ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ  

   (Υπόθεση αρ. 1362/2021)

11 Φεβρουαρίου 2026

[ΓΑΒΡΙΗΛ, Δ.Δ.Δ.]

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤA AΡΘΡA 146 KAI 23 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ

 

ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΟΣΘΕΝΟΥΣ

Αιτητής,

v.

 

ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ

1. ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

2. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

Καθ’ ων η αίτηση.

……………………………

Λουΐζα Μιχαηλίδου, για Δειλινός & Συνεργάτες Δ.Ε.Π.Ε., για τον αιτητή.

Φοίβος Χριστοφίδης, Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για τον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, για τους καθ’ ων η αίτηση.

Α Π Ο Φ Α Σ Η

ΓΑΒΡΙΗΛ, Δ.Δ.Δ.: Με την υπό κρίση προσφυγή, ο αιτητής αξιώνει από το Δικαστήριο, την εξής θεραπεία:-

«Δήλωση ή/και απόφαση του Δικαστηρίου ότι το Διάταγμα απαλλοτρίωσης, το οποίο δημοσιεύθηκε στο Παράρτημα Τρίτο, Μέρος ΙΙ, Ατομικές Διοικητικές Πράξεις με αρ. 411, της Επίσημης Εφημερίδας της Δημοκρατίας με αρ. 5054 στις 3/9/2021 και με το οποίο απαλλοτριώθηκε μέρος του ακινήτου του Αιτητή με Αρ. Εγγραφής: 0/7637, Φυλ./Σχ.: 54/42, Τεμ.: 850, Έκταση: 502 τ.μ., στην ενορία Άγιος Αθανάσιος του Δήμου Αγίου Αθανασίου στην Λεμεσό, είναι άκυρo, ή/και παράνομο ή/και στερημένο εννόμου αποτελέσματος».

 

  Το επίδικο ακίνητο, ιδιοκτησίας του αιτητή, επηρεάζεται από το Πολεοδομικό Οδικό Έργο «Βελτίωση της Οδού Σφαλαγγιωτίσσης στον Άγιο Αθανάσιο». Εντός του ακινήτου, υπάρχει μικρή παλαιά πετρόκτιστη οικοδομή, την οποία ενοικιάζει μονογονεϊκή οικογένεια, ως κατοικία.

 

  Ο δρόμος της οδού Σφαλαγγιώτισσας, στον Άγιο Αθανάσιο, αποτελεί σύμφωνα με το Τοπικό Σχέδιο Λεμεσού, Δρόμο Πρωταρχικής Σημασίας, αλλά διέρχεται μέσα από πυκνοκατοικημένη περιοχή Πυρήνα, που χαρακτηρίζεται από συνεχή δόμηση, ήτοι τον Πυρήνα του Δήμου Αγίου Αθανασίου και αποτελεί την σύνδεση των νότιων περιοχών με την οικιστική περιοχή που τοποθετείται βόρεια του Δήμου και η οποία παρουσιάζει ραγδαία ανάπτυξη. Η κατάσταση κατά μήκος του δρόμου, κρίθηκε προβληματική, καθώς σε ορισμένα τμήματά του, το πλάτος του οδοστρώματος ήταν ανεπαρκές για εξυπηρέτηση διπλής κατεύθυνσης κυκλοφορίας και αρκετά επικίνδυνο για δημιουργία οδικών συγκρούσεων και ατυχημάτων. Πρόσθετα, εξίσου προβληματική, κρίθηκε κι η διακίνηση των πεζών, καθώς διέτρεχαν σοβαρό κίνδυνο, λόγω της μη ύπαρξης πεζοδρομίων, μη κατάλληλου οδικού φωτισμού για την ασφαλή διακίνησή τους, ενώ η ορατότητα των διερχομένων οδηγών σε ορισμένες περιπτώσεις, ήταν μηδενική.

 

  Τα πιο πάνω αναφερόμενα προβλήματα, σε συνδυασμό με τα σοβαρά κυκλοφοριακά προβλήματα που παρουσιάζονταν, καθιστούσαν αναγκαία την βελτίωση του εν λόγω δρόμου. Έτσι, το έργο, εντάχθηκε στα Έργα που εξαγγέλθηκαν για άμεση έναρξη της κατασκευής τους, όπως επίσης, εντάχθηκε και στον Προϋπολογισμό του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως.

 

  Για την προώθηση του Έργου, συστάθηκε τριμελής Επιτροπή Παρακολούθησης, η οποία αποτελείτο από την Δημοτική Μηχανικό του Δήμου Αγίου Αθανασίου και εκπροσώπους του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως και του Τμήματος Δημοσίων Έργων.

 

  Όπως επίσης αναφέρεται στην Ένσταση, η εκπόνηση του Ρυθμιστικού Σχεδίου για την βελτίωση του δρόμου, ανατέθηκε σε ιδιώτη μελετητή, σε συνεργασία με την Επιτροπή Παρακολούθησης του Έργου, αφού έγινε και λεπτομερής αποτύπωση της επιτόπου υφιστάμενης κατάστασης, σε σχέδιο. Το Ρυθμιστικό Σχέδιο, τέθηκε ενώπιον της συμβουλευτικής Τεχνικής Επιτροπής του Κεντρικού Φορέα Επίλυσης Κυκλοφοριακών Προβλημάτων. Κατά τη συνεδρία ημερομηνίας 18.4.2019, υπήρξε συζήτηση του Ρυθμιστικού Σχεδίου και έγκριση αυτού, με επιφυλάξεις. Όπως αναφέρθηκε από την Τεχνική Επιτροπή, το συγκεκριμένο τμήμα της οδού Σφαλαγγιωτίσσης και οι παρόδιοι δρόμοι που διαλαμβάνονται στον σχεδιασμό, διαπερνούν πυκνοκατοικημένη περιοχή στο πυρήνα του Αγίου Αθανασίου, με πολλές κατοικίες και κτίρια που εφάπτονται του δημόσιου δρόμου. Οι επιφυλάξεις επισημάνθηκαν σε σχέση με την περιορισμένη γεωμετρία του δρόμου, αφού υπήρχαν μειωμένα πλάτη και ακτίνες στροφής και σε κάποια σημεία δεν υπήρχαν πεζοδρόμια.

 

  Ακολούθησε η εκπόνηση από ιδιώτη μελετητή των κατασκευαστικών σχεδίων, συμπεριλαμβανομένων και των σχεδίων για τις Υπηρεσίες Κοινής Ωφελείας, με συντονισμό από την Επιτροπή Παρακολούθησης του Έργου.

 

  Για την υλοποίηση του προαναφερθέντος Πολεοδομικού Οδικού Έργου, απαιτήθηκε η εξασφάλιση ιδιωτικής ακίνητης ιδιοκτησίας, μέσω απαλλοτρίωσης, συμπεριλαμβανομένου μέρους και του επίδικου ακινήτου. Για τον σκοπό αυτό, το Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας, στη βάση των προαναφερθέντων κατασκευαστικών σχεδίων, προχώρησε στην ετοιμασία Πινάκων για την απαλλοτρίωση, όπως και στην προκαταρκτική εκτίμηση του ύψους των αποζημιώσεων που θα απαιτούνταν για την απαλλοτρίωση της ιδιωτικής περιουσίας.

 

  Αφού εξασφαλίστηκε η σύμφωνη γνώμη του Υπουργείου Οικονομικών για την έγκριση της προώθησης της διαδικασίας της απαλλοτρίωσης, υπεβλήθη πρόταση προς το Υπουργικό Συμβούλιο την οποία παρουσίασε ο Υπουργός Εσωτερικών και η οποία εγκρίθηκε με την Απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου με αρ. 89.938, ημερομηνίας 27.8.2020.

 

  Η Γνωστοποίηση απαλλοτρίωσης με αρ. ΑΔΠ 512, δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας ημερομηνίας 10.9.2020. Όπως αναφέρεται, η ακίνητη ιδιοκτησία που περιγράφεται στον Πίνακα «είναι αναγκαία για τον ακόλουθο σκοπό δημόσιας ωφέλειας, δηλαδή για τη Βελτίωση της Οδού Σφαλαγγιωτίσσης στον Άγιο Αθανάσιο». Παράλληλα, οι ιδιοκτήτες των επηρεαζόμενων ακινήτων, ενημερώθηκαν και με διπλοσυστημένες επιστολές, δια των οποίων πληροφορούνταν για την δυνατότητα υποβολής ένστασης κατά της σκοπούμενης απαλλοτρίωσης.

 

  Στις 10.11.2020, η τότε ιδιοκτήτρια του ακινήτου, κα Δημοσθένους Κυριακή[1], υπέβαλε ένσταση μέσω των δικηγόρων της, κατά της Γνωστοποίησης απαλλοτρίωσης, υποβάλλοντας πως εντός του ακινήτου, υπάρχει πετρόκτιστη κατοικία, στην οποία διαμένει μονογονεϊκή οικογένεια και η οποία θα πρέπει να κατεδαφιστεί για τις ανάγκες υλοποίησης του έργου. Όπως ανέφερε, με την μερική κατεδάφιση αυτής, θα αλλοιωθεί ο χαρακτήρας της και θα προκληθεί πλήρης καταστροφή της. Δεύτερος λόγος ένστασης, άπτετο της θέσης πως δεν έγινε ισομερής καταμερισμός του επηρεασμού των τεμαχίων, αφού επηρεάζεται εξ ολοκλήρου το επίδικο τεμάχιο και καθόλου τα απέναντι τεμάχια, λόγω του ότι ο επηρεασμός γίνεται μόνον από την δυτική πλευρά του δρόμου. Ο τρίτος λόγος ένστασης αφορούσε τη μη ταύτιση του Πίνακα της Γνωστοποίησης με την επιτόπου κατάσταση και τέλος, πως η απαλλοτρίωση είναι δυσανάλογα επιζήμια και άνιση.

 

  Η ένσταση εξετάστηκε από την αρμόδια Υπουργική Επιτροπή για την εξέταση ενστάσεων κατά των σκοπούμενων απαλλοτριώσεων, στη συνεδρία της ημερομηνίας 2.9.2021 και απορρίφθηκε. Για κάθε λόγο ένστασης, αναφέρθηκαν τα εξής:-

«(α) Το εν λόγω υποστατικό όντως επηρεάζεται από την απαλλοτρίωση του δρόμου με μερική κατεδάφιση του και όντως πρόκειται για πετρόκτιστο κτήριο, όμως δεν αποτελεί διατηρητέα οικοδομή και δεν θα αλλοιωθεί ο χαρακτήρας του. Για την κατεδάφιση αυτή, έγινε ειδική στατική μελέτη από ιδιώτες Μελετητές (A.S.D. Hyperstatic Engineering Design), η οποία κατέδειξε ότι το υπόλοιπο κτήριο θα διατηρηθεί, αφού γίνουν κατασκευαστικές εργασίες, όπως νέος τοίχος αντιστήριξης.

(β) Κατά το σχεδιασμό του Ρυθμιστικού Σχεδίου, λήφθηκε υπόψη ο κατά το δυνατόν ισομερής επηρεασμός των τεμαχίων. Όμως στην Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα με αρ. 4991 και ημερ. 10.09.2020, ως Α.Δ.Π. 512, δεν περιλήφθηκαν τα ακριβώς απέναντι τεμάχια, διότι σε κάποια από αυτά υφίστανται παλιά κτήρια και η στατική μελέτη που έγινε κατέδειξε ότι τυχόν επέμβαση για κατεδάφιση των οικοδομών αναμένεται να έχει πολλές απρόβλεπτες εργασίες και έγινε εισήγηση από τους Αρμόδιους Λειτουργούς, η οποία υιοθετήθηκε από την Τριμελή Επιτροπή Παρακολούθησης, ώστε τα όρια του δρόμου που θα κατασκευαστεί ως Πολεοδομικό Έργο, να είναι μέχρι τον κρασπεδόλιθο και να μην κατασκευαστούν πεζοδρόμια, ενώ στην δυτική πλευρά του δρόμου, στην οποία βρίσκεται και το κτήριο της ενιστάμενης ιδιοκτήτριας του τεμαχίου με αρ. 850, του Φ./Σχ. 45/42, να κατασκευαστούν και τα πεζοδρόμια. Όμως, το τελικό πλάτος του δρόμου, παραμένει ως Ρυμοτομία, η οποία θα τίθεται με όρο για παραχώρησή της, στις Πολεοδομικές Άδειες που θα χορηγούνται για την μελλοντική ανάπτυξη των τεμαχίων αυτών.

(γ) Το επίσημο Κτηματικό Σχέδιο (κλ. 1:5000), που συνοδεύει την Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης, αναφέρεται στο τεμάχιο με αρ. 850, του Φ./Σχ. 45/42, στο οποίο υφίσταται το κτήριο και η Απαλλοτρίωση αφορά τον επηρεασμό του εν λόγω τεμαχίου.

(δ) Δεν διαπιστώνονται σοβαροί λόγοι που δικαιολογούν την αποδοχή της ένστασης. Περαιτέρω, η αξία της επηρεαζόμενης έκτασης γης θα εκτιμηθεί επακριβώς από το Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας και θα προσφερθεί στους επηρεαζόμενους ιδιοκτήτες ανάλογη αποζημίωση, όπως επίσης και για το επηρεαζόμενο μέρος του κτηρίου και σε περίπτωση που η αποζημίωση αυτή δεν τους ικανοποιεί, έχουν το δικαίωμα να διεκδικήσουν μεγαλύτερη αποζημίωση από το Δικαστήριο

3. Με τη λήξη της προθεσμίας που καθορίζεται στην πιο πάνω Γνωστοποίηση Απαλλοτριώσεως, ο Υπουργός Εσωτερικών, μετά από εξέταση της ένστασης που υποβλήθηκε εναντίον της σκοπούμενης απαλλοτρίωσης της ακίνητης ιδιοκτησίας, την υπέβαλε στην Υπουργική Επιτροπή μαζί με τις παρατηρήσεις και υποδείξεις του πάνω σε αυτή, όπως καταγράφονται στην παράγραφο (2) πιο πάνω.

4. Η Υπουργική Επιτροπή, αφού εξέτασε τους λόγους για τους οποίους υποβλήθηκε η ένσταση για τη σκοπούμενη Απαλλοτρίωση και, αφού έλαβε υπόψη τα σχετικά σχόλια και εισηγήσεις του αρμόδιου Υπουργού Εσωτερικών, ασκώντας τις εξουσίες που της παρέχει το άρθρο 6 των περί Αναγκαστικής Απαλλοτρίωσης Νόμων και οι οποίες της εκχωρήθηκαν από το Υπουργικό Συμβούλιο, σύμφωνα με το εδάφιο (1) του άρθρου 3 του περί Εκχωρήσεως της Ενάσκησης των Εξουσιών των Απορρεουσών εκ τινός Νόμου (Νόμος 23/1962), αποφάσισε τα ακόλουθα:

Απόρριψη της ένστασης της ιδιοκτήτριας του τεμαχίου με αρ. 850, του Φ /Σχ. 54/42, στο Δήμο Αγίου Αθανασίου, διότι κρίνεται αδικαιολόγητη για τους λόγους που προέβαλε ο αρμόδιος Υπουργός Εσωτερικών, όπως καταγράφονται στην παράγραφο (2) πιο πάνω, τους οποίους η Υπουργική Επιτροπή υιοθετεί ως αιτιολογία της δικής της απόφασης. Επίσης, η Υπουργική Επιτροπή αποφάσισε την έκδοση του Διατάγματος Απαλλοτρίωσης σύμφωνα με το άρθρο 6(4) (α) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου».

 

  Στις 3.9.2021 δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας, το Διάταγμα απαλλοτρίωσης με αρ. Α.Δ.Π. 411, ενώ με επιστολή ημερομηνίας 5.10.2021, ενημερώθηκε η αιτήτρια για την απόρριψη της ένστασης που είχε υποβάλει.

 

  Αντικείμενο της προσφυγής, συνιστά η νομιμότητα του Διατάγματος απαλλοτρίωσης.

 

  Πρώτος λόγος ακύρωσης που προωθήθηκε από την ευπαίδευτη συνήγορο του αιτητή άπτεται της θέσης περί παράβασης του Άρθρου 28 του Συντάγματος και της αρχής της ίσης μεταχείρισης, καθότι στην επίδικη απαλλοτρίωση, δεν έχουν περιληφθεί τα γειτονικά απέναντι ακίνητα, παρά μόνον το ακίνητο του αιτητή, γεγονός που οδηγεί σε παράβαση της αρχής της ισότητας. Όπως αναφέρει, εντός του ακινήτου υπάρχει κατοικία, μέρος της οποίας θα πρέπει να κατεδαφιστεί για την υλοποίηση του έργου και πως ενώ με την βελτίωση του δρόμου, έπρεπε να κατασκευαστούν πεζοδρόμια και από τις δύο πλευρές του δρόμου, αυτό που εν τέλει επιδιώκεται με την απαλλοτρίωση, είναι η διαπλάτυνση του δρόμου μόνον από την δυτική πλευρά στην οποία βρίσκεται το επίδικο τεμάχιο, με μηδενικό επηρεασμό των απέναντι τεμαχίων. Η εισήγηση του αιτητή είναι πως με την ολοκλήρωση της απαλλοτρίωσης, θα έργο θα μείνει ημιτελές, για ακαθόριστο χρονικό διάστημα.

 

  Κατά δεύτερον, εγείρεται ο ισχυρισμός πως η επίδικη απαλλοτρίωση αντίκειται στις διατάξεις του Άρθρου 23 του Συντάγματος, λόγω του ότι στην ουσία ισοδυναμεί με πλήρη αποστέρηση της χρήσης ολόκληρης της κατοικίας, εμβαδού 40 τ.μ. και η μερική κατεδάφιση αυτής θα την καταστήσει μη λειτουργική, ως κατοικία, κάτι που έπρεπε να εξεταστεί πριν την έκδοση του Διατάγματος απαλλοτρίωσης, ενώ αποτέλεσε λόγο ένστασης. Κατά τις εισηγήσεις, δεν υπάρχει καμία μελέτη εντός της Ένστασης, ούτε και στους διοικητικούς φακέλους που να επιβεβαιώνει ή να εκτιμά την ύπαρξη δυνατότητας χρήσης της κατοικίας μετά την μερική κατεδάφιση. Επίσης, με αναφορά στην Halit κ.ά. ν. Δημοκρατίας, υπόθ. αρ. 18/2005, ημερομηνίας 29.11.2006, διατυπώθηκε η θέση πως η επίδικη απόφαση αντιβαίνει στις διατάξεις του Άρθρου 23.4(γ) του Συντάγματος, λόγω της μη καταβολής στον αιτητή προκαταβολικά και τοις μετρητοίς, δίκαιη και εύλογη αποζημίωση για την απαλλοτρίωση της περιουσίας του.

 

  Ως τρίτος λόγος ακύρωσης, αποτέλεσε η θέση περί ελλιπούς έρευνας και μη ολοκληρωμένης τεχνοοικονομικής μελέτης που να δεικνύεται η αναγκαιότητα της απαλλοτρίωσης, ότι δεν υπήρχε καλύτερος και ολιγότερο επαχθής τρόπος υλοποίησης, καθώς και ότι δεν είχε εξασφαλιστεί η οικονομική χρηματοδότηση για την υλοποίηση του έργου, πριν την δημοσίευση του Διατάγματος απαλλοτρίωσης. Κατά τις εισηγήσεις, η προώθηση της απαλλοτρίωσης, έγινε με την επιλογή της επαχθέστερης για τον αιτητή επιλογής, ενώ τονίζεται ιδιαίτερα το γεγονός πως την εν λόγω κατοικία, ενοικιάζει μονογονεϊκή οικογένεια, με πολύ χαμηλά εισοδήματα, για την κατεδάφιση της οποίας δεν προηγήθηκε μελέτη για τον έλεγχο της στατικότητας της μετά την κατεδάφιση μέρους αυτής, ή για την λειτουργικότητα της.

 

  Πρόσθετος ισχυρισμός που προωθήθηκε άπτεται της θέσης πως η επίδικη απαλλοτρίωση είναι παράνομη, καθότι δεν υπάρχει δημοσιευμένο σχέδιο δεσμευτικής ρυμοτομίας πριν την δημοσίευση του Διατάγματος απαλλοτρίωσης, για το οποίο να έχει τη δυνατότητα ο αιτητής να εκφέρει τις απόψεις και ενστάσεις του, κάνοντας αναφορά στις Γιασεμίδου κ.ά. ν. Δήμου Στροβόλου (1998) 3 Α.Α.Δ. 223, Μυριάνθη ν. Δημοκρατίας, υποθ. αρ. 910/97, ημερομηνίας 24.2.1999, Κάπονα ν. Δημοκρατίας, υπόθ. αρ. 1144/1999, ημερομηνίας 11.8.2000.

 

  Τέλος, η ευπαίδευτη συνήγορος του αιτητή, υποστήριξε πως με την επίδικη απόφαση και την απαίτηση για κατεδάφιση μέρους της κατοικία του, παραβιάζεται η αρχή της καλής πίστης.

  Υπήρξε αντίθετη η προσέγγιση του ευπαιδεύτου συνηγόρου της Δημοκρατίας και πλήρως υποστηρικτική της νομιμότητας του επίδικου διατάγματος απαλλοτρίωσης, με αναφορά τόσο σε στοιχεία των διοικητικών φακέλων, όσο και σε νομολογία. Αναφορά στις θέσεις του θα γίνει στη συνέχεια, εκεί όπου απαιτείται.

 

  Όπως προαναφέρθηκε, η απαλλοτρίωση του επίδικου ακινήτου, μαζί με αριθμό άλλων τεμαχίων, κρίθηκε αναγκαία για την βελτίωση της Οδού Σφαλαγγιωτίσσης στον Άγιο Αθανάσιο Λεμεσού. Δεν αμφισβητήθηκε από την πλευρά του αιτητή πως αφορούσε σε σκοπό δημόσιας ωφέλειας, αφού δεν ετέθη τέτοιος ισχυρισμός.

 

  Το παράπονο του αιτητή, άπτεται της θέσης πως στην απαλλοτρίωση, δεν έχουν περιληφθεί τα γειτονικά τεμάχια που βρίσκονται στην απέναντι πλευρά του δρόμου, κατά παράβαση της αρχής της ισότητας, παρά μόνον το ακίνητο του αιτητή, εντός του οποίου βρίσκεται κατοικία, μέρος της οποίας θα πρέπει να κατεδαφιστεί.

 

  Δεν με βρίσκουν σύμφωνη οι πιο πάνω θέσεις της ευπαιδεύτου συνηγόρου του αιτητή, για τους λόγους που θα εξηγήσω κατωτέρω.

 

  Όπως προκύπτει από το περιεχόμενο των διοικητικών φακέλων, για την προώθηση της επίδικης απαλλοτρίωσης που αφορά σε βελτίωση υφιστάμενου δρόμου, εκπονήθηκε σχετική μελέτη.   Εντός του Τεκμηρίου 4, εντοπίζω «Έκθεση Εναλλακτικών Προτάσεων» για το επίδικο έργο, που εκπονήθηκε από την ιδιωτική εταιρεία A.S.D. Hypersyatic Engineering Design, Ιουλίου 2011. Σκοπός της μελέτης, όπως αναφέρεται, είναι η ετοιμασία ρυθμιστικού σχεδίου και κατασκευαστικών σχεδίων, όπως και η μελέτη εναλλακτικών λύσεων για την επιλογή της βέλτιστης δυνατής επιλογής. Γίνεται αναφορά και σε εξέταση της λύσης της μονοδρόμησης, η οποία αναφέρεται και από τον αιτητή πως δεν εξετάστηκε, λύση όμως που απορρίφθηκε, λόγω διοχέτευσης της κυκλοφορίας σε δευτερεύοντες μη επαρκείς δρόμους. Στην μελέτη δεικνύονται, πέραν της μονοδρόμησης που απορρίφθηκε για τον πιο πάνω λόγο, ακόμα δύο προτάσεις, για διπλή κατεύθυνση με οδόστρωμα 6 μέτρα, και πεζοδρόμια στην μία περίπτωση 1,5 μέτρα εκατέρωθεν και στην άλλη 1,2 μέτρα εκατέρωθεν. Στη βάση της μελέτης, εκπονήθηκε το Ρυθμιστικό Σχέδιο από τον ιδιώτη μελετητή, τα πορίσματα του οποίου εγκρίθηκαν από την Τριμελή Επιτροπή Παρακολούθησης του Έργου, ομοίως και από την Τεχνική Επιτροπή του Κεντρικού Φορέα Επίλυσης Κυκλοφοριακών Προβλημάτων, στη συνεδρία ημερομηνίας 18.4.2019.

 

  Το εν λόγω Ρυθμιστικό Σχέδιο, περιλάμβανε δρόμο με περιορισμένα γεωμετρικά χαρακτηριστικά και σε κάποια σημεία, χωρίς πεζοδρόμια, λόγω της στενότητας του δρόμου, αφού διαπερνούσε από τον πυρήνα του Αγίου Αθανασίου με πυκνοκατοικημένη δόμηση. Στη συνέχεια, κατά την εκπόνηση των κατασκευαστικών σχεδίων, διαφάνηκε πως στα τεμάχια που βρίσκονταν στην αριστερή πλευρά του δρόμου[2], υφίσταντο πέντε παλαιά κτίρια που εφάπτονταν του δρόμου και σύμφωνα με την στατική μελέτη, ενδεχόμενη επέμβαση για την κατεδάφισή τους, θα δημιουργούσε απρόβλεπτα γεγονότα και έξοδα.

 

  Η απόφαση για απαλλοτρίωση και κατεδάφιση μέρους υφιστάμενων κτιρίων, αφορούσε πράγματι, μόνον την δυτική πλευρά του δρόμου. Αυτό, όμως, αποτέλεσε την διαπίστωση της διοίκησης, μετά την εκπόνηση στατικής μελέτης για την κατεδάφιση υφιστάμενων κτιρίων που εφάπτονταν του δρόμου. Και όπως προκύπτει από τα έγγραφα των διοικητικών φακέλων, το ζήτημα διερευνήθηκε επιμελώς, προτού ληφθεί η εν λόγω απόφαση.

 

  Σύμφωνα με την επιστολή του Δημάρχου Αγίου Αθανασίου ημερομηνίας 30.4.2018, στην οποία με παρέπεμψε ο ευπαίδευτος συνήγορος της Δημοκρατίας, η στατική μελέτη και αρχιτεκτονικά σχέδια που είχαν ετοιμαστεί από τον ιδιώτη μελετητή του Έργου απεστάλησαν προς το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως, για έγκριση. Στην εν λόγω μελέτη, μέρος της οποίας περιλήφθηκε στις τεχνικές προδιαγραφές για μελλοντική προκήρυξη διαγωνισμού προς υλοποίηση της κατεδάφισης, γίνεται περιγραφή των κτιρίων που βρίσκονται ανατολικά και δυτικά του δρόμου. Σε συνάρτηση με το Παράρτημα 4 της Ένστασης, που αποτελεί την αποτύπωση της επιτόπου υφιστάμενης κατάστασης του δρόμου και της στατικής μελέτης στην οποία προαναφέρθηκα, τα τεμάχια τα οποία βρίσκονται στην ανατολική πλευρά του δρόμου, δηλαδή απέναντι από το τεμάχιο του αιτητή, φέρουν αρίθμηση HS 1, HS 2, 3 και 4 και ΗS 5, ενώ στην δυτική πλευρά βρίσκεται στο HS 6, καθώς και το επίδικο τεμάχιο με αρ. 850 που φέρει αρίθμηση HS 7.

 

  Το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως, κατά τη συνεδρία του ημερομηνίας 1.6.2018 προχώρησε σε εξέταση των υποβληθέντων σχεδίων και μελέτης, προκειμένου να διευκρινιστούν τα τεμάχια που θα επηρεαστούν. Κατά την εν λόγω συνεδρία, εξετάστηκαν τα χαρακτηριστικά κάθε κτιρίου, που εφάπτεται του δρόμου. Για τα κτίρια που βρίσκονται στην ανατολική πλευρά του δρόμου, δηλαδή απέναντι από το τεμάχιο του αιτητή, δόθηκαν οι λόγοι για τους οποίους δεν ήταν η δυνατή η απαλλοτρίωση, μεταξύ των οποίων, πολλά στατικά προβλήματα, αλλά και έξοδα κατεδάφισης, λόγω της κατασκευής τους από σκυρόδεμα. Για το κτίριο με αρίθμηση HS 6 (τεμάχιο 178 Παραρτήματος 4 της Ένστασης), αναφέρεται πως προορίζεται η κατεδάφιση της στέγης, κατασκευή νέας στέγης και επέκταση στο πίσω μέρος, ενώ για το επίδικο τεμάχιο, αναφέρονται τα εξής:-

«ζ. Το κτίριο Hs 7 κατεδαφίζεται μέρος τους στο όριο της πρόσοψης του και κατασκευάζεται νέος τοίχος αντιστήριξης. Επίσης θα πρέπει να διευκρινιστεί από το Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας το ποσοστό της απαλλοτρίωσης και ο τρόπος αποζημίωσης που θα προσφερθεί στους ιδιοκτήτες του κτιρίου, εφόσον επεμβαίνει όχι μόνο στο τεμάχιο 850 αλλά και στο τεμάχιο 851.

  Με βάση τα πιο πάνω, έγινε εισήγηση στην ανατολική πλευρά του δρόμου να μεταφερθεί το όριο του δρόμου μέχρι τον κρασπεδόλιθο και να μην κατασκευαστούν πεζοδρόμια για να αποφευχθούν οι κατεδαφίσεις των σπιτιών, ενώ στην δυτική πλευρά του δρόμου να κατασκευαστούν πεζοδρόμια σύμφωνα με τα σχέδια και τα όσα έχουν συμφωνηθεί πιο πάνω [...]».

 

   Σημειώνεται πως η πιο πάνω εισήγηση εγκρίθηκε από την Επιτροπή Παρακολούθησης του Έργου, κατά τη συνεδρία της ημερομηνίας 12.9.2018. Επιπρόσθετα, όπως αναφέρεται στην Ένσταση, το τελικό πλάτος του δρόμου, θα διαμορφωθεί σε βάθος χρόνου, ως ρυμοτομία, στη βάση όρων που θα τίθενται επί των πολεοδομικών αδειών που θα εκδοθούν για μελλοντική ανάπτυξη που θα αιτηθούν οι ιδιοκτήτες των απέναντι ακινήτων, για παραχώρηση δωρεάν συγκεκριμένου εμβαδού προς το κράτος.

 

  Όλα τα πιο πάνω, καταδεικνύουν πως δεν υπήρχε ομοιομορφία των τεμαχίων που βρίσκονται στην ανατολική πλευρά του δρόμου, σε σχέση με το επίδικο τεμάχιο, τόσο από άποψη στατικότητας, σε περίπτωση κατεδάφισης τους, όσο και από άποψη εξόδων κατεδάφισης, παράγοντες που λήφθηκαν υπόψη από την διοίκηση προς καθορισμό των επηρεαζόμενων ακινήτων.

 

  Έχει κατ’ επανάληψη νομολογηθεί, πως η ερμηνεία και το πεδίο εφαρμογής του Άρθρου 28 του Συντάγματος, δεν αναφέρεται σε αριθμητική ισότητα, αλλά διασφαλίζει μόνο κατά των αυθαίρετων διαφοροποιήσεων. Εξάλλου, για να μπορέσει να υποστηριχθεί παράβαση της αρχής της ισότητας, επιβάλλεται η ομοιογένεια των αντικειμένων και υποκειμένων του δικαίου, αποκλείοντας την εξίσωση μεταξύ των ανόμοιων και την διάκριση μεταξύ των ομοίων (Apostolides and Others v. Republic (1982) 3 C.L.R. 928, Σεργίδης ν. Δημοκρατίας (1991) 1 Α.Α.Δ. 119, Θεοχαρίδης v. Δημοκρατίας (1998) 3 Α.Α.Δ. 63, Ζίζιρου κ.ά. v. Δημοκρατίας (1998) 3 Α.Α.Δ. 631, Δημοκρατία ν. Κωνσταντίνου (2002) 3 Α.Α.Δ. 534, Α.Ε. 69/2015 Κότζικας ν. Δημοκρατίας, ημερομηνίας 25.5.2022).

 

  Συνεπώς, δεν αποκλείονται εύλογες διακρίσεις οι οποίες απαιτείται να γίνουν λόγω της ιδιάζουσας φύσης των πραγμάτων, όπως αυτό επεξηγήθηκε πιο πάνω, δίδοντας επαρκώς και τους λόγους της διάκρισης (Σωτηριάδης ν. Θεοφυλάκτου κ.α. (2002) 3 Α.Α.Δ. 56).

 

  Στη βάση των πιο πάνω αρχών και των γεγονότων που έχουν προαναφερθεί, δεν διαπιστώνεται άνιση μεταχείριση κατά παράβαση της αρχής της ισότητας και ο σχετικός λόγος ακύρωσης, απορρίπτεται.

 

  Ομοίως, απορριπτέος κρίνεται και ο ισχυρισμός της ευπαιδεύτου συνηγόρου του αιτητή πως η επίδικη απαλλοτρίωση, συνιστά περιορισμό του δικαιώματος στην ιδιοκτησία, όπως αυτό κατοχυρώνεται από τις διατάξεις του Άρθρου 23 του Συντάγματος. Η απαλλοτρίωση αφορούσε, καταρχήν, μέρος του ακινήτου και όχι ολόκληρο και συνεπώς, δεν υπάρχει πλήρης στέρηση της ιδιοκτησίας, τεμάχιο το οποίο έχει εμβαδόν 502 τ.μ.

 

  Ο εν λόγω ισχυρισμός αποτέλεσε λόγο ένστασης κατά της σκοπούμενης απαλλοτρίωσης, που εξετάστηκε από την Υπουργική Επιτροπή κατά τη συνεδρία της ημερομηνίας 2.9.2021. Αναφέρθηκε επί τούτου πως πράγματι η κατοικία που βρίσκεται εντός του ακινήτου, θα υποστεί μερική κατεδάφιση, αλλά αυτή, δε αποτελεί διατηρητέα οικοδομή και συνεπώς, δεν θα υπάρξει αλλοίωση στον χαρακτήρα της. Προγραμματίζεται να κατασκευαστεί νέος τοίχος αντιστήριξης μετά την κατεδάφιση, αφού σύμφωνα με την στατική μελέτη που εκπονήθηκε από ιδιώτη μελετητή, δεν τίθεται θέμα ασφάλειας, αλλά το υπόλοιπο κτίριο θα διατηρηθεί.

 

  Το κατά πόσον είναι δυνατή ή όχι η χρήση της εναπομείνασας κατοικίας, μετά την κατεδάφιση, αυτό δεν αποτελεί ζήτημα που θα εξετάσει η απαλλοτριούσα αρχή, αφού σε περίπτωση που δεν είναι δυνατή η χρήση της, θα καταβληθεί η δέουσα αποζημίωση, για την απώλεια της χρήσης της, από το καθ’ ύλην αρμόδιο Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας και σε περίπτωση μη ύπαρξης συμφωνίας, αυτό θα επιλυθεί στα πλαίσια της διαδικασίας της παραπομπής ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων. Δεν αφορά στο ζήτημα της νομιμότητας της επίδικης διοικητικής πράξης.

 

  Δεν συμφωνώ ούτε και με τις θέσεις του αιτητή πως η επίδικη απόφαση αντιβαίνει στις διατάξεις του Άρθρου 23.4(γ) του Συντάγματος, λόγω της μη καταβολής προκαταβολικά και τοις μετρητοίς, δίκαιη και εύλογη αποζημίωση για την απαλλοτρίωση της περιουσίας του. Όπως πολύ ορθά εισηγείται ο ευπαίδευτος συνήγορος της Δημοκρατίας, με αναφορά στην Lanitis E.C. Estates Ltd κ.ά. ν. Δημοκρατίας (1989) 3Ε Α.Α.Δ 3252, αλλά και στην Σταυρίδη κ.ά. ν. Δημοκρατίας (1992) 3 Α.Α.Δ. 303, το ζήτημα του καθορισμού της δίκαιης και εύλογης αποζημίωσης που πρέπει να καταβληθεί, δεν μπορεί να αποτελέσει το αντικείμενο πιθανολογήσεων και δεν είναι δυνατό να επιδράσει πάνω στο κύρος του επίδικου Διατάγματος απαλλοτρίωσης. Όπως προβλέπει το Άρθρο 23(4)(γ) του Συντάγματος, αυτή η αποζημίωση καθορίζεται, σε περιπτώσεις διαφωνίας, από τα πολιτικά Δικαστήρια και η σχετική νομοθεσία, Ν. 15/62 προσφέρει το μηχανισμό που ο αιτητής, εφόσον επιθυμεί, μπορεί να αξιοποιήσει.

 

  Απόλυτα σχετικά είναι και τα όσα διαλαμβάνει το άρθρο 9 του Ν.15/62 σε σχέση με τον καθορισμό αποζημιώσεως από το δικαστήριο, το οποίο προνοεί πως αν μέχρι τη δημοσίευση του διατάγματος απαλλοτριώσεως δεν επέλθει συμφωνία για το ύψος της αποζημίωσης, η απαλλοτριούσα αρχή ή κάθε ενδιαφερόμενος μπορούν να ζητήσουν με αίτησή τους από το Επαρχιακό Δικαστήριο όπως προβεί στον καθορισμό της καταβλητέας για την απαλλοτρίωση αποζημίωσης.

 

  Το ζήτημα της διερεύνησης και της επιλογής για την απαλλοτρίωση του ακινήτου του αιτητή, αποτέλεσε, όπως προαναφέρθηκε, αποτέλεσμα μελέτης που προηγήθηκε από ιδιώτη μελετητή, μελέτη η οποία έτυχε έγκρισης τόσο από την Τεχνική Επιτροπή του Φορέα Επίλυσης Κυκλοφοριακών Προβλημάτων, όσο και από το Τμήμα Πολεοδομίας και την Επιτροπή Παρακολούθησης του Έργου. Ομοίως, εξασφαλίστηκε και η οικονομική χρηματοδότηση για την υλοποίηση του έργου, πριν την δημοσίευση του Διατάγματος απαλλοτρίωσης, από το Υπουργείο Οικονομικών στις 21.2.2020.

 

  Σύμφωνα με την νομολογία, η απόφαση για απαλλοτρίωση ιδιωτικής ακίνητης περιουσίας, προϋποθέτει έρευνα και εξάντληση των δυνατοτήτων επίτευξης του σκοπού με άλλο, λιγότερο επαχθή τρόπο. Στην προκείμενη περίπτωση, έχω ήδη αναφερθεί την διερεύνηση και μελέτη, αλλά και εξέταση όλων των επιλογών που υπήρχαν, πριν την έκδοση της Γνωστοποίησης απαλλοτρίωσης.

 

  Στην Α.Ε. 140/23 Οικονομίδης κ.ά. Α.Η.Κ., ημερομηνίας 8.5.2020, με αναφορά στα κριθέντα στην Πιερίδη ν. Δημοκρατία κ.ά. (2007) 3 Α.Α.Δ. 543, λέχθηκε ότι δεν ελέγχονται από το παρόν Δικαστήριο θέματα τεχνικής φύσεως, που λαμβάνονται υπόψιν από την διοίκηση κατά την έκδοση της απόφασης για απαλλοτρίωση και πως η δικαιοδοσία του Δικαστηρίου εξαντλείται στην εξέταση τυχόν πλάνης περί τα πράγματα κακή χρήση της διακριτικής ευχέρειας και έλλειψη αιτιολογίας (Δημοκρατία ν. Παπαξενόπουλου κ.ά. (2016) 3 Α.Α.Δ. 462).

 

  Στην Πιερίδη (ανωτέρω), λέχθηκαν και τα εξής:-

«Η κρίση της αρμόδιας αρχής, αναφορικά με την αναγκαιότητα του έργου, δεν ελέγχεται από το ακυρωτικό δικαστήριο, όπως δεν ελέγχονται θέματα τεχνικής φύσεως, που λαμβάνονται υπόψη από τη διοίκηση κατά την έκδοση της απόφασης για απαλλοτρίωση - (βλ. Lanitis E.C. Estates Ltd κ.ά. ν. Δημοκρατίας κ.ά. (1989) 3 Α.Α.Δ. 3252· Θεοδουλίδης κ.ά. ν. Α.Η.Κ. (1998) 3 Α.Α.Δ. 742).

 

Η επιλογή της γης, η προώθηση της απαλλοτρίωσης και η χρήση της περιουσίας για τους σκοπούς για τους οποίους αυτή αποκτάται, αποτελεί έργο και ευθύνη της Εκτελεστικής Εξουσίας - (βλ. Μιχαήλ Θεοδοσίου Λτδ. ν. Δήμου Λ/σού (1993) 3 Α.Α.Δ. 25), με ταυτόχρονη, όμως, υποχρέωση της Απαλλοτριούσας Αρχής, προτού προχωρήσει στη λήψη της απόφασης για απαλλοτρίωση, να ετοιμάσει ολοκληρωμένη μελέτη - (βλ. Σπύρου ν. Δημοτ. Συμβ. Κ. Πολεμιδιών κ.ά. (1998) 3 Α.Α.Δ. 307)».

 

  Στη βάση των όσων έχω ήδη αναφέρει, δεν έχω εντοπίσει ελλιπή διερεύνηση των επιλογών που υπήρχαν διαθέσιμες, ενώ λαμβάνονται ιδιαίτερα υπόψη και οι συνθήκες που επικρατούσαν πέριξ του δρόμου, ο οποίος ενέπιπτε εντός του πυρήνα του Αγίου Αθανασίου, στον οποίο επικρατεί πυκνή δόμηση, εξ΄ου κι η ανάγκη βελτίωσης και η ανάδειξη σκοπού δημόσιας ωφελείας. Με γνώμονα τα πιο πάνω, η επιλογή της γης και η προώθηση της απαλλοτρίωσης, αποτελούν ζητήματα κατ’ εξοχήν τεχνικής φύσεως, στα οποία το Δικαστήριο δεν επεμβαίνει.

 

  Διατείνεται ο αιτητής πως δεν υπάρχει δημοσιευμένο σχέδιο δεσμευτικής ρυμοτομίας πριν την δημοσίευση του Διατάγματος απαλλοτρίωσης. Καταρχήν, η νομολογία στην οποία παραπέμπει, δεν σχετίζεται με το επίδικο ζήτημα, αφού εκείνες οι περιπτώσεις, αφορούσαν σε έκδοση πολεοδομικών αδειών, επί των οποίων τίθετο όρος για παραχώρηση τμήματος του ακινήτου ως δημόσιου δρόμου, χωρίς να προηγηθεί η δημοσίευση ρυμοτομικού σχεδίου. Η επίδικη περίπτωση, δεν αφορά σε έκδοση πολεοδομικής άδειας, ούτε σε επιβολή όρου για παραχώρηση δωρεάν τμήματος του ακινήτου του αιτητή για την κατασκευή δημόσιου δρόμου. Στην προκείμενη περίπτωση, ακολουθήθηκε η νόμιμη διαδικασία για την αναγκαστική απαλλοτρίωση τμήματος του ακινήτου, για σκοπό δημόσιας ωφέλειας, για την οποία θα παραχωρηθεί αποζημίωση στον αιτητή από το αρμόδιο Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας.

  Εξάλλου, στην Δημοκρατία ν. Παντελίδη (1993) 3 Α.Α.Δ. 456, στην οποία με παρέπεμψε ο ευπαίδευτος δικηγόρος της Δημοκρατίας, κρίθηκε πως δεν είναι απαραίτητη η ύπαρξη έγκυρου ρυμοτομικού σχεδίου για να προωθηθεί η διεύρυνση δρόμου αλλά μπορεί αυτό να γίνει μέσω επίταξης και απαλλοτρίωσης. Συνεπώς, είναι απορριπτέος και αυτός ο ισχυρισμός του αιτητή.

 

  Ούτε διαπιστώνω να έχει παραβιαστεί η αρχή της καλής πίστης με την απόφαση για κατεδάφιση μέρους της κατοικίας, εντός της οποίας διαμένει οικογένεια. Όπως αναφέρεται και στην Ένσταση, έγινε πρόταση από τον Δήμο Αγίου Αθανασίου να μετακινηθεί η οικογένεια σε άλλο υποστατικό μέχρι το πέρας των οικοδομικών εργασιών, με έξοδα του Δήμου. Αλλά εν πάση περιπτώσει, η κατεδάφιση μέρους της οικοδομής και η ανέγερση τοίχου αντιστήριξης, καθίσταται επιβεβλημένη για τις ανάγκες του έργου και για την εξυπηρέτηση σκοπού δημόσιας ωφελείας, λαμβανομένου υπόψη πως η κατοικία επηρεάζει ουσιωδώς το έργο. Στο σημείο αυτό, θα πρέπει να αναφέρω πως δεν συμφωνώ με τις θέσεις της Δημοκρατίας πως ο αιτητής δεν έχει άμεσο συμφέρον να προωθεί ισχυρισμούς για επηρεασμό της κατοικίας από την απαλλοτρίωση, αφού εντός αυτής διαμένει άλλη οικογένεια. Ως ιδιοκτήτης, θεωρώ πως ο επηρεασμός του υπήρξε άμεσος, τόσο ως προς το ακίνητο, όσο και ως προς την κατοικία που βρίσκεται εντός αυτού. Δεν είναι η περίπτωση που η προσφυγή εγέρθηκε από τον ενοικιαστή, προσβάλλοντας το διάταγμα απαλλοτρίωσης του ακινήτου της κατοικίας στην οποία διαμένει. Η προσφυγή, εγέρθηκε από τον ιδιοκτήτη, ο οποίος έχει άμεσο έννομο συμφέρον να αμφισβητήσει την σκοπούμενη απαλλοτρίωση.

 

  Ενόψει όλων των πιο πάνω, η προσφυγή αποτυγχάνει και απορρίπτεται και ακολουθώντας το αποτέλεσμα, τα έξοδα επιδικάζονται εναντίον του αιτητή, τα οποία ορίζω στο ποσό των €1.900. Η προσβαλλόμενη απόφαση επικυρώνεται, δυνάμει του Άρθρου 146.4(α) του Συντάγματος.                           

 

 

         Γαβριήλ, Δ.Δ.Δ.