ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
Υπόθεση Αρ. 1056/2020
28 Απριλίου, 2026
[ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ, ΔΔΔ.]
ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ
ΑΔΕΛΦΟΙ ΠΕΤΡΟΥ (ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ) ΛΙΜΙΤΕΔ
Αιτήτρια,
και
ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ, ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ
Καθ' ων η Αίτηση.
__________________
Α. Αρτεμίου, για Αρτεμίου, Πιερή & Συνεργάτες Δ.Ε.Π.Ε., δικηγόροι της Αιτήτριας.
Ειρ. Νεοφύτου (κα), Ανώτερη Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, δικηγόρο για τους Καθ' ων η Αίτηση.
___________________
ΑΠΟΦΑΣΗ
ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ, ΔΔΔ. : Η Αιτήτρια με την παρούσα προσφυγή εξαιτείται: «Δήλωση ή/και απόφαση του Δικαστηρίου ότι η διοικητική πράξη ή/και απόφαση των Καθ' ων η αίτηση η οποία κοινοποιήθηκε στην Αιτήτρια εταιρεία με επιστολή στις 15/09/20, φωτοαντίγραφο της οποίας επισυνάπτεται ως Παράρτημα Α στην παρούσα αίτηση, με την οποία αποφάσισαν την επιστροφή εντόκως της παραχωρηθείσας χορηγίας ύψους €10.435,36 η οποία είχε χορηγηθεί για τη συμμετοχή της Αιτήτριας στην έκθεση “GULFOOD”, η οποία πραγματοποιήθηκε στο Dubai 17-21/02/2019 στα πλαίσια του Σχεδίου Ενισχύσεων Ήσσονος Σημασίας «De Minimis» σε κυπριακές επιχειρήσεις που συμμετέχουν σε εμπορικές εκθέσεις στο εξωτερικό στις οποίες το Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού συμμετέχει με κρατικό περίπτερο, είναι παράνομη, άκυρη και στερείται κάθε εννόμου αποτελέσματος.»
Τα γεγονότα που αφορούν την παρούσα υπόθεση προκύπτουν από τους διοικητικούς φακέλους οι οποίοι έχουν κατατεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου και τα ουσιώδη ως προς τα επίδικα ζητήματα, έχουν ως εξής:
Η Αιτήτρια, είναι εταιρεία εγγεγραμμένη στον Έφορο Εταιρειών, η οποία δραστηριοποιείται πλην άλλων με την παραγωγή, αποθήκευση και διανομή γαλακτοκομικών προϊόντων τόσο εντός όσο και εκτός της Κυπριακής Δημοκρατίας. Μέσα στα πλαίσια των δραστηριοτήτων της, στις 22/06/2018 υπέβαλε αίτηση για συμμετοχή στο Σχέδιο Ενισχύσεων Ήσσονος Σημασίας «De Minimis» για κυπριακές επιχειρήσεις που συμμετέχουν σε εμπορικές εκθέσεις στο εξωτερικό, στις οποίες το Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας συμμετέχει με Κρατικό Περίπτερο για την περίοδο 01/01/2019 μέχρι την 31/12/2019. Μαζί με την αίτηση της, η αιτήτρια κατέβαλε ως εγγύηση το ποσό των €1460,00 για τη συμμετοχή της στην Έκθεση «Gulf Food and Hotel Equipment στο Dubai».
Οι Καθ' ων η αίτηση, με επιστολή τους ημερ. 17/09/2018, η οποία στάληκε στην Αιτήτρια με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, ενέκριναν την αίτηση της εταιρείας για χορήγηση ενίσχυσης για το έτος 2019.
Οι Καθ' ων η αίτηση, με επιστολή τους ημερ. 18/03/2019, ζητούσαν από την Αιτήτρια όπως επιστρέψει το ποσό που έλαβε ως χορηγία, ήτοι δηλαδή το ποσό των €8.975,36 και ενημέρωσαν την Αιτήτρια ότι θα κατακρατείτο και το ποσό των €1460 το οποίο η Αιτήτρια είχε καταβάλει ως εγγύηση μαζί με τη Δήλωση Συμμετοχής της. Η Αιτήτρια απάντησε μέσω των δικηγόρων της στις 02/04/2019, απορρίπτοντας την απόφαση των Καθ' ων η αίτηση. Ωστόσο, οι Καθ' ων η αίτηση επανήλθαν με επιστολή τους ημερ. 17/05/2019 εμμένοντας στην απόφαση τους για επιστροφή του ποσού της χορηγίας. Η Αιτήτρια, απάντησε εκ νέου με επιστολή της ημερ. 20/05/2019 με την οποία ενημέρωσε τους Καθ' ων η αίτηση ότι θα καταβάλει το εν λόγω ποσό στους Καθ' ων η αίτηση με πλήρη επιφύλαξη των δικαιωμάτων της, το οποίο και έπραξε στη συνέχεια.
Εναντίον της πιο πάνω απόφασης του Υπουργείου Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας ημερομηνίας 18/03/2019, η αιτήτρια καταχώρησε στο Διοικητικό Δικαστήριο την Υπόθεση υπ' αριθμό 815/19. Ενώ εκκρεμούσε η εν λόγω προσφυγή, και συγκεκριμένα στις 30/03/2020, οι Καθ' ων η αίτηση αποφάσισαν την ανάκληση της απόφασης τους ημερ. 18/3/2019 και ταυτόχρονα ζήτησαν από την Αιτήτρια όπως τοποθετεί για την διαπιστωθείσα παράβαση. Όπως καταγράφεται στα γεγονότα της Ένστασης, μεσολάβησε η προσφυγή άλλης γαλακτοβιομηχανίας η οποία αφορούσε παρόμοια γεγονότα με την παρούσα υπόθεση, όπου το Διοικητικό Δικαστήριο εξέδωσε ακυρωτική απόφαση ημερομηνίας 25/05/2028 στην Υπόθεση αρ. 420/2014, για το λόγο ότι παραβιάστηκε από τους Καθ' ων η αίτηση το δικαίωμα της εν λόγω γαλακτοβιομηχανίας σε προηγούμενη ακρόαση.
Ως της ζητήθηκε, η Αιτήτρια μέσω των δικηγόρων της απέστειλε την 15/05/2020 τις θέσεις της αναφορικά με την διαπιστωθείσα παράβαση προς τους Καθ' ων η αίτηση. Κατά ή περί την 15/09/2020, η Αιτήτρια παρέλαβε επιστολή των Καθ' ων η αίτηση με την οποία αποφασίσθηκε όπως επιβληθεί στην Αιτήτρια κύρωση με αναδρομική ισχύ από τις 18/03/2019 και συγκεκριμένα αποφασίσθηκε η επιστροφή εντόκως της παραχωρηθείσας χορηγίας ύψους €10.435,36 για τη συμμετοχή της Αιτήτριας στην έκθεση “GULFOOD” η οποία πραγματοποιήθηκε στο Dubai την περίοδο 17 - 21/02/2019.
Εναντίον της απόφασης των Καθ' ων η αίτηση ημερ. 15/09/2020 καταχωρήθηκε η παρούσα υπόθεση, όπου ο δικηγόρος της Αιτήτριας προωθεί κατά σειρά, τους εξής λόγους ακύρωσης:
1. Αναρμοδιότητα του εκδόσαντος την προσβαλλόμενη απόφαση οργάνου — Ανυπαρξία πρακτικού — απόφασης του αρμόδιου οργάνου.
2. Έλλειψη δέουσας έρευνας και αιτιολογίας και ύπαρξη πλάνης στην προσβαλλόμενη απόφαση τόσο στα προπαρασκευαστικά όσο και στο τελικό της στάδιο.
3. Παραβίαση του Δικαιώματος Ακρόασης της Αιτήτριας.
4. Παραβίαση των αρχών της χρηστής διοίκησης, της καλής πίστης και της εμπιστοσύνης του πολίτη προς τη Διοίκηση.
Η πλευρά των Καθ’ ων η αίτηση, υποστηρίζει τη νομιμότητα της προσβαλλόμενης πράξης, παραπέμποντας σε έγγραφα εντός των φακέλων. Ειδικότερα παραπέμπει στα γεγονότα και τα αντίστοιχα έγγραφα τα οποία περιλαμβάνονται στην Ένσταση των Καθ' ων η Αίτηση και έχουν τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου, όπου, όπως υποστηρίζει επιβεβαιώνεται η ορθότητα της διαδικασίας η οποία ακολουθήθηκε από το διοικητικό όργανο, η νομιμότητα της προσβαλλόμενης πράξης και συνεπώς το αβάσιμο της προσφυγής.
Θα εξετάσω καταρχήν τον πρώτο εκ των προβαλλόμενων λόγων ακύρωσης, αφού αυτός ανάγεται στη ρίζα της προσβαλλόμενης απόφασης και τυχόν επιτυχία του συγκεκριμένου λόγου, καθιστά περιττή την εξέταση των άλλων λόγων οι οποίοι προωθούνται από τους δικηγόρους της Αιτήτριας.
Είναι η θέση της Αιτήτριας ότι, η προσβαλλόμενη απόφαση πάσχει λόγω αναρμοδιότητας του οργάνου το οποίο την έλαβε και/ή λόγω ανυπαρξίας πρακτικού απόφασης του αρμόδιου οργάνου που να πιστοποιεί/βεβαιώνει την λήψη απόφασης από το αρμόδιο όργανο. Υποδεικνύει σχετικά πως, εντός του διοικητικού φακέλου δεν εντοπίζεται οποιαδήποτε διεργασία εκ μέρους των Καθ’ ων η αίτηση αναφορικά με την μελέτη των εν λόγω θέσεων ή τη λήψη σχετικής απόφαση από το αρμόδιο όργανο. Όπως τονίζεται από τους δικηγόρους της, η προσβαλλόμενη απόφαση - επιστολή ημερ. 15/09/2020 καταλήγει «Με εκτίμηση, (Τούλλα Τσαγγαρίδου) για Γενικό Διευθυντή». Είναι η θέση της Αιτήτριας ότι, είναι άγνωστο εάν το συγκεκριμένο πρόσωπο ήταν πράγματι εξουσιοδοτημένο από τον Γενικό Διευθυντή για την έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης, όπως και ότι δεν υπάρχει πλήρες και άρτιο πρακτικό, αλλά οιοδήποτε πρακτικό.
Αντίστοιχα, ο ισχυρισμός που προβάλλεται από τους Καθ' ων η αίτηση στη σελ. 3 της γραπτής τους αγόρευσης είναι πως, «Η απόφαση για επιστροφή της χορηγίας, λήφθηκε μετά και από την ετοιμασία σχετικού εσωτερικού Σημειώματος (Παραρτήματα 18 και 19 της Ένστασης των Καθ' ων η αίτηση)» και συνεπώς ο συγκεκριμένος λόγος περί ανυπαρξίας πρακτικού απόφασης του αρμόδιου οργάνου είναι αβάσιμος.
Έχω μελετήσει τα σχετικά έγγραφα τα οποία επικαλείται η ευπαίδευτη δικηγόρος των Καθ' ων η αίτηση, δηλαδή το Σημείωμα στη Μονάδα Διαχείρισης Εμπορικών Σημάτων ημερ. 6/03/2019 και το προσχέδιο επιστολής προς τις τέσσερις εταιρείες συμπεριλαμβανομένης της Αιτήτριας για τις οποίες εταιρείες ζητείτο η επιστροφή της χορηγίας, αλλά και την επιστολή των Καθ' ων η αίτηση ημερ. 18/03/2019 προς την Αιτήτρια. Καταλήγω ότι, η προσέγγιση της κας Νεοφύτου ουδόλως με βρίσκει σύμφωνο. Όπως εύστοχα υποδεικνύεται από τους δικηγόρους της Αιτήτριας, η διαδικασία που περιγράφεται στα Παραρτήματα 18 και 19 της Ένστασης προηγείται χρονικά της υποβολής των απόψεων της αιτήτριας εταιρείας, η οποία υποβολή ακολούθησε την ανάκληση της απόφασης των Καθ' ων η αίτηση ημερ. 18/03/2019 με την επιστολή ημερ. 30/03/2020 ως αποτέλεσμα της ακυρωτικής απόφασης του Δ.Δ. σε παρόμοιας φύσης απόφασης. Της δε ανάκλησης της προηγούμενης πράξης ακολούθησε η αποστολή των απόψεων της Αιτήτριας στις 15/05/2020 και αφού μεσολάβησε η υποβολή των θέσεων της, στις 15/09/2020 οι Καθ' ων η αίτηση απέστειλαν στην Αιτήτρια την επιστολή με την οποία της επέβαλαν τη συγκεκριμένη κύρωση με αναδρομική ισχύ από τις 18/03/2019, η οποία αποτελεί τη προσβαλλόμενη πράξη. Η χρονική σειρά των ενεργειών των Καθ' ων η αίτηση δεν δικαιολογούν την επίκληση προγενέστερων της ανάκλησης ενεργειών της, ούτως ώστε να δικαιολογηθεί η νομιμότητα της διαδικασίας στην έκδοση της επίδικης.
Από τον διοικητικό φάκελο επιβεβαιώνεται η διαπίστωση των δικηγορών της αιτήτριας για την απουσία τόσο πρακτικού λήψης της προσβαλλόμενης απόφασής, όσο και εξουσιοδότησης από τον Γενικό Διευθυντή για την έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης προς το πρόσωπο το οποίο φαίνεται να την υπογράφει. Ισχύει δηλαδή, εν προκειμένω πλήρως αυτό που επισημάνθηκε στην απόφαση Σβανάς v. Δημοκρατίας (2011) 3 Α.Α.Δ. 576: «οι εφεσίβλητοι απέτυχαν να αποδείξουν την ύπαρξη σχετικής εξουσιοδότησης και συνεπώς απέτυχαν να αποδείξουν την αρμοδιότητα του οργάνου που απέρριψε την σχετική αίτηση του εφεσείοντα.»
Αντίστοιχα, η επίκληση από τους Καθ' ων η αίτηση των όσων προηγήθηκαν της ανάκλησης της απόφασης ημερ. 18/03/2019, δεδομένης και της υποβολής των απόψεων της αιτήτριας την οποία η ίδια η διοίκηση ζήτησε, δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτές από το παρόν Δικαστήριο. Η ανάκληση της προηγούμενης πράξης και κυρίως η υποβολή των απόψεων της αιτήτριας εταιρείας μέσω των δικηγόρων της, επέβαλε να τύχουν μελέτης και αξιολόγησης οι εν λόγω απόψεις, κάτι το οποίο δεν προκύπτει από το περιεχόμενο των διοικητικών φακέλων να συνέβη ούτε η εκπρόσωπος των Καθ' ων η αίτηση προτείνει κάτι τέτοιο. Όπως ξεκάθαρα φαίνεται από τα γεγονότα της υπόθεσης, οι Καθ' ων η αίτηση παρέλαβαν την επιστολή των δικηγόρων της αιτήτριας με ημερομηνία 15/05/2020 και ακολούθως μεσολάβησε χρονικό διάστημα μέχρι τις 15/09/2020, στο οποίο ουδόλως φαίνεται από τα έγγραφα του φακέλου να πραγματοποιήθηκε οιαδήποτε εξέταση του περιεχομένου της εν λόγω επιστολής. Αντίθετα, μέσω της προσβαλλόμενης επιστολής η διοίκηση, με την αναφορά ότι το Υπουργείο μελέτησε την τοποθέτηση των δικηγόρων της αιτήτριας ημερ. 15/05/2020 επανέλαβε τη θέση της για την επιβολή του ίδιου ποσού, το οποίο αναγνωρίζει ότι επιστράφηκε εντόκως στη διοίκηση, με διαφορετικό λεκτικό. Τέλος, επιβεβαιώνοντας τη θέση της Αιτήτριας, διαπιστώνω ότι, ούτε προκύπτει από τα έγγραφα του φακέλου πως η απόφαση των Καθ' ων η αίτηση ημερομηνίας 15/09/2020 λήφθηκε από οποιονδήποτε άλλον πέραν της υπογράφουσας την επιστολή, αφού απουσιάζει οποιοδήποτε πρακτικό λήψης της απόφασης όπως και εξουσιοδότηση του Γενικού Διευθυντή προς την ίδια.
Αποτελεί πάγια νομολογιακή αρχή ότι, τα διοικητικά όργανα πρέπει να τηρούν έγγραφες καταχωρήσεις των αποφάσεων τους. Αυτό επιβάλλεται από τις αρχές της χρηστής διοίκησης (Georghiades ν. Republic (1966) 3 C.L.R. 252, Medcon Construction and others v. Republic (1968) 3 C.L.R. 535). Ως ειδικά αναφέρθηκε στην υπόθεση Κούτσιου ν. Δημοκρατίας (2001) 3 Α.Α.Δ. 987 στη σελ.994 : «Αντίθετη προσέγγιση θα ισοδυναμούσε με καταστρατήγηση των αρχών της χρηστής διοίκησης οι οποίες υπαγορεύουν την τήρηση εγγράφων καταχωρήσεων, το δε τεκμήριο της κανονικότητας θα προσέφερε ασυλία σε πράξεις αναρμοδίων οργάνων με τη δικαιολογία ότι είχαν ενεργήσει ύστερα από οδηγίες των αρμοδίων οργάνων.».
Σχετικά επίσης στην Λουκία Κωνσταντίνου κ.α. ν. ΕΕΥ, υπόθεση αρ. 873/2012, 19/5/2016, ECLI:CY:AD:2016:D246 λέχθηκαν τα εξής: «Ελλείψει οποιουδήποτε διαφωτιστικού εγγράφου ή σημειώματος, παραμένει άγνωστο τι μεσολάβησε και πως δικαιολογήθηκε η αλλαγή αυτή και κυρίως ποιος και πότε την ενέκρινε. Όπως επισημάνθηκε στην Ιωάννης Αδάμου κ.ά. ν. Κυπριακής Δημοκρατίας, Αναθ. Έφεση Αρ. 54/2014 κ.ά., ημερομηνίας 25.6.2015, «μόνο έγγραφος τύπος θεωρείται ότι κατοχυρώνει την ύπαρξη (της διοικητικής πράξης) και διασφαλίζει τη σαφήνεια του περιεχομένου της διοικητικής πράξης ώστε και ο δικαστικός έλεγχος να είναι ευχερής και αποδοτικός».
Καταλήγοντας επαναλαμβάνω τη διαπίστωση μου πως τα επισυνημμένα στην παρούσα υπόθεση έγγραφα δεν ικανοποιούν την απαίτηση της νομολογίας για τήρηση έγγραφων καταχωρήσεων των αποφάσεων και/ή για τήρηση πλήρη και άρτιων πρακτικών.
Το πιο πάνω εύρημα του δικαστηρίου οδηγεί στην επιτυχία του πρώτου λόγου ακύρωσης στο σύνολο του και κατά συνέπεια της προσφυγής της αιτήτριας. Η εξέταση των άλλων λόγων ακύρωσης παρέλκει.
Η προσβαλλόμενη πράξη ακυρώνεται.
Η παρούσα προσφυγή επιτυγχάνει, με έξοδα ύψους 1800 Ευρώ πλέον ΦΠΑ, υπέρ της Αιτήτριας και εναντίον των Καθ’ ων η αίτηση.
Λ. Ν. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ, ΔΔΔ.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο