ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ
Υπόθεση Αρ. 1868/24
25 Μαΐου, 2026
[X. ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ, Δ.Δ.Δ.Δ.Π.]
Αναφορικά με το άρθρο 146 του Συντάγματος
B.T.
Αιτητή
-και-
Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω Υπηρεσίας Ασύλου
Καθ' ων η αίτηση
........................................
Ο αιτητής παρουσιάστηκε ενώπιον του Δικαστηρίου
Ζωή Ποντίκη για Γιώργο Γιάγκου, Δικηγόρος για τον αιτητή
Θεοχάρια Παπανικολάου για Άρτεμις Πάλλη, Δικηγόρος για τους καθ' ων η αίτηση
Α Π Ο Φ Α Σ Η
Χ. Μιχαηλίδου, Δ.Δ.Δ.Δ.Π.: Ο αιτητής προσφεύγει με την παρούσα αίτηση ακυρώσεως εναντίον της απόφασης της Υπηρεσίας Ασύλου ημερομηνίας 20/02/2024, με την οποία απορρίφθηκε το αίτημά του για παραχώρηση καθεστώτος διεθνούς προστασίας.
Όπως προκύπτει από την Ένσταση που καταχωρήθηκε από την ευπαίδευτη συνήγορο που εκπροσωπεί τον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας τα γεγονότα της υπό εξέταση περίπτωσης έχουν ως κατωτέρω: Ο αιτητής είναι υπήκοος Καμερούν και υπέβαλε αίτηση για παραχώρηση καθεστώτος διεθνούς προστασίας στις 07/09/2021, αφού εισήλθε παράνομα στις ελεγχόμενες από τη Δημοκρατία περιοχές. Ο αιτητής παρέλαβε βεβαίωση υποβολής αίτησης διεθνούς προστασίας στις 08/09/2021.
Στις 07/02/2024, πραγματοποιήθηκε συνέντευξη του αιτητή από αρμόδιο λειτουργό της Υπηρεσίας Ασύλου, ο οποίος στις 09/02/2024 ετοίμασε Έκθεση-Εισήγηση προς τον Προϊστάμενο της Υπηρεσίας σχετικά με τη συνέντευξη του αιτητή. Στη συνέχεια, ο αρμόδιος εξουσιοδοτημένος από τον Υπουργό Εσωτερικών λειτουργός που εκτελεί καθήκοντα Προϊσταμένου της Υπηρεσίας Ασύλου, αφού υιοθέτησε την Έκθεση-Εισήγηση του αρμόδιου λειτουργού απέρριψε το αίτημα του αιτητή στις 20/02/2024.
Στις 29/04/2024, η Υπηρεσία Ασύλου εξέδωσε απορριπτική του αιτήματος του αιτητή επιστολή στην οποία συμπεριέλαβε την αιτιολόγηση της απόφασής της σχετικά με το αίτημα του αιτητή, η οποία παραλήφθηκε ιδιοχείρως από τον αιτητή στις 30/04/2024. Στη συνέχεια, ο αιτητής καταχώρησε την υπό εξέταση προσφυγή εναντίον της προαναφερόμενης απορριπτικής απόφασης της Υπηρεσίας Ασύλου.
Η ευπαίδευτη συνήγορος του αιτητή κατά το στάδιο των διευκρινίσεων ενώπιον του Δικαστηρίου, απέσυρε όλους τους νομικούς ισχυρισμούς που προωθούσε η πλευρά του αιτητή μέσω της Γραπτής Αγόρευσης και δήλωσε πως προωθεί τον νομικό ισχυρισμό περί έλλειψης δέουσας έρευνας εκ μέρους του αρμόδιου οργάνου, κατά τη λήψη της προσβαλλόμενης απόφασης. Κατά συνέπεια, οι νομικοί ισχυρισμοί που αποσύρθηκαν, απορρίφθηκαν από το Δικαστήριο κατά την ίδια δικάσιμο.
Η ευπαίδευτη συνήγορος των καθ' ων η αίτηση, μέσω της Γραπτής της Αγόρευσης, υποστηρίζει τη νομιμότητα της προσβαλλόμενης απόφασης και αναφέρει ότι λήφθηκε ορθά και νόμιμα, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις του Συντάγματος και των Νόμων, κατόπιν δέουσας έρευνας και σωστής ενάσκησης των εξουσιών που δίνει ο Νόμος στο αρμόδιο όργανο και είναι επαρκώς και δεόντως αιτιολογημένη. Επιπλέον, εισηγείται ότι ο αιτητής δεν κατάφερε να αποσείσει το βάρος απόδειξης των λόγων ακυρώσεως και των ισχυρισμών του που θεμελιώνουν το αίτημά του για παραχώρηση διεθνούς προστασίας, καθώς δεν απέδειξε βάσιμο φόβο δίωξης για κάποιον από τους λόγους που προβλέπονται στο άρθρο 3(1) του περί Προσφύγων Νόμου έτσι ώστε να του αναγνωρισθεί το καθεστώς του πρόσφυγα, αλλά ούτε απέδειξε ότι δύναται να του χορηγηθεί το καθεστώς της συμπληρωματικής προστασίας. Κατά συνέπεια, εισηγείται πως η υπό εξέταση προσφυγή θα πρέπει να απορριφθεί από το Δικαστήριο και να επικυρωθεί η προσβαλλόμενη απόφαση.
Θα πρέπει να επισημανθεί ότι, σύμφωνα με τον περί Ίδρυσης και Λειτουργίας του Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Νόμο του 2018 (Ν.73(Ι)/2018), το Διοικητικό Δικαστήριο Διεθνούς Προστασίας έχει την εξουσία να εξετάσει την παρούσα υπόθεση και επί της ουσίας. Το γεγονός αυτό, οφείλεται στο ότι η υπό εξέταση υπόθεση αφορά αίτηση που χρονικά εμπίπτει στις προϋποθέσεις του άρθρου 11 του περί Ίδρυσης και Λειτουργίας του Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Νόμου του 2018 (Ν.73(Ι)/2018), οι οποίες δίδουν στο Δικαστήριο την υποχρέωση ελέγχου νομιμότητας και ορθότητας της προσβαλλόμενης απόφασης.
Προχωρώ να εξετάσω κατά πόσον το αρμόδιο όργανο ορθά απέρριψε το αίτημα του αιτητή για χορήγηση καθεστώτος διεθνούς προστασίας. Θεωρώ χρήσιμο να καταγραφούν όλοι οι ισχυρισμοί που πρόβαλε ο αιτητής σε όλα τα στάδια της εξέτασης του αιτήματός του, προκειμένου να εξετάσω την ορθότητα της προσβαλλόμενης απόφασης αλλά και για να διαφανεί εάν το αρμόδιο όργανο αποφάσισε μετά από δέουσα έρευνα, ορθά, νόμιμα και εντός των πλαισίων της σχετικής νομοθεσίας και αν εξέδωσε δεόντως αιτιολογημένη απόφαση.
Ο αιτητής στην αίτησή του για διεθνή προστασία κατέγραψε ότι στη χώρα καταγωγής του εργαζόταν ως μηχανικός φορτηγών. Οι μαχητές, θέλοντας να ενταχθεί στο πλευρό τους, τον συνέλαβαν από την εργασία του και τον οδήγησαν σε μέρος το οποίο δεν γνώριζε. Αφού τον βασάνισαν για αρκετές μέρες και μέχρι που έγινε μια επίθεση από το στρατό και κατάφερε να διαφύγει προκειμένου να βρει διεθνή προστασία (ερυθρό 1 του διοικητικού φακέλου).
Κατά τη διάρκεια της συνέντευξής του, ως προς τα προσωπικά του στοιχεία, ο αιτητής ανέφερε ότι κατάγεται από το Καμερούν, ότι γεννήθηκε και μεγάλωσε στην πόλη Kumbo στις βορειοδυτικές περιοχές και ότι το 2018 μετοίκησε στην πόλη Douala της Littoral Region όπου ζούσε μέχρι και τη στιγμή που εγκατέλειψε τη χώρα στις 27/02/2021 (ερυθρά 23, 2-3χ, 25 του διοικητικού φακέλου). Είναι χριστιανός καθολικός, απόφοιτος πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και ομιλεί αγγλικά και λίγα γαλλικά (ερυθρά 25, 23, 1χ και 24, 1χ του διοικητικού φακέλου). Σε σχέση με την οικογένειά του, δήλωσε ότι ο πατέρας του απεβίωσε το 2011, η μητέρα του ζει στην Kumbo και έχει 4 αδέλφια που ζουν επίσης στην Kumbo (ερυθρά 23, 4χ-5χ, 22, 3χ, 6χ του διοικητικού φακέλου). Για την εργασιακή του εμπειρία, ανέφερε ότι εργαζόταν ως υπάλληλος επισκευάζοντας φορτηγά και ότι την περίοδο 2017-2018 είχε δικό του μαγαζί. Από τότε που μετοίκησε στη Douala, δεν εργαζόταν ενώ τον συντηρούσε οικονομικά ο πρώτος του ξάδελφος (ερυθρό 21, 5χ-6χ του διοικητικού φακέλου).
Ως προς τους λόγους που τον ώθησαν να εγκαταλείψει τη χώρα καταγωγής του, ο αιτητής, κατά το στάδιο της ελεύθερης αφήγησής του, δήλωσε ότι οι αποσχιστές, επειδή επιθυμούσαν να τον εντάξουν στην ομάδα τους, τον άρπαξαν και τον οδήγησαν σε θαμνώδη περιοχή στην οποία και βρισκόταν για αρκετούς μήνες. Κάποια μέρα, όταν ο στρατός εξαπέλυσε επίθεση, διέφυγε στους θάμνους για τρεις ημέρες και μετά μετέβη στην πόλη Babessi, αλλά τον αντιλήφθηκε ο στρατός. Οι στρατιώτες τον πήραν στη βάση τους και τον βασάνισαν. Μια μέρα, άνοιξε μια από τις πόρτες και ακολούθως πήγε στους θάμνους όπου και βρήκε ένα φορτηγό που τον μετέφερε στη Bonaberi της Douala και εκεί έμενε στους δρόμους. Κάποια στιγμή, κάποιος τον αναγνώρισε και του μίλησε για έναν ξάδελφό του που διατηρούσε μαγαζί στην περιοχή. Αφού εξήγησε στον ξάδελφό του τι συνέβη, εκείνος του επέτρεψε να διαμένει στο σπίτι του, από το 2018 μέχρι το 2021 (ερυθρά 19, 1χ, 18, 1χ του διοικητικού φακέλου).
Ο αιτητής ανέφερε ότι εγκατέλειψε τη χώρα του καθώς διωκόταν από το στρατό, γεγονός που το πληροφορήθηκε από τον ξάδελφο του. Συγκεκριμένα, τον ενημέρωσε πως η αστυνομία ήρθε στην περιοχή και ανέφερε στον αιτητή πως έπρεπε να προσέχει και να μην βγαίνει έξω. Πρόσθεσε ακόμη ότι οι αρχές έψαχναν για το Amba boy (τον αποσχιστή) που ζούσε στην περιοχή και κληθείς να απαντήσει αν ήταν Amba boy, απάντησε αρνητικά (ερυθρό 18, 3χ-6χ του διοικητικού φακέλου).
Σε ερωτήσεις σχετικές με την αρπαγή του από τους αποσχιστές και τη σύλληψή του από το στρατό, δήλωσε ότι οι αποσχιστές τον άρπαξαν στις 10/02/2018 και έμεινε μαζί τους για τρεις μήνες ενώ με το στρατό έμεινε για τρεις εβδομάδες. Οι αποσχιστές, του ανέφεραν πως επειδή είναι δυνατός, επιθυμούσαν να ενταχθεί στην ομάδα τους και επειδή ο ίδιος αρνήθηκε, τον πήραν με τη βία. Όπως δήλωσε, για τρεις μήνες τον κρατούσαν στην πόλη Kumbo, αλλά μια επίθεση από το στρατό του έδωσε την ευκαιρία να διαφύγει. Κληθείς να αναφερθεί ξανά στο μήνα κατά τον οποίο έγινε η αρπαγή, ανέφερε το Φεβρουάριο συμπληρώνοντας ότι ζούσε με τους αποσχιστές για 3 μήνες και δήλωσε πως το Μάιο τον συνέλαβε ο στρατός. Οι στρατιώτες τον συνέλαβαν καθώς θεώρησαν ότι είναι Amba boy και ενόσω βρισκόταν υπό κράτηση, τον χτυπούσαν κάτω από τα πόδια και τον έδεναν. Ισχυρίστηκε πως κατάφερε να διαφύγει και περπατούσε για τρεις μέρες, όπου κάποια στιγμή βρήκε ένα φορτηγό που τον μετέφερε τελικά στη Bonabéri της Douala (ερυθρά 17, 1χ, 16, 1χ-2χ, 4χ, 17, 2χ-4χ του διοικητικού φακέλου). Ο αιτητής ανέφερε πως η θεία του, τον πληροφόρησε πως η αστυνομία του πήρε την ταυτότητα από το σπίτι του και πρόσθεσε πως δεν ήταν σίγουρος αν θα μπορούσε να επιστρέψει στη χώρα του (ερυθρό 16 του διοικητικού φακέλου).
Στη βάση των ανωτέρω ισχυρισμών, ο αρμόδιος λειτουργός σχημάτισε δύο ουσιώδεις ισχυρισμούς οι οποίοι προκύπτουν από τις δηλώσεις του αιτητή. O πρώτος ισχυρισμός αφορά το ότι είναι υπήκοος του Καμερούν, με τόπο καταγωγής την πόλη Kumbo και τελευταίο τόπο διαμονής την πόλη Douala. Ο δεύτερος ισχυρισμός στηρίζεται στο ότι εγκατέλειψε τη χώρα του καθώς τον αναζητούσε ο στρατός.
Ο πρώτος ισχυρισμός έγινε αποδεκτός από τους καθ' ων η αίτηση, καθώς κρίθηκε ότι πληρείτο τόσο η εσωτερική όσο και η εξωτερική αξιοπιστία του ισχυρισμού του, λαμβανομένου υπόψη και του διαβατηρίου του αιτητή. Ωστόσο, ο δεύτερος ισχυρισμός δεν έτυχε αποδοχής. Σχετικά με το δεύτερο ισχυρισμό, δηλαδή το ότι τον αναζητούσε ο στρατός, ο αρμόδιος λειτουργός διέκρινε ότι τα όσα δήλωσε ο αιτητής δεν ήταν λεπτομερή και ευλογοφανή και ότι υπήρχαν πολλά κενά στο αφήγημά του και πως έχει πληγεί η αξιοπιστία του ισχυρισμού του.
Συγκεκριμένα κατά την εκτίμηση της εσωτερικής αξιοπιστίας του ισχυρισμού ο αρμόδιος λειτουργός έκρινε πως οι ισχυρισμοί του παρουσίαζαν ουσιώδεις αντιφάσεις και ασάφειες, οι οποίες δεν κατέστη δυνατό να αιτιολογηθούν επαρκώς. Ειδικότερα, ο αιτητής ανέφερε ότι ο ξάδελφος του τον προειδοποίησε να είναι προσεκτικός και να μην εξέρχεται από την οικία του, επικαλούμενος πληροφορίες αναζήτησης του από την αστυνομία χωρίς όμως να παραθέτει συγκεκριμένα στοιχεία που να τεκμηριώνουν ότι οι αρχές πράγματι τον αναζητούσαν. Περαιτέρω, δήλωσε ότι η αστυνομία έψαχνε τον Amba boy που ζούσε στην περιοχή, χωρίς ωστόσο να δίδει πληροφορίες για το κατά πόσο ενημερώθηκε για τυχόν αναζήτηση του. Επιπλέον, οι αναφορές του σχετικά με την απαγωγή του από τους αποσχιστές, τη μεταφορά του στην πόλη Kumbo και τη μετέπειτα διαφυγή του στην πόλη Babessi κρίθηκαν ασαφείς και μη εύλογες ιδίως ως προς τη χρονική διάρκεια της διαδρομής. Τέλος, ανέφερε ότι τον συνέλαβε ο στρατός και αφότου διέφυγε, περπατούσε για τρεις ημέρες μέχρι που ένα φορτηγό τον μετέφερε στη Bonabéri της Douala, χωρίς ωστόσο να γνωρίζει τη μέρα που έφτασε στη Douala.
Κατά την εκτίμηση της εξωτερικής αξιοπιστίας, ο αρμόδιος λειτουργός επισήμανε ότι τα όσα ανέφερε ο αιτητής αποτελούσαν το μοναδικό τεκμήριο προς υποστήριξη του αιτήματός του, και δεν υπήρχαν εύλογοι λόγοι που να δικαιολογούσαν την περαιτέρω ανάλυσή τους μέσω άλλων πηγών πληροφόρησης. Ως εκ τούτου, ο υπό εξέταση ισχυρισμός δεν έγινε αποδεκτός στο σύνολό του.
Προχωρώντας στην αξιολόγηση κινδύνου που ενδέχεται να αντιμετωπίσει ο αιτητής σε περίπτωση επιστροφής στη χώρα καταγωγής του, ο αρμόδιος λειτουργός σημείωσε, ότι ο αιτητής είναι υπήκοος Καμερούν και ανέφερε ότι γεννήθηκε και μεγάλωσε στην πόλη Kumbo στις βορειοδυτικές περιοχές και από το 2018 μέχρι και τη στιγμή που εγκατέλειψε τη χώρα το 2021, διέμενε στη Douala, της επαρχίας Littoral και περαιτέρω ανέφερε την Kumbo ως τόπο συνήθους διαμονής του αφού εκεί ζούσε τα περισσότερα χρόνια της ζωής του αλλά και καθώς η μητέρα και ο βιολογικός του αδελφός μένουν στην Kumbo. Στη συνέχεια, ο αρμόδιος λειτουργός κατέγραψε πληροφορίες για τη χώρα καταγωγής του αιτητή, από τις οποίες προέκυψε ότι στο Καμερούν υπάρχει έκρυθμη κατάσταση.
Προχωρώντας στη νομική ανάλυση των αποδεκτών ισχυρισμών του αιτητή, o αρμόδιος λειτουργός, έκρινε ότι δεν συνέτρεχαν στο πρόσωπο του αιτητή εκείνα τα υποκειμενικά και αντικειμενικά στοιχεία που θα μπορούσαν να στοιχειοθετήσουν ότι εγκατέλειψε τη χώρα του και δεν επιθυμούσε να επιστρέψει σε αυτή λόγω δικαιολογημένου φόβου δίωξης για έναν από τους λόγους του άρθρου 3 (1) του περί Προσφύγων Νόμου Ν.6(Ι)/2000 και του άρθρου 1Α της Σύμβασης της Γενεύης του 1951.
Επιπλέον, κρίθηκε ότι βάσει των αποδεκτών πραγματικών περιστατικών δεν προέκυψε πραγματικός κίνδυνος θανατικής ποινής ή εκτέλεσης σύμφωνα με το άρθρο 19 (2) (α), του περί Προσφύγων Νόμου Ν.6(Ι)/2000, ούτε πραγματικός κίνδυνος βασανιστηρίων ή απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης ή τιμωρίας δυνάμει του άρθρου 19 (2) (β) του περί Προσφύγων Νόμου Ν.6(Ι)/2000. Αναφορικά με το άρθρο 19(2)(γ) του περί Προσφύγων Νόμου Ν.6(Ι)/2000, ο αρμόδιος λειτουργός κατέληξε στο συμπέρασμα ότι σε περίπτωση επιστροφής του αιτητή στο Καμερούν, ο αιτητής δεν θα αντιμετώπιζε πραγματικό κίνδυνο να υφίστατο σοβαρή και προσωπική απειλή κατά της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητας αμάχου, λόγω αδιάκριτης άσκησης βίας σε καταστάσεις διεθνούς ή εσωτερικής ένοπλης σύρραξης.
Ο αρμόδιος λειτουργός εξετάζοντας τις πρόνοιες του άρθρου 15 (γ) της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2011/95/ΕΕ (το αντίστοιχο 19 (2) (γ) του περί Προσφύγων Νόμου) και κατά πόσον υπήρχαν ουσιώδεις λόγοι να θεωρείτο ότι ο αιτητής κατά την επιστροφή του στην χώρα καταγωγής του θα αντιμετώπιζε πραγματικό κίνδυνο να υφίστατο σοβαρή βλάβη και προσωπική απειλή κατά της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητάς του λόγω αδιάκριτης άσκησης βίας σε καταστάσεις διεθνούς ή εσωτερικής ένοπλης σύρραξης, σημείωσε πως, στη βάση πληροφοριών αναφορικά με την κατάσταση που επικρατούσε στον τόπο συνήθους διαμονής του αιτητή, στo Kumbo στις βορειοδυτικές περιοχές του Καμερούν, διαπιστωνόταν ότι ναι μεν σημειώνονταν ένοπλες συγκρούσεις, ωστόσο δεν έφταναν σε επίπεδο τέτοιο ώστε να μπορούσε να συναχθεί ότι οι άμαχοι πολίτες στοχοποιούνταν αδιακρίτως αποκλειστικά λόγω της φυσικής τους παρουσίας.
Παράλληλα, λαμβανομένου υπόψη ότι ο αιτητής δεν παρουσίασε οποιοδήποτε υποκειμενικό στοιχείο ή προσωπικές επιβαρυντικές περιστάσεις, ο αρμόδιος λειτουργός διαπίστωσε ότι η φύση και έκταση της κρίσης σε συνδυασμό με το προσωπικό προφίλ του αιτητή, ότι επρόκειτο για ενήλικο άντρα, με μορφωτικό υπόβαθρο, εργασιακή εμπειρία, που δεν παρουσίαζε θέματα ευαλωτότητας και με υποστηρικτικό/οικογενειακό δίκτυο στην χώρα καταγωγής του, δεν επαρκούσαν ώστε να μπορούσε να συναχθεί ότι θα τίθετο σε κίνδυνο ως πολίτης, σε περίπτωση επιστροφής στη χώρα του και συνεπώς (άρθρο 15 (γ) της Οδηγίας 2011/95/ΕΕ ) δεν δικαιολογείτο η υπαγωγή του αιτητή στο καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας. Την έκθεση του αρμόδιου λειτουργού, εξέτασε ο Προϊστάμενος της Υπηρεσίας Ασύλου και αποφάσισε την απόρριψη του αιτήματος του αιτητή.
Στα πλαίσια εξέτασης της ορθότητας της προσβαλλόμενης απόφασης, προχωρώ να εξετάσω κατ' ουσίαν το αίτημα του αιτητή λαμβάνοντας υπόψη βεβαίως όλα όσα τέθηκαν ενώπιον μου από το συνήγορό του, αλλά και από τη συνήγορο που εκπροσωπεί τους καθ' ων η αίτηση. Με τον πρώτο ουσιώδη ισχυρισμό, ο οποίος ορθά έγινε αποδεκτός, δεν θεωρώ αναγκαίο να ασχοληθώ.
Αναφορικά με το δεύτερο ουσιώδη ισχυρισμό, ότι εγκατέλειψε τη χώρα του επειδή ο στρατός τον αναζητούσε, διαπιστώνω ότι οι δηλώσεις του υπήρξαν αόριστες και ασυνεπείς. Ο αιτητής δεν κατόρθωσε να παρέχει σαφείς και συγκεκριμένες εξηγήσεις για τον κίνδυνο που ισχυρίστηκε ότι διέτρεχε και σε αρκετά σημεία οι αναφορές του ήταν μη ευλογοφανείς. Με τους ισχυρισμούς του, δεν κατέστη εφικτό να τεκμηριώσει το φόβο του ότι θα τίθετο σε κίνδυνο σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα καταγωγής του. Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν ανέφερε σχεδόν καμία ουσιώδη πληροφορία, τόσο για το περιστατικό της αρπαγής του από τους αποσχιστές όσο και για τη σύλληψή του από το στρατό αφού δεν αναφέρθηκε στα πρόσωπα που τον είχαν αρπάξει και στην περίπτωση της κράτησης του ανέφερε ελάχιστες πληροφορίες για τις συνθήκες της κράτησής του και για τον τρόπο με τον οποίο κατάφερε σε αμφότερες τις περιπτώσεις να διαφύγει. Η περιγραφή μάλιστα της διαφυγής του και στις δύο περιπτώσεις υπήρξε συγκεχυμένη. Ενόψει των πιο πάνω, η εσωτερική αξιοπιστία του δεύτερου ουσιώδους ισχυρισμού δεν τεκμηριώνεται.
Στα πλαίσια αξιολόγησης της εξωτερικής αξιοπιστίας, διεξήγαγα έρευνα για τη δράση του στρατού ακολούθως της κλιμάκωσης της αναταραχής στις αγγλόφωνες περιοχές του Καμερούν στα τέλη του 2016. Διαδικτυακό άρθρο του διεθνούς μη κυβερνητικού οργανισμού Human Rights Watch (HRW) (δημοσιεύθηκε στις 19/07/2018) - σχετικά με τις δολοφονίες και τις καταστροφές στις αγγλόφωνες περιοχές του Καμερούν, καταγράφει ότι η βία και η αναταραχή στις συγκεκριμένες περιοχές κλιμακώθηκαν στα τέλη του 2016, όταν δικηγόροι και εκπαιδευτικοί προέβησαν σε απεργίες και διαδηλώσεις με σκοπό το σεβασμό των αγγλόφωνων εκπαιδευτικών και δικαστικών συστημάτων.[1] Αν και στις αρχές του 2017, η κυβέρνηση του Καμερούν, διαπραγματεύτηκε με τους δικηγόρους και τα συνδικάτα των εκπαιδευτικών, εντούτοις οι δυνάμεις ασφαλείας συνέχισαν να καταπνίγουν τους αγγλόφωνους διαδηλωτές.[2]
Διαδικτυακή έκθεση της παγκόσμιας οργάνωσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα Amnesty International (δημοσιεύθηκε στις 11/06/2018), σε σχέση με τις αγγλόφωνες περιοχές που καταλήφθηκαν από θανατηφόρα βία, αναφέρει ότι ο στρατός απάντησε στις κινητοποιήσεις προβαίνοντας σε αυθαίρετες συλλήψεις, βασανιστήρια, παράνομες δολοφονίες και καταστροφές περιουσιών.[3] Μέσα από τις επιχειρήσεις ασφαλείας, υπήρξε σωρεία αυθαίρετων συλλήψεων αλλά και βασανισμών κατά τα διαστήματα των κρατήσεων σε παράνομους χώρους κράτησης. Αρκετά άτομα μεταξύ των οποίων και ανήλικοι, δήλωσαν ότι αφότου συνελήφθησαν από το στρατό, οδηγήθηκαν στην απομόνωση και εκεί βασανίστηκαν για να ομολογήσουν, δηλαδή για να παραδεχτούν ότι υποστήριζαν τους αποσχιστές.[4]
Σύμφωνα με τα πιο πάνω, επιβεβαιώνεται εν μέρει η εξωτερική αξιοπιστία του ισχυρισμού του αιτητή, λόγω της γενικότερης κατάστασης που επικρατούσε στη χώρα του εφόσον την περίοδο στην οποία αναφέρθηκε, ο στρατός προέβη σε αυθαίρετες συλλήψεις ανθρώπων και στους βασανισμούς τους ενόσω τελούσαν υπό κράτηση, προκειμένου να αποσπάσουν ομολογίες για τους αποσχιστές. Ωστόσο, ο αιτητής, δεν κατάφερε να τεκμηριώσει τους ισχυρισμούς του, για προσωπική στοχοποίησή του από το στρατό του Καμερούν, εφόσον το αφήγημά του δεν αποκάλυψε τη βασιμότητα των ισχυρισμών του και αρκέστηκε σε γενικές, αόριστες και μη ευλογοφανείς αναφορές. Ως εκ τούτου, ο δεύτερος ουσιώδης ισχυρισμός δεν μπορεί να γίνει αποδεκτός.
Όπως προκύπτει από το πιο πάνω ιστορικό, ο αιτητής δεν έχει στοιχειοθετήσει οποιοδήποτε λόγο για τον οποίο θα μπορούσε να του δοθεί καθεστώς διεθνούς προστασίας. Το άρθρο 3 του περί Προσφύγων Νόμου, Ν. 6 (Ι)/2000 προβλέπει πως (υπογράμμιση του παρόντος Δικαστηρίου): «Ως πρόσφυγας αναγνωρίζεται το πρόσωπο που, λόγω βάσιμου φόβου καταδίωξης του για λόγους φυλετικούς, θρησκευτικούς, ιθαγένειας ή ιδιότητας μέλους συγκεκριμένου κοινωνικού συνόλου ή πολιτικών αντιλήψεων, είναι εκτός της χώρας της ιθαγενείας του και δεν είναι σε θέση, ή, λόγω του φόβου αυτού, δεν είναι πρόθυμο, να χρησιμοποιήσει την προστασία της χώρας αυτής [.]».
Είναι ξεκάθαρο τόσο από το άρθρο 3 του Ν.6(Ι)/2000, όσο και από το άρθρο 1 Α της Σύμβασης της Γενεύης του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων, πως για να αναγνωριστεί πρόσωπο ως πρόσφυγας, θα πρέπει να αποδεικνύεται βάσιμος και δικαιολογημένος φόβος δίωξης, του οποίου τόσο το υποκειμενικό, όσο και το αντικειμενικό στοιχείο, πρέπει να εκτιμηθούν από το αρμόδιο όργανο προτού καταλήξει σε απόφαση (Βλ. σχ. παρ.37 και 38 του Εγχειριδίου για τις Διαδικασίες και τα Κριτήρια Καθορισμού του Καθεστώτος των Προσφύγων, της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών).
Ως νομολογιακά έχει κριθεί, γενικοί και αόριστοι ισχυρισμοί, καθώς και ισχυρισμοί για κίνδυνο ζωής χωρίς στοιχειοθετημένες και τεκμηριωμένες αναφορές, δεν θεμελιώνουν βάσιμο φόβο δίωξης ή πραγματικό κίνδυνο σοβαρής βλάβης, ώστε να ισοδυναμεί με εκείνη της προσβολής των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου από τα οποία δεν χωρεί παρέκκλιση και δεν στοιχειοθετεί περιστάσεις, οι οποίες λαμβανομένης υπόψη της εξατομικευμένης κατάστασης του αιτητή να συνιστούν απειλή έτσι ώστε ευλόγως να δύναται να θεωρηθεί ότι ο αιτητής έχει βάσιμο φόβο δίωξης (βλ. απόφασή στην υπόθεση υπ' αριθμόν 121/20, A.S.R. v. Κυπριακή Δημοκρατία, ημερομηνίας 31/7/2020).
Βάσει της ανωτέρω ανάλυσης στο σύνολό της, κρίνω ότι δεν υπάρχει κάποιος βάσιμος και δικαιολογημένος φόβος δίωξης του αιτητή σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα καταγωγής του. Κατά συνέπεια, προκύπτει πως ορθά αποφασίστηκε από την Υπηρεσία Ασύλου, ότι δεν συντρέχουν στο πρόσωπο του αιτητή εκείνα τα υποκειμενικά και αντικειμενικά στοιχεία που στοιχειοθετούν δικαιολογημένο φόβο δίωξης σύμφωνα με το άρθρο 3(1) του Περί Προσφύγων Νόμου, Ν. 6 (Ι)/2000.
Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που έχω αναλύσει ανωτέρω, ορθά κρίθηκε από τον Προϊστάμενο της Υπηρεσίας Ασύλου ότι δεν στοιχειοθετούνται ούτε οι προϋποθέσεις του άρθρου 19 του Ν. 6(Ι)/2000, για να παρασχεθεί στον αιτητή το καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας, εφόσον δεν αποδείχθηκε ότι συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αναφορικά με τον κίνδυνο να υποστεί σοβαρή και αδικαιολόγητη βλάβη σε περίπτωση επιστροφής στη χώρα καταγωγής του.
Για τη διαπίστωση αυτού του πραγματικού κινδύνου θα πρέπει να υπάρχουν, όπως ρητά προνοεί το άρθρο 19(1), του Ν. 6(Ι)/2000, «ουσιώδεις λόγοι». Περαιτέρω, σοβαρή βλάβη ή σοβαρή και αδικαιολόγητη βλάβη κατά το εδάφιο (2) του άρθρου 19, του Ν. 6 (Ι)/2000 σημαίνει κίνδυνο αντιμετώπισης θανατικής ποινής ή εκτέλεσης βασανιστηρίων ή απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης ή τιμωρίας ή να υπάρχει σοβαρή και προσωπική απειλή κατά της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητας αμάχου, λόγω αδιάκριτης άσκησης βίας σε καταστάσεις διεθνούς ή εσωτερικής ένοπλης σύρραξης (Βλ. Galina Bindioul v. Αναθεωρητική Αρχή Προσφύγων, Υποθ. Αρ. 685/2012, ημερομηνίας 23/04/13 και Mushegh Grigoryan κ.α. v. Κυπριακή Δημοκρατία, Υποθ. Αρ. 851/2012, ημερομηνίας 22/9/2015), ECLI:CY:AD:2015:D619, ECLI:CY:AD:2015:D619.
Ο αρμόδιος λειτουργός, διεξήγαγε έρευνα για την κατάσταση ασφαλείας στον τόπο διαμονής του αιτητή, από την οποία προέκυψε ότι δεν υφίστατο εύλογη πιθανότητα ο αιτητής να αντιμετώπιζε δίωξη ή πραγματικό κίνδυνο σοβαρής βλάβης. Ως εκ τούτου, κρίθηκε πως δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις για παραχώρηση καθεστώτος συμπληρωματικής προστασίας. Σε κάθε περίπτωση, διεξήγαγα περαιτέρω έρευνα σχετικά με την κατάσταση ασφαλείας στην πόλη Kumbo στις βορειοδυτικές περιοχές στην οποία ζούσε τα περισσότερα χρόνια της ζωής του και όπου ζουν η μητέρα και τα αδέλφια του, σε πρόσφατες πηγές πληροφόρησης, στα πλαίσια βεβαίως της ex nunc δικαιοδοσίας του παρόντος Δικαστηρίου και προς εκπλήρωση της υποχρέωσης του Δικαστηρίου για έλεγχο της ορθότητας της προσβαλλόμενης απόφασης.
Σύμφωνα με το ACLED, «η σύγκρουση στην αγγλόφωνη περιοχή μεγάλωνε κάθε χρόνο, με βίαια γεγονότα να αυξάνονται κατά μέσο όρο 49% ετησίως από το 2020 έως το 2023».[5] Η ίδια πηγή ανέφερε ότι οι αυτονομιστές επέβαλαν το κλείσιμο και το lockdown στις σχολικές δραστηριότητες και ήταν υπεύθυνοι για το 89% των σχεδόν 50 περιστατικών κάλυψης βίαιων περιστατικών που στοχοποιούσαν δασκάλους το 2023.[6] Στην Έκθεση Κατάστασης που καλύπτει τον Δεκέμβριο του 2023, η UNOCHA ανέφερε πάνω από 96.815 εκτοπισμένους στις περιοχές Northwest και Southwest λόγω βίας, με πολλούς να αντιμετωπίζουν εκτοπισμό καθώς επέστρεφαν στα σπίτια τους σε περιόδους ηρεμίας, αλλά διέφευγαν ξανά κατά τη διάρκεια της αναζωπύρωσης της βίας.[7] Σύμφωνα με την Διεθνή Αμνηστία, σε έκθεση της για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα, για το έτος 2024, αναφέρει πως περισσότεροι από 580.000 άνθρωποι έχουν εκτοπισθεί εξαιτίας της ένοπλης βίας στο Βορειοδυτικό και Νοτιοδυτικό Καμερούν.[8]
Σύμφωνα με έρευνα στη βάση δεδομένων ACLED κατά το τελευταίο έτος (ημερομηνία τελευταίας ενημέρωσης το έτος 2026) σημειώθηκαν στις βορειοδυτικές περιοχές στις οποίες υπάγεται η Kumbo, συνολικά 1,962 περιστατικά πολιτικής βίας ("Political violence", που περιλαμβάνει περιστατικά βίας κατά αμάχων, εκρήξεις/απομακρυσμένη βία, μάχες, εξεγέρσεις και διαμαρτυρίες)τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα 563 απώλειες.[9] Σημειώνεται ότι από τα εν λόγω περιστατικά, 54 έλαβαν χώρα στην Kumbo, τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα 12 ανθρώπινες απώλειες. Οι βορειοδυτικές περιοχές έχουν 2,428,200 κατοίκους, σύμφωνα με επίσημη εκτίμηση του 2025[10] και η Kumbo έχει περί τις 83,479 κατοίκους σύμφωνα με εκτίμηση του 2005[11].
Βάσει των πιο πάνω αριθμητικών δεδομένων, διαφαίνεται πως τα περιστατικά ασφαλείας στην Kumbo, δεν ανέρχονται σε υψηλά επίπεδα σε σχέση με το συνολικό πληθυσμό της περιοχής, έτσι ώστε να μπορεί να συναχθεί ότι ο αιτητής θα εκτεθεί σε κίνδυνο σοβαρής βλάβης λόγω αδιάκριτης βίας με την εκεί επιστροφή του. Δεν παραγνωρίζεται βέβαια ότι υπάρχουν συγκρούσεις μεταξύ του στρατού και των ένοπλων αποσχιστικών ομάδων που δρουν στις αγγλόφωνες περιοχές του Καμερούν. Παρά ταύτα, ως προκύπτει και από την πιο πάνω ανάλυση, ο αιτητής δεν διαφαίνεται να ανήκει σε κατηγορίες προσώπων υψηλού κινδύνου που θα ενέπιπταν στους στόχους επιθέσεων από τις αρχές του Καμερούν.
Επικουρικώς, ο αιτητής θα μπορούσε να επιστρέψει και να εγκατασταθεί στην πόλη Douala της Littoral Region όπου και διέμενε από το 2018 μέχρι και τη στιγμή που εγκατέλειψε τη χώρα καταγωγής του στις 27/02/2021 και ως εκ τούτου, διεξήγαγα έρευνα και για την κατάσταση ασφαλείας στη συγκεκριμένη περιοχή παρόλο που ο ίδιος δήλωσε πως ο τόπος συνήθους διαμονής του είναι η Kumbo. Αναφορικά με την κατάσταση ασφαλείας στη Douala της Littoral Region, εξωτερική πηγή πληροφόρησης αναφέρει ότι κατά το πρώτο τετράμηνο του 2025 σημειώθηκε ένα περιστατικό ασφαλείας στη Littoral Region, το οποίο δεν οδήγησε σε ανθρώπινες απώλειες.[12] Σύμφωνα με έρευνα στη βάση δεδομένων ACLED κατά το τελευταίο έτος (ημερομηνία τελευταίας ανανέωσης 25/05/2026) σημειώθηκαν στην Littoral Region όπου υπάγεται η Douala, συνολικά 13 περιστατικά πολιτικής βίας ("Political violence"), που περιλαμβάνει περιστατικά βίας κατά αμάχων, εκρήξεις/απομακρυσμένη βία, μάχες, εξεγέρσεις και διαμαρτυρίες)τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα 14 απώλειες.[13] Σημειώνεται ότι από τα εν λόγω περιστατικά, 7 έλαβαν χώρα στη Douala, τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα 11 ανθρώπινες απώλειες. H Littoral Region έχει 4,498,900 κατοίκους σύμφωνα με εκτίμηση του 2025[14], και της πόλης Douala ανέρχεται στα 3,793,363 σύμφωνα με εκτίμηση του 2021[15].
Αποτιμώντας τα προαναφερόμενα δεδομένα, δεν καταδεικνύεται εύλογη πιθανότητα ο αιτητής να αντιμετωπίσει κατά την επιστροφή του κίνδυνο σοβαρής βλάβης, καθότι η συχνότητα περιστατικών ασφαλείας στην πόλη Douala, αλλά και στην πόλη Kumbo, δεν είναι τέτοιας έντασης ώστε να διατρέχει κίνδυνο εξαιτίας και μόνο της παρουσίας του στην περιοχή. Εξετάζοντας περαιτέρω τις προσωπικές περιστάσεις του αιτητή, παρατηρώ ότι αυτός είναι άνδρας, ενήλικας, υγιής, με υποστηρικτικό δίκτυο στη χώρα του (τη μητέρα και τα αδέλφια του), χωρίς στοιχεία ευαλωτότητας, απόφοιτος πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, πλήρως ικανός προς εργασία και με προηγούμενη εργασιακή εμπειρία στη χώρα καταγωγής του. Ο αιτητής δεν έχει θέσει οποιαδήποτε ατομικά χαρακτηριστικά στην ενώπιον μου δικαστική διαδικασία, που να υποδηλώνουν ότι μπορεί να έχει τεθεί με οποιονδήποτε τρόπο σε δυσμενή θέση ή σε κίνδυνο δίωξης ή βλάβης.
Κατά πάγια νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου, δέουσα έρευνα κρίνεται από το Δικαστήριο ότι έγινε, όταν το αρμόδιο όργανο εξετάζει κάθε σχετικό με την υπόθεση γεγονός (Βλ. Motorways Ltd v. Υπουργού Οικονομικών (1999) 3ΑΑΔ 447). Ορθή και πλήρης έρευνα θεωρείται αυτή που εκτείνεται στη διερεύνηση των ουσιωδών στοιχείων της υπόθεσης (Βλ. Νικολαΐδη v. Μηνά (1994) 3ΑΑΔ 321, Τουσούνα ν. Δημοκρατίας (2013) 3 Α.Α.Δ. 151, Χωματένος ν. Δημοκρατίας κ.α. (2 Α.Α.Δ. 120). Η έκταση της έρευνας εξαρτάται πάντοτε από τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης (Βλ. Δημοκρατία v. Ευαγγέλου κ.α. (2013) 3ΑΑΔ 414) και το αρμόδιο όργανο οφείλει να βρει τον κατάλληλο τρόπο για να εκπληρώσει την υποχρέωσή του για δέουσα έρευνα.
Από το περιεχόμενο του διοικητικού φακέλου και το σύνολο το στοιχείων που τέθηκαν ενώπιον μου, κρίνω ότι ακολουθήθηκε η ορθή διερευνητική διαδικασία και ορθώς το αίτημα του αιτητή για αναγνώριση καθεστώτος διεθνούς προστασίας έχει απορριφθεί. Οι καθ' ων η αίτηση, στα πλαίσια εξέτασης και αξιολόγησης του αιτήματος του αιτητή, συνεκτίμησαν και αξιολόγησαν όλα τα στοιχεία που είχαν ενώπιον τους προτού καταλήξουν στην προσβαλλόμενη απόφαση και ενόψει των ισχυρισμών που πρόβαλε ο αιτητής, προέβησαν στη δέουσα υπό τις περιστάσεις έρευνα. Κατά συνέπεια, ο μοναδικός προβαλλόμενος ισχυρισμός περί έλλειψης δέουσας έρευνας εκ μέρους του αρμόδιου οργάνου απορρίπτεται στο σύνολό του.
Με βάση λοιπόν το σύνολο των στοιχείων που τέθηκαν ενώπιον μου, καταλήγω ότι η προσφυγή του αιτητή εξετάστηκε με επάρκεια και επιμέλεια και υπήρξε επαρκής αιτιολόγηση της προσβαλλόμενης απόφασης εκ μέρους του αρμόδιου οργάνου. Το περιεχόμενο της απόφασης της Υπηρεσίας Ασύλου, η οποία συμπληρώνεται από την αιτιολογημένη Έκθεση-Εισήγηση του αρμόδιου λειτουργού της Υπηρεσίας Ασύλου, στην οποία εκτίθενται λεπτομερώς οι λόγοι της απόρριψης του αιτήματος, αποκαλύπτει ότι η απόφασή της είναι απόλυτα ορθή και στα πλαίσια της σχετικής νομοθεσίας.
Ως εκ τούτου, η προσφυγή απορρίπτεται και η προσβαλλόμενη απόφαση επικυρώνεται, με έξοδα €1000 υπέρ των καθ' ων η αίτηση, και εναντίον του αιτητή.
Χ. Μιχαηλίδου, Δ.Δ.Δ.Δ.Π.
[1] HRW, “ Cameroon: Killings Destruction in Anglophone Regions ”, 19/07/2018, διαθέσιμο στο: https://www.hrw.org/news/2018/07/19/cameroon-killings-destruction-anglophone-regions
[2] HRW, “ Cameroon: Killings Destruction in Anglophone Regions ”, 19/07/2018, διαθέσιμο στο: https://www.hrw.org/news/2018/07/19/cameroon-killings-destruction-anglophone-regions
[3] ΑΙ, “ Cameroon: Anglophone regions gripped by deadly violence ”, 11/06/2018, διαθέσιμο στο: https://www.amnestyusa.org/reports/cameroon-anglophone-regions-gripped-by-deadly-violence/#:~:text=Armed%20separatists%20in%20Cameroon%20%E2%80%99s%20Anglophone%20regions%20have,keeps%20getting%20more%20deadly%2C%20Amnesty%20International%20said%20today.
[4] ΑΙ, “ Cameroon: Anglophone regions gripped by deadly violence ”, 11/06/2018, διαθέσιμο στο: https://www.amnestyusa.org/reports/cameroon-anglophone-regions-gripped-by-deadly-violence/#:~:text=Armed%20separatists%20in%20Cameroon%20%E2%80%99s%20Anglophone%20regions%20have,keeps%20getting%20more%20deadly%2C%20Amnesty%20International%20said%20today.
[5] ACLED and GI-TOC - Global Initiative against Organized Crime, 'Non-State Armed Groups and Illicit Economies in West Africa: Anglophone separatists', Σεπτέμβριος 2024, διαθέσιμο στο: https://acleddata.com/acleddatanew/wp-content/uploads/2024/09/d4248905-7022-462d-a85a-5d2645fc5b22.pdf , σελ. 13
[6] ACLED and GI-TOC - Global Initiative against Organized Crime, 'Non-State Armed Groups and Illicit Economies in West Africa: Anglophone separatists', Σεπτέμβριος 2024, διαθέσιμο στo: https://acleddata.com/acleddatanew/wp-content/uploads/2024/09/d4248905-7022-462d-a85a-5d2645fc5b22.pdf , σελ. 28
[7] UNOCHA, 'CAMEROON: North-West and South-West Situation Report No. 60', Δεκέμβριος 2023, διαθέσιμο στο: Cameroon: North-West and South-West - Situation Report No. 60 (December 2023) | OCHA, σελ. 2
[8] Amnesty International: The State of the World's Human Rights; Cameroon 2024, 29 April 2025, διαθέσιμο στο: https://www.ecoi.net/en/document/2124707.html
[9] Πλατφόρμα ACLED explorer, η οποία από 30/07/2025 είναι προσβάσιμη κατόπιν εγγραφής, με τη χρήση των εξής φίλτρων αναζήτησης: Country Cameroon, Events/Fatalities, Past Year, διαθέσιμο στο: https://acleddata.com/platform/explorer
[10] City Population, Africa: Cameroon: Regions - Nord-Oueste (Region) [Table], διαθέσιμο στο: https://www.citypopulation.de/en/cameroon/cities/
[11] City Population, 'Cameroon', Kumbo, διαθέσιμο στο: https://www.citypopulation.de/en/cameroon/admin/bui/070202__kumbo/
[12] ACCORD (Austrian Centre for Country of Origin and Asylum Research and Documentation), Cameroon, first quarter 2025: Update on incidents according to the Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED), Αύγουστος 2025, διαθέσιμο στο: https://www.ecoi.net/en/file/local/2129153/2025q1Cameroon_en.pdf
[13] Πλατφόρμα ACLED explorer, η οποία από 30/07/2025 είναι προσβάσιμη κατόπιν εγγραφής, με τη χρήση των εξής φίλτρων αναζήτησης: Country Cameroon, Events/Fatalities, Past Year, διαθέσιμο στο: https://acleddata.com/platform/explorer
[14] City Population, Littoral, διαθέσιμο στο: https://www.citypopulation.de/en/cameroon/cities/
[15]Africa Innovation Network, Douala - Cameroon, διαθέσιμο στο: https://www.africinno.com/africityshoot/douala-cameroon
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο