v. Petros Pitsillis (Glass Market) Ltd κ.ά. (2001) 1(Α) Α.Α.Δ. 383 και Τρύφωνος v. Takis Vashiotis Ltd (1999) 1(Γ) Α.Α.Δ. 1953). Το πρωτόδικο Δικαστήριο εξέτασε με επιμέλεια το σύνολο της ενώπιον του μαρτυρίας, δικαιολογώντας έτσι τη συλλογιστική του πως ο περιορισμός του όγκου εργασίας που διεφάνη για τους δύο πρώτους μήνες του 2012 σε σύγκριση με τους αντίστοιχους του 2011, δεν ήταν ικανός να οδηγήσει, δίχως άλλο, σε συμπέρασμα περί στοιχειοθέτησης πλεονασμού ως λόγου για τον τερματισμό της απασχόλησης της Εφεσίβλητης 1. Προς τούτο, επεσήμανε ότι, με βάση το σύνολο των ενώπιον του στοιχείων, ο κύκλος εργασιών της Εφεσείουσας όλα τα χρόνια πριν την απόλυση της Εφεσίβλητης 1 βρισκόταν στα ίδια επίπεδα, με κάποιες ποσοτικά μικρές αυξομειώσεις και διακυμάνσεις που δεν φαίνεται να επηρέαζαν με οποιονδήποτε τρόπο τον συνήθη κύκλο της εμπορικής δραστηριότητας της. Ήταν ορθή επίσης η παρατήρηση του πως δεν δόθηκαν στοιχεία και εξηγήσεις για τυχόν συσχέτιση της μείωσης των κερδών με τον όγκο εργασίας, εφόσον η εν λόγω μείωση δυνατό να οφείλεται σε διάφορους άλλους λόγους.
Επιπλέον, το πρωτόδικο Δικαστήριο συνεκτίμησε ακόμα μια παράμετρο, ήτοι κατά πόσο η μείωση του όγκου εργασίας αφορούσε όχι μόνο στη γνώση που υπήρχε κατά τον ουσιώδη χρόνο απόλυσης αλλά και στο προβλεπτό τότε μέλλον. Με βάση την ενώπιον του μαρτυρία, ορθά κατέληξε πως δεν είχαν τεθεί οποιαδήποτε προβλέψιμα στοιχεία που θα οδηγούσαν με βεβαιότητα ότι η μείωση των πωλήσεων κατά το 2012 ήταν προβλέψιμη και ουσιαστική και ότι θα επηρέαζε οπωσδήποτε τον συνήθη κύκλο εργασίας της Εφεσείουσας.
Η υπόθεση Valentine Estates Ltd v. Βασιλείου κ.ά. Πολ. Έφεση Αρ. 238/2012, ημερ. 19.3.2019, ECLI:CY:AD:2019:A99, την οποία επικαλείται η Εφεσείουσα, υποστηρίζει την αρχή ότι «σε σχέση με το κεντρικό θέμα της ισχυρισθείσας από τους εφεσείοντες μείωσης του όγκου των εργασιών τους σε αυτό, ορθώς έκρινε ότι τούτο έπρεπε να εξεταστεί με αναφορά στη γνώση που υπήρχε, σχετικά, κατά το Σεπτέμβριο 2009, αφορώσα στο χρόνο εκείνο και, συναφώς, στο προβλεπτό, τότε, μέλλον». Σε εκείνη την υπόθεση το πρωτόδικο Δικαστήριο διαπίστωσε ότι, κατά το 2009 υπήρξε μείωση στην πληρότητα του ξενοδοχείου, της τάξης του 20%, σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος 2008. Στη βάση δε αυτή, διατύπωσε την άποψη ότι η εν λόγω μείωση «ήταν αρκετά σημαντική και θα μπορούσε να δικαιολογήσει, ..., την, από μέρους της Εργοδότριας Εταιρείας, λήψη μέτρων μείωσης του προσωπικού των καμαριέρων του ξενοδοχείου». Υπήρχε όμως και άλλη μαρτυρία, ήτοι ότι υπήρχε αύξηση της πληρότητας του ξενοδοχείου κατά 4.3% για το 2010 σε σύγκριση με το 2009 η οποία αντιστοιχούσε με μείωση προς 15.7% σε σύγκριση με το έτος 2008. Αυτά αφορούσαν στοιχεία τα οποία ήταν προϊόν εκ των υστέρων γνώσης και επομένως κατά τον χρόνο απόλυσης το 2009 δεν ήταν γνωστά και μόνο πρόβλεψη μπορούσε να γίνει για την επόμενη τουριστική περίοδο. Σύμφωνα με το Εφετείο, υπήρχε μαρτυρία στη βάση της οποίας θα μπορούσαν να γίνουν προβλέψεις, και συγκεκριμένα το αρχείο με τις κρατήσεις σε ημερήσια βάση, την οποία το πρωτόδικο Δικαστήριο αγνόησε παντελώς. Εξού και διατάχθηκε η επανεκδίκαση της υπόθεσης.
Στην προκειμένη περίπτωση, το πρωτόδικο Δικαστήριο έλαβε υπόψη κάθε πτυχή της ενώπιον του μαρτυρίας και ορθά εκτίμησε ότι αυτή δεν ήταν ικανή να οδηγήσει με ασφάλεια σε συμπέρασμα περί μείωσης του όγκου εργασίας που να δικαιολογούσε την απόλυση λόγω πλεονασμού.
Οι δύο πρώτοι λόγοι έφεσης κρίνονται αβάσιμοι και απορρίπτονται.
Είναι γεγονός ότι στην επιστολή τερματισμού της απασχόλησης, αναφερόταν η μείωση του κύκλου εργασίας της Εφεσείουσας ως μοναδικός λόγος για τον τερματισμό των υπηρεσιών της Εφεσίβλητης 1. Το πρωτόδικο Δικαστήριο ουδόλως αγνόησε τους άλλους δύο λόγους τους οποίους ο μάρτυρας είχε αναφέρει κατά τη μαρτυρία του. Αυτοί ήταν η αναδιοργάνωση των καταστημάτων της Εφεσείουσας και η μηχανοποίηση και ο εκσυγχρονισμός αυτών.
Η μαρτυρία σχετικά με τους δύο αυτούς λόγους έτυχε εξέτασης από το πρωτόδικο Δικαστήριο το οποίο και έδωσε επαρκή αιτιολόγηση γιατί αυτή δεν μπορούσε να γίνουν δεκτή. Δεν επρόκειτο για μια «συνοπτική αναφορά», όπως προβάλλεται στον τρίτο λόγο έφεσης.
Το πρωτόδικο Δικαστήριο σημείωσε ότι, ως προς τα καθήκοντα της Εφεσίβλητης 1, υπήρχαν αντιφάσεις μεταξύ της προφορικής μαρτυρίας του μάρτυρα με τις γραπτές καταθέσεις που είχαν προγενέστερα δώσει στους Εφεσίβλητους 2 (Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων) η Εφεσίβλητη 1, ο διευθυντής της Εφεσείουσας και ακόμα μια υπάλληλος της. Αφού προέβη στην παράθεση αυτών, κατέληξε πως αυτές αποδυναμώνουν τη θέση του μάρτυρα ότι η Εφεσίβλητη 1 ήταν η υπεύθυνη όλων των καταστημάτων της Εφεσείουσας στη Λευκωσία.
Το πρωτόδικο Δικαστήριο παρέθεσε και τους λόγους για τους οποίους τελικώς κρίθηκε ότι η εγκατάσταση και λειτουργία του μηχανογραφημένου συστήματος δεν συνέπιπτε με τον χρόνο απόλυσης της Εφεσίβλητης 1. Στηριζόμενο σε αυτό το εύρημα, ήταν εύλογο για το πρωτόδικο Δικαστήριο να καταλήξει ότι αυτός ο λόγος δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, καθιστώντας αδύνατο να αποτελέσει λόγο απόλυσης της Εφεσίβλητης 1.
Οι διαπιστώσεις του πρωτόδικου Δικαστηρίου καταρρίπτουν τη θέση ότι αυτό αγνόησε τους συγκεκριμένους δύο λόγους. Υπό το φως των διαπιστώσεων του, ήταν εύλογο για το Δικαστήριο να αποκλείσει αυτούς και να στηριζόταν μόνο στον λόγο για τον οποίο γινόταν αναφορά στην επιστολή τερματισμού.
Και ο τρίτος λόγος κρίνεται αβάσιμος και απορρίπτεται.
Ως εκ τούτου η Έφεση απορρίπτεται.
€2.300 έξοδα Έφεσης, πλέον ΦΠΑ αν υπάρχει, επιδικάζονται υπέρ της Εφεσίβλητης 1 και εναντίον της Εφεσείουσας.
€2.300 έξοδα Έφεσης επιδικάζονται ξεχωριστά υπέρ των Εφεσίβλητων 2 και εναντίον της Εφεσείουσας.
Ι. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ, Δ.
Ε. ΕΦΡΑΙΜ, Δ.
Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ, Δ.
/κβπ
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο