ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
(Υπόθεση Αρ. 575/2016)
30 Ιανουαρίου 2026
[ΜΙΧΑΗΛ, Δ/στης Δ.Δ.]
ΓΙΩΡΓΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ
Αιτητή
ν.
ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΔΙΑ ΜΕΣΩ ΤΟΥ
1. ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΩΣ ΚΗΔΕΜΟΝΑ – ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΗ ΤΟΥΡΚΟΚΥΠΡΙΑΚΩΝ ΠΕΡΙΟΥΣΙΩΝ
2. ΕΠΑΡΧΙΑΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ
Καθ’ ων η Αίτηση
………………………….
Α. Τοφαρή (κα) για Ηλία Χρίστου, για τον αιτητή.
Π. Χαραλάμπους (κα) για Γενικό Εισαγγελέα, για τους καθ’ ων η αίτηση.
Α Π Ο Φ Α Σ Η
ΜΙΧΑΗΛ, Δ.Δ.Δ.: Ο αιτητής με την προσφυγή του ζητά την ακόλουθη θεραπεία:
«Α. Δήλωση ή/και Απόφαση ή/και Διάταγμα του Δικαστηρίου ότι η απόφαση των Καθ' ων η Αίτηση και συγκεκριμένα του Αναπληρωτή Διευθυντή της Υπηρεσίας Διαχείρισης Τ/Κ Περιουσιών η οποία κοινοποιήθηκε στον Αιτητή στις 26/02/2016 με επιστολή ημερ. 16/02/2016, (Τεκμήριο Α της παρούσης) με την οποία απορρίπτεται η εισήγηση για επιστροφή χρημάτων στον Αιτητή, ακυρώνεται η σύμβαση μίσθωσης για σκοπούς κατοίκισης και ανακτάται η κατοχή του ακινήτου, είναι άκυρη, πεπλανημένη, παράνομη, αντίθετη με τον Νόμο και τους Κανονισμούς, στερείται νομίμου αποτελέσματος και είναι σε κάθε περίπτωση καταχρηστική.»
Αντικείμενο της επίδικης διαφοράς είναι τουρκοκυπριακό τεμάχιο στη Λάρνακα στο οποίο ανεγέρθηκε παράνομα κατοικία από πρόσωπο άλλο από τον αιτητή στο οποίο παραχωρήθηκε το 1976 από τον καθ’ ου η αίτηση 1 άδεια κατοχής. Ακολούθως, το 1990 ο αρχικός ιδιοκτήτης πληροφόρησε τον καθ’ ου η αίτηση ότι παραχώρησε την κατοικία σε άλλο πρόσωπο με το οποίο ο καθ’ ου η αίτηση 1 συνήψε νέα σύμβαση μίσθωσης στις 3.2.1990. Το 2010 ο αιτητής υπέβαλε αίτηση στον καθ’ ου η αίτηση 1 να του παραχωρηθεί η κατοικία την οποία, με βάση έγγραφα που προσκόμισε, είχε αγοράσει ο πατέρας του στις 13.9.1990 από τον αρχικό χρήστη. Αφού εξετάστηκε η αίτηση, υπογράφηκε στις 10.12.2012 σύμβαση μίσθωσης μεταξύ του αιτητή και του καθ’ ου η αίτηση 1. Το 2013 εγκρίθηκε η παραχώρηση συγκεκριμένου ποσού στον αιτητή για γενική επιδιόρθωση της κατοικίας με τη συμφωνία ότι μέρος των εργασιών θα εκτελούνταν από τον αιτητή. Κατά τη διάρκεια εκτέλεσης των εργασιών, η κατοικία υποχώρησε λόγω κατεδάφισης από τον αιτητή, ως ισχυρίζονται οι καθ’ ων η αίτηση.
Με επιστολές του ημερομηνίας 11.7.2014 και 1.8.2014 ο καθ’ ου η αίτηση 1 πληροφόρησε τον αιτητή ότι λόγω των αυθαίρετων πράξεων του αποφάσισε την ακύρωση της μίσθωσης και ανάκτηση του χώρου. Κατά της απόφασης αυτής, ο αιτητής άσκησε ιεραρχική προσφυγή την 1.9.2014. Η ιεραρχική προσφυγή εξετάστηκε από την εξ υπουργών επιτροπή η οποία αποφάσισε στις 24.6.2015 να παραπέμψει την υπόθεση στον καθ’ ου η αίτηση 1 για επανεξέταση ώστε να μελετήσει το θέμα επιστροφής στον αιτητή των χρημάτων που ξόδεψε προσωπικά. Με επιστολή ημερομηνίας 16.2.2016, ECLI:CY:AD:2016:D147 ο καθ’ ου η αίτηση 1 πληροφόρησε τον αιτητή ότι επανεξέτασε και απέρριψε την εισήγηση της εξ υπουργών επιτροπής για επιστροφή χρημάτων στον αιτητή.
Οι λόγοι ακύρωσης που προβάλλει ο αιτητής συνοψίζονται σε παράβαση ουσιώδους τύπου και συγκεκριμένα του Άρθρου 5 του περί Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμου, Ν. 158(Ι)/99, επειδή στις αποφάσεις δεν καταγράφονται οι θεραπείες που έχει διαθέσιμες ο αιτητής, παράλειψη των καθ’ ων η αίτηση να λάβουν υπόψη την εισήγηση της εξ υπουργών επιτροπής ημερομηνίας 24.6.2015, έλλειψη αιτιολογίας και δέουσας έρευνας, πλάνη περί τον νόμο και τα πράγματα και παραβίαση των αρχών της χρηστής διοίκησης και της καλής πίστης.
Το παρόν Δικαστήριο με απόφαση ημερομηνίας 27.2.2019 απέρριψε την προσφυγή ως απαράδεκτη κρίνοντας ότι η επίδικη διαφορά εμπίπτει στη σφαίρα του ιδιωτικού δικαίου και ότι ακόμα και εάν εμπίπτει στη σφαίρα του δημοσίου δικαίου, η προσβαλλόμενη απόφαση είναι βεβαιωτική προηγούμενων αποφάσεων και συγκεκριμένα των επιστολών του καθ’ ου η αίτηση 1 ημερομηνίας 11.7.2014 και 1.8.2014.
Κατά της ως άνω απόφασης, ο αιτητής άσκησε έφεση. Το Διοικητικό Εφετείο με απόφαση ημερομηνίας 8.12.2023 στα πλαίσια της Χρίστου ν. Δημοκρατίας, Ε.Δ.Δ. 63/2019 έκανε δεκτή την έφεση και παραμέρισε την πρωτόδικη απόφαση κρίνοντας ως ακολούθως:
«Ο Εφεσείων/Αιτητής προσέβαλε με ιεραρχική προσφυγή την απόφαση του Κηδεμόνα (όπως παρατίθεται στην επιστολή ημερ. 1.8.2014 της Υπηρεσίας) να ακυρώσει τη μεταξύ τους μίσθωση ημερ. 10.12.2012 του Τ/Κ ακινήτου και να ανακτήσει το χώρο, ζητώντας από τον Εφεσείοντα/Αιτητή να εκκενώσει το Τ/Κ ακίνητο. Με την προσβαλλόμενη απόφαση (ως παρατίθεται στην επιστολή ημερ. 16.2.2016), ο Αν. Διευθυντής της Υπηρεσίας, αποφάσισε πρώτον, να μην αποζημιώσει τον Εφεσείοντα/Αιτητή για τα λεφτά τα οποία ξόδεψε προς ανέγερση νέας κατοικίας και, δεύτερον, να ακυρώσει τη σύμβαση μίσθωσης και να ανακτήσει το επίδικο Τ/Κ ακίνητο ελεύθερο κατοχής από τον Εφεσείοντα/Αιτητή.
Κατά τη νομολογία (Κολοκάσης ν. Δημοκρατίας, (2008) 3 Α.Α.Δ. 373), η ακύρωση άδειας κατοχής Τ/Κ ακινήτου, η οποία άδεια χορηγήθηκε μέσω συνομολογούμενης σύμβασης μεταξύ του Κηδεμόνα (ως εκμισθωτή) και του προσφεύγοντα (ως μισθωτή), εμπίπτει στο δημόσιο δίκαιο επειδή η εκ του Κηδεμόνα διαχείριση τέτοιου ακίνητου εξυπηρετεί δημόσιο σκοπό, ήτοι την προστασία των Τ/Κ περιουσιών αλλά και την εξυπηρέτηση των αναγκών των προσφύγων.
Βάσει των ανωτέρω, κρίνουμε ότι εσφαλμένα το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε πως η προσβαλλόμενη απόφαση (ως παρατίθεται στην επιστολή ημερ. 16.2.2016) ενέπιπτε στο ιδιωτικό δίκαιο.
[…]
Έχοντας δεόντως εξετάσει το ζήτημα, κρίνουμε και αυτόν τον λόγο έφεσης βάσιμο και τον αποδεχόμαστε, για τους εξής λόγους:
Ο χαρακτηρισμός διοικητικής απόφασης ως βεβαιωτικής προϋποθέτει την ταυτοσημία Διοίκησης και παραλήπτη, αιτιολογίας και περιεχομένου (Δήμος Λευκωσίας ν. Γρηγορίου, (1996) 3 Α.Α.Δ. 191), το τελευταίο υπό την έννοια ότι η Διοίκηση δεν πρέπει να έχει λάβει υπόψη νέα ουσιώδη δεδομένα (Αναθεωρητική Έφεση Αρ. 60/2012 Δημοκρατία ν. Αντρέου, απόφαση ημερ. 29.3.2019). Εν προκειμένω, η (ληφθείσα δυνάμει εκχωρήσεως αρμοδιοτήτων από τον Κηδεμόνα) προσβαλλόμενη απόφαση του Αν. Διευθυντή της Υπηρεσίας (ως παρατίθεται στην επιστολή ημερ. 16.2.2016 του Υπουργείου Εσωτερικών) δεν είναι βεβαιωτική της απόφασης του Κηδεμόνα (ως παρατίθεται στην επιστολή ημερ. 1.8.2014 της Υπηρεσίας), διότι-
(α) η αιτιολογία τους είναι διαφορετική,
(β) η προσβαλλόμενη μεταγενέστερη απόφαση έχει ληφθεί μετά από την ιεραρχική προσφυγή του Εφεσίοντα/Αιτητή και την συναφή απόφαση της εξ Υπουργών Επιτροπής, η οποία εξ ορισμού συνιστά νέο ουσιώδες στοιχείο το οποίο ο εκδίδων την προσβαλλόμενη απόφαση έλαβε υπόψη,
(γ) εκ της διατύπωσης της προσβαλλόμενης απόφασης, είναι σαφές ότι ο εκδίδων αυτήν αποφασίζει εκ νέου την ακύρωση της σύμβασης μίσθωσης και επανάκτηση του επίδικου Τ/Κ ακινήτου και
(δ) ο εκδίδων την προσβαλλόμενη απόφαση αποφασίζει και επί νέου θέματος το οποίο δεν εγειρόταν στην προγενέστερη απόφαση του Κηδεμόνα, ήτοι τη μη αποζημίωση του Εφεσείοντα/Αιτητή για τα έξοδα τα οποία ο τελευταίος κατέβαλε ως προς την ανέγερση νέας οικίας, που είναι το θέμα το οποίο η εξ Υπουργών Επιτροπή αποφάσισε να παραπέμψει στον Κηδεμόνα προς εξέταση.
Ενόψει των ανωτέρω, κρίνουμε ως εσφαλμένη την πρωτόδικη κρίση περί του ότι η προσβαλλόμενη απόφαση είναι βεβαιωτική.»
Στη βάση της πιο πάνω δεσμευτικής απόφασης, προχωρώ στην εξέταση των λόγων ακύρωσης που εγείρει ο αιτητής.
Η απόφαση της εξ Υπουργών επιτροπής ημερομηνίας 24.6.2015 αναφέρει τα ακόλουθα:
«6. (α) Σημειώνεται ότι μετά από παρέμβαση του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως στάληκε από την Επαρχιακή Διοίκηση Λάρνακας Σημείωμα Πολιτικού Μηχανικού, σύμφωνα με το οποίο είχε εισηγηθεί την κατεδάφιση της οικίας διότι η «τοιχοποιία ρωγματώθηκε σε βαθμό μη αναστρέψιμο»
(β) Επισημαίνεται επίσης ότι το αίτημα που διατυπώνεται στην ιεραρχική προσφυγή είναι να επιτραπεί στον κ. Χρίστου να αποπερατώσει την κατοικία με την συνεισφορά του κράτους που έχει εγκριθεί και να του παραχωρηθεί το υπό αναφορά τεμάχιο για αυτοστέγαση εφόσον εγκριθεί από την Υπηρεσία Μέριμνας. Τούτο όπως μας πληροφορεί ο Αναπληρωτής Έπαρχος Λάρνακας δεν είναι δυνατό να γίνει αφού έχει τερματιστεί για πολιτικούς λόγους η παραχώρηση Τ/Κ γης για σκοπούς αυτοστέγασης.
7. Λαμβανομένων υπόψη των πιο πάνω εξάγεται το συμπέρασμα ότι η Επαρχιακή Λάρνακας δεν έχει χειριστεί κατάλληλα την εν λόγω υπόθεση. Από τη στιγμή που συνεργείο της συμμετείχε στην ανοικοδόμηση όχι απλώς στην επιδιόρθωση της οικίας έδιδε σίγουρα το μήνυμα ότι δεν θα προέκυπτε οποιοδήποτε πρόβλημα στην παραχώρηση της οικίας στον αιτητή. Το γεγονός δε της ύπαρξης σημειώματος του μηχανικού με εισήγηση για κατεδάφιση της ενισχύει τους ισχυρισμούς του δεν είχε σκοπό να την κατεδαφίσει, αλλά αυτό προέκυψε στη πορεία των εργασιών. Το πρόβλημα έγκειται στο γεγονός ότι δεν τίθεται πλέον θέμα παραχώρησης οικίας, αφού αυτή έχει κατεδαφιστεί, αλλά θέμα αυτοστέγασης σε Τ/Κ περιουσία το οποίο αφορά την Υπηρεσία Μερίμνης και Αποκατάστασης Εκτοπισθέντων, όπως δε μας ενημερώνει η Επαρχιακή Διοίκηση Λάρνακας η χρήση Τ/Κ γης για σκοπούς αυτοστέγασης εκτοπισμένων έχει τερματιστεί προ πολλού για πολιτικούς λόγους.
Ενόψει των πιο πάνω η εξ Υπουργών Επιτροπή εισηγείται όπως το θέμα επανεξεταστεί από τον Κηδεμόνα Διαχείρισης Τ/Κ Περιουσιών, ο οποίος να μελετήσει το θέμα επιστροφής στον κ. Χρίστου των χρημάτων τα οποία εξόδεψε προσωπικά μέχρι σήμερα αφού δεν τίθεται θέμα κατοικίας, η οποία ουσιαστικά δεν υπάρχει. Αν δε ο κ. Χρίστου επιθυμεί να αποταθεί στην Υπηρεσία Μερίμνης και Αποκαταστάσεων Εκτοπισθέντων επαφίεται στον ίδιο.»
Σε πρακτικό που συνοδεύει την ως άνω απόφαση, καταγράφεται το πιο κάτω:
«2. Η Επιτροπή αφού μελέτησε όλα τα στοιχεία που τέθηκαν ενώπιον της εξέδωσε ομόφωνα τη συνημμένη Απόφαση, σύμφωνα με την οποία η υπόθεση παραπέμπεται στον Κηδεμόνα Τ/Κ περιουσιών για επανεξέταση, ώστε να μελετήσει το θέμα επιστροφής στον κ. Χρίστου των χρημάτων τα οποία ξόδεψε προσωπικά μέχρι σήμερα, αφού δεν τίθεται θέμα κατοικίας, εφόσον αυτή έχει κατεδαφιστεί.»
Σύμφωνα με την πιο πάνω απόφαση, το τί είχε να επανεξετάσει ο καθ’ ου η αίτηση 1 ήταν κατά πόσο θα επιστρέφονταν ή όχι στον αιτητή τα χρήματα που ξόδεψε ο ίδιος μέχρι τις 24.6.2015 που εκδόθηκε η απόφαση. Ο καθ’ ου η αίτηση 1 δεν είχε ενώπιόν του προς επανεξέταση ζήτημα παραχώρησης κατοικίας εφόσον, όπως αναφέρεται στην απόφαση της εξ Υπουργών επιτροπής, αφενός δεν υπήρχε πλέον κατοικία και αφετέρου η αυτοστέγαση σε Τουρκοκυπριακή γη δεν ήταν πλέον επιτρεπτή. Ούτε ζήτημα εξακολούθησης παραχώρησης κατοικίας υπήρχε πλέον εφόσον η αρχική κατοικία κατεδαφίστηκε.
Ο καθ’ ου η αίτηση 1 προχώρησε σε επανεξέταση αποφασίζοντας τα ακόλουθα:
«2. Λαμβάνοντας υπόψη ότι ο κύριος Γιώργος Χρίστου:
α) προχώρησε αυθαίρετα, χωρίς να ζητήσει έγκριση από τα αρμόδια τμήματα, στην κατεδάφιση της οικίας, η οποία είχε ανεγερθεί σε Τ/Κ γη στην οδό Τουσχανέ 25 στη Λάρνακα και η οποία του είχε παραχωρηθεί για σκοπούς ιδιοκατοίκησης και
β) προχώρησε αμέσως στην ανέγερση νέας οικίας, μεγαλύτερου εμβαδού, ενέργεια που θεωρείται ως αυθαίρετη αυτοστέγαση σε τ/κ γη, που δεν εμπίπτει πλέον στην πολιτική του Κηδεμόνα Τ/Κ Περιουσιών,
απέρριψε την εισήγηση επιστροφής των χρημάτων τα οποία ξόδεψε ο κύριος Χρίστου για την ανέγερση νέας κατοικίας και αποφάσισε ακύρωση της σύμβασης μίσθωσης και ανάκτηση του χώρου ελεύθερου κατοχής.»
Υπενθυμίζεται ότι κατά της απόφασης της εξ Υπουργών επιτροπής ημερομηνίας 24.6.2015 ο αιτητής δεν άσκησε προσφυγή συνεπώς θεωρείται ότι αποδέχτηκε το περιεχόμενό της περιλαμβανομένης της κατάληξης ότι εφόσον η αρχική κατοικία κατεδαφίστηκε (άρα το αντικείμενο της σύμβασης μεταξύ αιτητή και διοίκησης εξέλειπε), θα υπήρχε περίπτωση παραχώρησης της νέας κατοικίας που αναγέρθηκε στον αιτητή εάν βρισκόταν ακόμα σε ισχύ η πολιτική παραχώρησης γης σε εκτοπισθέντες για αυτοστέγαση, κάτι που όμως δεν ίσχυε.
Συνεπώς, στην έκταση που ο αιτητής προωθεί ισχυρισμούς που σχετίζονται με τον τερματισμό της σύμβασης του αιτητή για παραχώρηση της κατοικίας, αυτοί προβάλλονται απαράδεκτα εφόσον το ζήτημα επιλύθηκε στο στάδιο της έκδοσης της απόφασης της εξ Υπουργών επιτροπής κατά της οποίας ο αιτητής δεν έλαβε οποιοδήποτε νομικό μέτρο με αποτέλεσμα να επιλύθηκε τελεσίδικα. Ούτε δύναται το Δικαστήριο στα πλαίσια της υπό κρίση προσφυγής να ασκήσει παρεμπίπτον έλεγχο σε σχέση με τη νομιμότητα της απόφασης ημερομηνίας 24.6.2015.
Η γραπτή αγόρευση του αιτητή στο μεγαλύτερο μέρος της περιστρέφεται γύρω από τον τερματισμό της σύμβασης και όχι την απόρριψη του αιτήματος για επιστροφή των χρημάτων που δαπάνησε ο αιτητής. Επομένως, για τους λόγους που έχουν εξηγηθεί πιο πάνω, η συγκεκριμένη επιχειρηματολογία δεν μπορεί να εξεταστεί.
Ο λόγος ακύρωσης ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν αναφέρει τις διαθέσιμες θεραπείες προβάλλεται χωρίς έννομο συμφέρον εφόσον είναι προφανές ότι ο αιτητής έλαβε νομικά μέτρα κατά της εν λόγω απόφασης μέσω της άσκησης της υπό κρίση προσφυγής και συνεπώς οιαδήποτε παρατυπία στην επιστολή, δεν επηρέασε τα έννομα συμφέροντά του.
Επί της προσβαλλόμενης απόφασης στην έκταση που επανεξετάζει και απορρίπτει την επιστροφή χρημάτων που δαπάνησε ο αιτητής κρίνω ότι εφόσον η αιτιολογία που επικαλείται η διοίκηση για την απόφασή της βασίζεται στην αυθαίρετη και μονομερή ενέργεια του αιτητή να δαπανήσει χρήματα για να ανεγείρει νέα κατοικία, δεν υποχρεούται η διοίκηση σε επιστροφή τους και κατ’ επέκταση η απόφαση λήφθηκε εύλογα.
Για τους πιο πάνω λόγους καταλήγω ότι η προσφυγή αποτυγχάνει και απορρίπτεται με €2.000 έξοδα υπέρ των καθ’ ων η αίτηση και εναντίον του αιτητή.
Ε. ΜΙΧΑΗΛ, Δ.Δ.Δ.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο