ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ
Υπόθεση Αρ. 2808/24
16 Ιουνίου, 2026
[X. ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ, Δ.Δ.Δ.Δ.Π.]
Αναφορικά με το άρθρο 146 του Συντάγματος
S.T.J.
Αιτητή
-και-
Κυπριακή Δημοκρατία
μέσω της Υπηρεσίας Ασύλου
Καθ’ ων η Αίτηση
...........................
Μαίρη Τσαχμακιώτη για Μαρία Σ. Παπαδημήτρη Δ.Ε.Π.Ε., Δικηγόρος για τον Αιτητή
Μαρίνα Φιλίππου, Δικηγόρος για τους Καθ’ ων η Αίτηση
[Παρούσα η κυρία Μαρίνα Κατσατριάν για πιστή μετάφραση από Αγγλικά σε Ελληνικά και αντίστροφα.]
Α Π Ο Φ Α Σ Η
Χ. Μιχαηλίδου, Δ.Δ.Δ.Δ.Π.: Ο Αιτητής με την παρούσα αίτηση ακυρώσεως προσφεύγει εναντίον της απόφασης της Υπηρεσίας Ασύλου ημερομηνίας 30/04/2024, με την οποία απορρίφθηκε το αίτημά του για παραχώρηση καθεστώτος διεθνούς προστασίας.
Όπως προκύπτει από την Ένσταση που καταχωρήθηκε από την ευπαίδευτη συνήγορο που εκπροσωπεί τον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, τα γεγονότα της υπό εξέταση περίπτωσης έχουν ως κατωτέρω: Ο Αιτητής είναι υπήκοος της Λιβερίας και υπέβαλε αίτηση για παραχώρηση καθεστώτος διεθνούς προστασίας στις 30/11/2021, αφού εισήλθε παράνομα στις ελεγχόμενες από την Κυβέρνηση της Δημοκρατίας περιοχές στις 26/10/2021. Την 01/12/2021, παρέλαβε τη Βεβαίωση Υποβολής Αιτήματος Διεθνούς Προστασίας («Confirmation of Submission of an Application for International Protection»).
Στις 02/12/2021, διενεργήθηκε αξιολόγηση ειδικών αναγκών και ευαλωτότητας του Αιτητή από αρμόδια λειτουργό. Στις 25/04/2024, πραγματοποιήθηκε συνέντευξη του Αιτητή από αρμόδιο λειτουργό της Υπηρεσίας Ασύλου, ο οποίος, στις 29/04/2024, ετοίμασε Έκθεση – Εισήγηση προς τον Προϊστάμενο της Υπηρεσίας Ασύλου εισηγούμενος την απόρριψη του αιτήματος του Αιτητή. Στις 30/04/2024, ο Προϊστάμενος της Υπηρεσίας Ασύλου υιοθέτησε την εισήγηση για απόρριψη της αίτησης του Αιτητή. Ακολούθως, στις 10/06/2024, η Υπηρεσία Ασύλου εξέδωσε απορριπτική επιστολή σχετικά με το αίτημα του Αιτητή, η οποία απεστάλη ταχυδρομικώς στον Αιτητή αυθημερόν. Στη συνέχεια, ο Αιτητής καταχώρησε την υπό εξέταση προσφυγή κατά της απορριπτικής απόφασης της Υπηρεσίας Ασύλου, στο Διοικητικό Δικαστήριο Διεθνούς Προστασίας.
Η ευπαίδευτη συνήγορος του αιτητή, κατά την δικάσιμο όπου η υπόθεση ήταν ορισμένη για διευκρινίσεις και παρουσίαση φακέλου, απέσυρε όλους τους νομικούς ισχυρισμούς που προωθούσε μέσω της Γραπτής της Αγόρευσης και δήλωσε πως προωθεί μόνο το νομικό ισχυρισμό περί έλλειψης δέουσας έρευνας, κατά τη λήψη της προσβαλλόμενης απόφασης, εκ μέρους του αρμόδιου οργάνου. Κατά συνέπεια, οι νομικοί ισχυρισμοί που αποσύρθηκαν, απορρίφθηκαν από το Δικαστήριο κατά την ίδια δικάσιμο.
Η ευπαίδευτη συνήγορος των καθ' ων η αίτηση, μέσω της Γραπτής της Αγόρευσης, αλλά και προφορικά ενώπιον του Δικαστηρίου, υποστηρίζει τη νομιμότητα της προσβαλλόμενης απόφασης και αναφέρει πως αυτή έχει ληφθεί ορθά και νόμιμα, κατόπιν δέουσας έρευνας αφού λήφθηκαν υπόψη όλα τα σχετικά στοιχεία της υπόθεσης και αναφέρει πως η προσβαλλόμενη απόφαση είναι επαρκώς και δεόντως αιτιολογημένη. Κατά συνέπεια, εισηγείται πως η υπό εξέταση προσφυγή θα πρέπει να απορριφθεί από το Δικαστήριο και να επικυρωθεί η προσβαλλόμενη απόφαση.
Θα πρέπει να επισημανθεί ότι, σύμφωνα με τον περί Ίδρυσης και Λειτουργίας του Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Νόμο του 2018 (Ν.73(Ι)/2018), το Διοικητικό Δικαστήριο Διεθνούς Προστασίας έχει την εξουσία να εξετάσει την παρούσα υπόθεση και επί της ουσίας. Το γεγονός αυτό, οφείλεται στο ότι η υπό εξέταση υπόθεση αφορά αίτηση που χρονικά εμπίπτει στις προϋποθέσεις του άρθρου 11 του περί Ίδρυσης και Λειτουργίας του Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας Νόμου του 2018 (Ν.73(Ι)/2018), οι οποίες δίδουν στο Δικαστήριο την υποχρέωση ελέγχου νομιμότητας και ορθότητας της προσβαλλόμενης απόφασης.
Προχωρώ να εξετάσω κατά πόσον το αρμόδιο όργανο ορθά απέρριψε το αίτημα του αιτητή για χορήγηση καθεστώτος διεθνούς προστασίας. Θεωρώ χρήσιμο να καταγραφούν όλοι οι ισχυρισμοί που πρόβαλε ο αιτητής σε όλα τα στάδια της εξέτασης του αιτήματός του, προκειμένου να εξετάσω την ορθότητα της προσβαλλόμενης απόφασης αλλά και για να διαφανεί εάν το αρμόδιο όργανο αποφάσισε μετά από δέουσα έρευνα, ορθά, νόμιμα και εντός των πλαισίων της σχετικής νομοθεσίας και αν εξέδωσε δεόντως αιτιολογημένη απόφαση.
Ο αιτητής κατά την υποβολή του αιτήματος διεθνούς προστασίας δήλωσε ως προς τους λόγους που εγκατέλειψε τη χώρα καταγωγής του, ότι ο πατέρας του ήταν παραδοσιακός ιερέας και κατόπιν του θανάτου του, όταν ο Αιτητής βρισκόταν σε ηλικία 20 ετών, ζητήθηκε από εκείνον να τον αντικαταστήσει. Ο Αιτητής αρνήθηκε διότι αυτό αντίβαινε στις χριστιανικές του πεποιθήσεις και ως εκ τούτου, απειλήθηκε η ζωή του και αυτός είναι ο λόγος που αιτείται διεθνούς προστασίας στη Δημοκρατία (ερ. 1 του δ.φ.).
Στις 02/12/2021, ενόσω ο Αιτητής βρισκόταν ακόμα στο Κέντρο Πρώτης Υποδοχής (ΚεΠΥ) «Πουρνάρα», διενεργήθηκε αξιολόγηση ειδικών αναγκών και ευαλωτότητας από αρμόδια λειτουργό, μέσα από σχετική συνέντευξη. Η λειτουργός σημείωσε επί του σχετικού εντύπου ως «Χαμηλό» το επίπεδο πιθανολόγησης σοβαρού κινδύνου για την προσωπική ασφάλεια του Αιτητή (ερ. 18 του δ.φ.).
Κατά τη διάρκεια της προφορικής του συνέντευξης και ως προς τα προσωπικά του στοιχεία, ο Αιτητής ανέφερε ότι ομιλεί αγγλικά, έχει δύο αδελφούς και έξι αδελφές που διαβιούν από κοινού με την μητέρα τους στην Monrovia, διατηρεί δε επικοινωνία με την οικογένειά του και ο πατέρας του απεβίωσε λόγω ασθένειας, (ερ. 33, 31/1Χ, 4Χ, 6Χ, 30/3Χ του δ.φ.). Ο Αιτητής είναι άγαμος, ωστόσο, διατηρεί δεσμό με μία γυναίκα, Αιτήτρια διεθνούς προστασίας, την οποία γνώρισε στην χώρα καταγωγής του τον Απρίλιο 2021 και με την οποία αποφάσισε να έλθει στη Δημοκρατία και έχει αποκτήσει ένα τέκνο (ερ. 30/4Χ, 5Χ, 7Χ, 10Χ, 11Χ του δ.φ.). Είναι χριστιανός στο θρήσκευμα, παρακολούθησε περί τα δύο εξάμηνα σπουδές Υπολογιστών στο ανώτερο εκπαιδευτικό ίδρυμα BluCrest στην Monrovia, το 2020, τις οποίες ωστόσο δεν συνέχισε λόγω οικονομικής δυσχέρειας και ενόσω στη χώρα καταγωγής του δεν εργαζόταν (ερ. 30/15Χ, 29/3Χ – 5Χ, 7Χ του δ.φ.).
Σε σχέση με τον τόπο καταγωγής του, ο Αιτητής δήλωσε ότι γεννήθηκε στην Sinkor και ακολούθως μετοίκησε στην Monrovia με την μητέρα του, στην περιοχή Paynesville (ερ. 29/11Χ, 12Χ, 28/1Χ του δ.φ.). Προτού εγκαταλείψει τη χώρα καταγωγής διέμενε στην Monrovia (ερ. 28/4Χ του δ.φ.). Ως προς το ταξίδι του στην Δημοκρατία δήλωσε ότι από την χώρα καταγωγής μετέβη στην Γκάνα αεροπορικώς, ακολούθως στην Κωνσταντινούπολη και από εκεί στις μη ελεγχόμενες από την Δημοκρατία περιοχές και τέλος, οδικώς, στις ελεγχόμενες από τη Δημοκρατία περιοχές (ερ. 28/5Χ του δ.φ.). Ο Αιτητής ταξίδεψε μόνος του και η σύντροφός του τον βοήθησε να οργανώσει το ταξίδι του (ερ. 28/7Χ, 8Χ του δ.φ.).
Αναφορικά με τους λόγους που τον ώθησαν να εγκαταλείψει τη χώρα καταγωγής του, ο Αιτητής υποστήριξε ότι κατόπιν του θανάτου του πατέρα του κάποια άτομα ήθελαν να τον αντικαταστήσει ως ιερέας στην κοινωνία Poro, το οποίο ο Αιτητής απέρριψε λόγω των θρησκευτικών του πεποιθήσεων. Έτσι, ήλθε στη Δημοκρατία ώστε να διασφαλίσει την προστασία του (ερ. 27/1Χ του δ.φ.). Όταν του ζητήθηκε να αναφερθεί στις αρμοδιότητες του πατέρα του, απάντησε ότι ήταν υπεύθυνος για όλες τις παραδοσιακές δραστηριότητες και την ένταξη ατόμων στην κοινωνία (ερ. 27/4Χ του δ.φ.). Ο πατέρας του ήταν παραδοσιακός ιερέας σε ένα χωριό στην κομητεία Bong (ερ. 27/5Χ του δ.φ.).
Κληθείς να περιγράψει την Poro, απάντησε πως γνωρίζει λιγοστές πληροφορίες και πως για να ενταχθεί κάποιος στην κοινωνία πρέπει να σημαδευτεί (ερ. 26/6Χ του δ.φ.). Όταν του ζητήθηκε να αναφερθεί στο άτομο που έπρεπε να αναλάβει την θέση του πατέρα του, απάντησε ότι τα άτομα που γνώριζε ο πατέρας του τον πληροφόρησαν ότι όφειλε να τον αντικαταστήσει (ερ. 26/11Χ του δ.φ.). Ανέφερε πως δεν γνωρίζει ποιος είναι τώρα ο παραδοσιακός ιερέας, απάντησε πως δεν γνωρίζει (ερ. 26/12Χ του δ.φ.). Ο Αιτητής δήλωσε ότι η ζωή του θα τεθεί σε κίνδυνο διότι θα πρέπει να αναλάβει την θέση όπως επιτάσσει η παράδοση (ερ. 26/13Χ, 15Χ, 16Χ του δ.φ.). Ερωτηθείς εάν έχει απειληθεί προσωπικά, δήλωσε πως απείλησαν τη ζωή του εάν δεν αντικαθιστούσε τον πατέρα του και συμπλήρωσε σε επόμενη ερώτηση πως τον απείλησαν τον Απρίλιο, κατόπιν του θανάτου του πατέρα του (ερ. 25/3Χ, 4Χ του δ.φ.).
Κληθείς να αναφερθεί στο λόγο που απείλησαν τον ίδιο και όχι τα αδέλφια του, απάντησε πως δεν είχαν την ίδια μητέρα (ερ. 25/8Χ του δ.φ.). Σε επόμενη, όμοια, ερώτηση, απάντησε πως δεν γνωρίζει (ερ. 25/9Χ του δ.φ.). Όταν του ζητήθηκε να αναφέρει πως κατόρθωσε να προστατευθεί το διάστημα από τον θάνατο του πατέρα του μέχρι που εγκατέλειψε τη χώρα, απάντησε πως ο πατέρας του διέμενε σε άλλη περιοχή ενώ ο ίδιος στην Monrovia με φιλικά πρόσωπα, όπου ήταν ασφαλής (ερ. 25/11Χ του δ.φ.). Επίσης ο αιτητής ανέφερε πως δεν απειλήθηκε από κάποιον το διάστημα μεταξύ Απριλίου και Σεπτεμβρίου, ενόσω βρισκόταν στην εν λόγω περιοχή (ερ. 24/1Χ του δ.φ.). Σε περίπτωση επιστροφής του, φοβάται ότι θα κινδυνεύσει η ζωή του λόγω της ιδιότητας του πατέρα του ως παραδοσιακός αρχηγός (ερ. 24 του δ.φ.). Σε σχέση με την δυνατότητα κρατικής προστασίας, απάντησε πως δεν γνωρίζει εάν αυτή είναι δυνατή (ερ. 24 του δ.φ.). Σε σχέση με τη δυνατότητα εσωτερικής μετεγκατάστασης, απάντησε πως δεν θεωρεί πως είναι δυνατή και κληθείς να αναφέρει εάν θα ήταν δυνατόν να εγκατασταθεί στην Sinkor, απάντησε πως και εκεί θα τον εντοπίσουν (ερ. 24 του δ.φ.).
Στη βάση των ανωτέρω πληροφοριών ο αρμόδιος λειτουργός σχημάτισε στην Έκθεση – Εισήγησή του δύο ουσιώδεις ισχυρισμούς ως κατωτέρω: 1) Ταυτότητα, χώρα καταγωγής και προσωπικά στοιχεία/προφίλ του Αιτητή, και 2) Ισχυρισμός του Αιτητή ότι εγκατέλειψε την χώρα καταγωγής του λόγω του ότι δεν επιθυμούσε να πάρει την θέση του πατέρα του ως «traditional priest» στην φυλή του Poro.
Ο πρώτος ουσιώδης ισχυρισμός έγινε δεκτός, καθώς στοιχειοθετήθηκε τόσο η εσωτερική όσο και η εξωτερική αξιοπιστία του σε συνάρτηση με πληροφορίες από εξωτερικές πηγές πληροφόρησης και το προσκομισθέν ενώπιον της Υπηρεσίας Ασύλου από τον Αιτητή πρωτότυπο διαβατήριο αυτού, εκδοθέν από τις αρχές της χώρας καταγωγής του.
Αντιθέτως, ο δεύτερος ισχυρισμός του Αιτητή δεν έγινε αποδεκτός από τον αρμόδιο λειτουργό, ο οποίος κατέγραψε ότι οι δηλώσεις του Αιτητή ήταν γενικές και μη λεπτομερείς. Ειδικότερα, ο Αιτητής δήλωσε πως δεν έχει αντιμετωπίσει κάποιο περιστατικό λόγω της φυλής Poro, δεν ήταν σε θέση να παράσχει βασικές πληροφορίες σχετικά με τον πατέρα του και το θάνατο αυτού, παραθέτοντας μονάχα την ημερομηνία θανάτου του– , τις αρμοδιότητές του στην φυλή, τον τρόπο που απέκτησε αυτόν τον τίτλο και το εάν εκείνος βιοποριζόταν από αυτή την θέση. Πρόσθετα, όταν του ζητήθηκε να περιγράψει μία ημέρα στην ζωή του παραδοσιακού αρχηγού, δεν ήταν σε θέση να το πράξει. Περαιτέρω, αδυνατούσε να τεκμηριώσει τον φόβο δίωξής του αφού ενόσω βρισκόταν στην Monrovia μεταξύ Απριλίου και Σεπτεμβρίου 2021, κατά δήλωση του ιδίου, δεν αντιμετώπισε κάποιο περιστατικό και διήγαγε έναν ήρεμο βίο. Σε σχέση με τις ισχυριζόμενες απειλές, ο Αιτητής δεν ήταν σε θέση να τις συγκεκριμενοποιήσει και να τις περιγράψει λεπτομερώς ενώ ανέφερε πως δεν γνωρίζει ποιος έχει αναλάβει πλέον τη θέση του ιερέα και εάν τον αναζητούν ακόμη και ισχυρίσθηκε, μη ευλογοφανώς, πως τα άτομα αυτά γνωρίζουν πως έχει φύγει διότι η χώρα είναι μικρή. Ο λειτουργός κατέληξε πως το γεγονός ότι ο Αιτητής δεν γνωρίζει εάν κινδυνεύει ή όχι δεν συνάδει με τον ισχυριζόμενο λόγο δίωξής του.
Στα πλαίσια της εξέτασης της εξωτερικής αξιοπιστίας του ισχυρισμού, ο αρμόδιος λειτουργός κατέγραψε ότι τα όσα ανέφερε ο Αιτητής ως προς αυτό το μέρος του αιτήματός του αποτελούν το μοναδικό τεκμήριο προς υποστήριξη των ισχυρισμών του και δεν ευνοείται ούτε δικαιολογείται οποιαδήποτε διερεύνηση μέσω εξωτερικών πηγών πληροφόρησης, καταλήγοντας στην μη αποδοχή του ισχυρισμού στο σύνολό του.
Κατά την αξιολόγηση κινδύνου, ο αρμόδιος λειτουργός, στη βάση του αποδεκτού ισχυρισμού, παραπέμποντας σε εξωτερικές πηγές πληροφόρησης σχετικά με την κατάσταση ασφαλείας στην χώρα καταγωγής του και συνυπολογίζοντας το προσωπικό προφίλ του Αιτητή, κατέληξε ότι ο κίνδυνος ο Αιτητής να στοχοποιηθεί και να υποστεί σοβαρή βλάβη σε περίπτωση επιστροφής του στην χώρα καταγωγής του και ειδικότερα στην Monrovia, πιθανολογείται ως εξαιρετικά απομακρυσμένος.
Προχωρώντας στη νομική ανάλυση των ισχυρισμών του Αιτητή, ο αρμόδιος λειτουργός έκρινε ότι δεν συντρέχουν στο πρόσωπό του εκείνα τα υποκειμενικά και αντικειμενικά στοιχεία που θα μπορούσαν να τεκμηριώσουν βάσιμο και δικαιολογημένο φόβο δίωξης σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα καταγωγής για έναν από τους λόγους του άρθρου 3(1) του περί Προσφύγων Νόμου Ν.6(Ι)/2000 και του άρθρου 1Α της Σύμβασης της Γενεύης του 1951. Επιπλέον, κρίθηκε ότι σε περίπτωση επιστροφής του στη Λιβερία, ο Αιτητής δεν θα κινδυνεύσει με θανατική ποινή ή εκτέλεση σύμφωνα με το άρθρο 19(2)(α) του περί Προσφύγων Νόμου, ούτε ενδέχεται να υποστεί βασανιστήρια ή απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση ή τιμωρία δυνάμει του άρθρου 19 (2)(β). Αναφορικά δε με το άρθρο 19(2)(γ) του περί Προσφύγων Νόμου, ο αρμόδιος λειτουργός κατέληξε ότι ο Αιτητής δεν θα αντιμετωπίσει πραγματικό κίνδυνο να υποστεί σοβαρή βλάβη υπό την έννοια του συγκεκριμένου άρθρου σε περίπτωση επιστροφής του στη Λιβερία και ειδικότερα στην Monrovia αφού δεν παρατηρούνται συνθήκες ένοπλων συγκρούσεων. Ως εκ τούτου, το ενδεχόμενο υπαγωγής του σε καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας απορρίφθηκε.
Στα πλαίσια εξέτασης της ορθότητας της προσβαλλόμενης απόφασης, προχωρώ να εξετάσω κατ' ουσίαν το αίτημα του αιτητή λαμβάνοντας υπόψη βεβαίως όλα όσα τέθηκαν ενώπιον μου από τους συνηγόρους του, αλλά και από τη συνήγορο που εκπροσωπεί τους καθ' ων η αίτηση. Με τον πρώτο ουσιώδη ισχυρισμό, ο οποίος ορθά έγινε αποδεκτός, δεν θεωρώ αναγκαίο να ασχοληθώ.
Αναφορικά με το δεύτερο ουσιώδη ισχυρισμό, θα πρέπει να αναφέρω πως διαφαίνεται από το αφήγημά του ότι ο αιτητής δεν ήταν σε θέση να προβάλει τον ισχυρισμό του με συνέπεια και λεπτομέρεια, αφού δεν παρουσίασε με τρόπο συνεκτικό και λεπτομερή τα όσα αφορούν τον πυρήνα του αιτήματός του. Η έκθεση του αρμόδιου λειτουργού ως προς την αξιολόγηση του δεύτερου ουσιώδους ισχυρισμού είναι πλήρης και έχουν καταγραφεί όλα τα σημεία που αναδύουν πως ο αιτητής είναι εσωτερικά αναξιόπιστος στις δηλώσεις του. Ενόψει των ανωτέρω δεδομένων διαπιστώνω πως η εσωτερική αξιοπιστία του ισχυρισμού του δεν τεκμηριώθηκε, εφόσον στήριξε τον πυρήνα του αιτήματός του σε γενικές και αόριστες αναφορές από τις οποίες δεν προκύπτει η προσωπική του εμπειρία.
Όσον αφορά την εξωτερική αξιοπιστία των δηλώσεων του αιτητή, θεωρώ αναγκαίο να διεξάγω έρευνα σε εξωτερικές πηγές πληροφόρησης προκειμένου να διαφανεί η κατάσταση που επικρατεί στη χώρα καταγωγής του αιτητή, σε σχέση πάντοτε με τους ισχυρισμούς του. Αναφορικά με την κοινωνία Poro στη Λιβερία, κατόπιν έρευνας σε εξωτερικές πηγές πληροφόρησης και συγκεκριμένα σύμφωνα με την έκθεση του Υπουργείου Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών για την θρησκευτική ελευθερία στη Λιβερία που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο 2024, οι παραδοσιακές κοινωνίες Poro (για άνδρες) και Sande (για γυναίκες) – συχνά αναφερόμενες ως «σχολεία του δάσους» ή μυστικές κοινωνίες – συνδυάζουν παραδοσιακές θρησκευτικές και πολιτιστικές πρακτικές και υπάρχουν στις βόρειες, δυτικές και κεντρικές περιοχές της χώρας.[1]
Για γενιές, οι κοινωνίες Poro (για άνδρες) και Sande (για γυναίκες) ρυθμίζουν τη μύηση των παιδιών στην ενηλικίωση και διατηρούν μοναδικούς ηθικούς και πνευματικούς κώδικες.[2] Για τα αγόρια που εισέρχονται στην κοινωνία Poro και τα κορίτσια που εισέρχονται στην κοινωνία Sande, το ταξίδι ξεκινά με απομάκρυνση από την καθημερινή ζωή και απομόνωση στο δάσος.[3] Στην κοινωνία Poro, τα αγόρια διδάσκονται να κυνηγούν, να καλλιεργούν, να θεραπεύουν και να ηγούνται.[4] Η περιτομή, αν δεν έχει ήδη πραγματοποιηθεί, λαμβάνει χώρα κατά τη διάρκεια της μύησης.[5] Η κοινωνία Poro (όπως και η Sande) χρησιμοποιεί ιστορίες, τραγούδια και σύμβολα για να μεταδώσει τις αξίες της.[6] Μετά τη μύηση, οι άνδρες συνεχίζουν να συναντώνται τακτικά στο δάσος—συνήθως κατά την ξηρή περίοδο με μυστικότητα.[7]
Οι τελετές καθοδηγούνται από τον «διάβολο της Poro», έναν άνδρα με «φετιχιστική ενδυμασία» που μιλά μέσω ενός μακριού ξύλινου σωλήνα.[8] Οι μάσκες είναι επίσης κεντρικές στην κοινωνία Poro, συχνά αναπαριστώντας πνεύματα.[9] Ο πρώην Πρόεδρος της Λιβερίας ενέταξε επίσημα την κοινωνία Poro στο Υπουργείο Τοπικής Αυτοδιοίκησης, προσδίδοντάς της νομική υπόσταση.[10] Η προαναφερθείσα έκθεση του Υπουργείου Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών αναφέρει ότι αρκετές θρησκευτικές οργανώσεις, συμπεριλαμβανομένων χριστιανικών και μουσουλμανικών ομάδων, καθώς και η Εθνική Πνευματική Συνέλευση των Bahai στη Λιβερία, συνέχισαν να εκφράζουν ανησυχία για την εξαναγκαστική μύηση των μελών τους από ηγέτες των παραδοσιακών μυστικών κοινωνιών Poro και Sande.[11]
Μεταξύ 30 Απριλίου 2025 και Ιανουαρίου 2026, η Κυβέρνηση της Λιβερίας, μέσω του Υπουργείου Εσωτερικών, ανέστειλε όλες τις δραστηριότητες που σχετίζονται με τις κοινωνίες Poro και Sande.[12] Ο Υπουργός Εσωτερικών εξήγησε ότι η αναστολή αποτελεί απάντηση σε πολυάριθμα παράπονα από αρχηγούς και παραδοσιακούς ηγέτες σε όλη τη Λιβερία σχετικά με τη λειτουργία αυτών των κοινωνιών, ιδιαίτερα όσον αφορά τη μύηση παιδιών και τον αντίκτυπό της στην εκπαίδευση.[13] Ο ίδιος παρατήρησε ότι ανήλικα παιδιά έχουν μυηθεί για εμπορικούς σκοπούς, χαρακτηρίζοντας μια τέτοια πράξη ως «εξαναγκαστική μύηση».[14]
Παρόλο που υπάρχουν πληροφορίες που επιβεβαιώνουν την κατάσταση που επικαλείται ο αιτητής αυτό δεν αρκεί για να στοιχειοθετηθεί καθεστώς διεθνούς προστασίας, λαμβάνοντας υπόψη μάλιστα πως η κυβέρνηση της Λιβερίας ανέστειλε όλες τις δραστηριότητες που σχετίζονται με την κοινωνία Poro. Για να καταστούν αποδεκτοί οι ισχυρισμοί του αιτητή, απαιτείται να συνοδεύονται από σαφή, λεπτομερή και εξατομικευμένα στοιχεία που να αποδεικνύουν τον ουσιώδη ισχυρισμό του. Κατά συνέπεια, με δεδομένο ότι ο αιτητής δεν κατάφερε να τεκμηριώσει τον ισχυρισμό του, εφόσον προέβη σε γενικές και αόριστες αναφορές κατά το αφήγημά του, ο δεύτερος ουσιώδης ισχυρισμός δεν μπορεί να γίνει αποδεκτός.
Το άρθρο 3 του περί Προσφύγων Νόμου, Ν. 6 (Ι)/2000 προβλέπει πως (υπογράμμιση του παρόντος Δικαστηρίου): «Ως πρόσφυγας αναγνωρίζεται το πρόσωπο που, λόγω βάσιμου φόβου καταδίωξης του για λόγους φυλετικούς, θρησκευτικούς, ιθαγένειας ή ιδιότητας μέλους συγκεκριμένου κοινωνικού συνόλου ή πολιτικών αντιλήψεων, είναι εκτός της χώρας της ιθαγενείας του και δεν είναι σε θέση, ή, λόγω του φόβου αυτού, δεν είναι πρόθυμο, να χρησιμοποιήσει την προστασία της χώρας αυτής […]».
Είναι ξεκάθαρο τόσο από το άρθρο 3 του Ν.6(Ι)/2000, όσο και από το άρθρο 1 Α της Σύμβασης της Γενεύης του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων, πως για να αναγνωριστεί πρόσωπο ως πρόσφυγας, θα πρέπει να αποδεικνύεται βάσιμος και δικαιολογημένος φόβος δίωξης, του οποίου τόσο το υποκειμενικό, όσο και το αντικειμενικό στοιχείο, πρέπει να εκτιμηθούν από το αρμόδιο όργανο προτού καταλήξει σε απόφαση (Βλ. σχ. παρ.37 και 38 του Εγχειριδίου για τις Διαδικασίες και τα Κριτήρια Καθορισμού του Καθεστώτος των Προσφύγων, της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών).
Βάσει της ανωτέρω ανάλυσης στο σύνολό της, κρίνω ότι δεν υπάρχει κάποιος βάσιμος και δικαιολογημένος φόβος δίωξης του αιτητή σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα καταγωγής του. Κατά συνέπεια, προκύπτει πως ορθά αποφασίστηκε από την Υπηρεσία Ασύλου, ότι δεν συντρέχουν στο πρόσωπο του αιτητή εκείνα τα υποκειμενικά και αντικειμενικά στοιχεία που στοιχειοθετούν δικαιολογημένο φόβο δίωξης σύμφωνα με το άρθρο 3(1) του Περί Προσφύγων Νόμου, Ν. 6 (Ι)/2000.
Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που έχω αναλύσει ανωτέρω, ορθά κρίθηκε από τον Προϊστάμενο της Υπηρεσίας Ασύλου ότι δεν στοιχειοθετούνται ούτε οι προϋποθέσεις του άρθρου 19 του Ν. 6(Ι)/2000, για να παρασχεθεί στον αιτητή το καθεστώς συμπληρωματικής προστασίας, εφόσον δεν αποδείχθηκε ότι συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αναφορικά με τον κίνδυνο να υποστεί σοβαρή και αδικαιολόγητη βλάβη σε περίπτωση επιστροφής στη χώρα καταγωγής του.
Για τη διαπίστωση αυτού του πραγματικού κινδύνου θα πρέπει να υπάρχουν, όπως ρητά προνοεί το άρθρο 19(1), του Ν. 6(Ι)/2000, «ουσιώδεις λόγοι». Περαιτέρω, σοβαρή βλάβη ή σοβαρή και αδικαιολόγητη βλάβη κατά το εδάφιο (2) του άρθρου 19, του Ν. 6 (Ι)/2000 σημαίνει κίνδυνο αντιμετώπισης θανατικής ποινής ή εκτέλεσης βασανιστηρίων ή απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης ή τιμωρίας ή να υπάρχει σοβαρή και προσωπική απειλή κατά της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητας αμάχου, λόγω αδιάκριτης άσκησης βίας σε καταστάσεις διεθνούς ή εσωτερικής ένοπλης σύρραξης (Βλ. Galina Bindioul v. Αναθεωρητική Αρχή Προσφύγων, Υποθ. Αρ. 685/2012, ημερομηνίας 23/04/13 και Mushegh Grigoryan κ.α. v. Κυπριακή Δημοκρατία, Υποθ. Αρ. 851/2012, ημερομηνίας 22/9/2015), ECLI:CY:AD:2015:D619, ECLI:CY:AD:2015:D619).
Ο αρμόδιος λειτουργός, διεξήγαγε έρευνα για την κατάσταση ασφαλείας στον τόπο διαμονής του αιτητή, από την οποία προέκυψε ότι δεν υφίστατο εύλογη πιθανότητα ο αιτητής να αντιμετώπιζε δίωξη ή πραγματικό κίνδυνο σοβαρής βλάβης. Ως εκ τούτου, κρίθηκε πως δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις για παραχώρηση καθεστώτος συμπληρωματικής προστασίας. Σε κάθε περίπτωση, διεξήγαγα περαιτέρω έρευνα σχετικά με την κατάσταση ασφαλείας στον τελευταίο τόπο συνήθους διαμονής του αιτητή, σε πρόσφατες πηγές πληροφόρησης, στα πλαίσια βεβαίως της ex nunc δικαιοδοσίας του παρόντος Δικαστηρίου και προς εκπλήρωση της υποχρέωσης του Δικαστηρίου για έλεγχο της ορθότητας της προσβαλλόμενης απόφασης.
Ως αναφέρει το Freedom House στην 2025 έκθεση του αναφορικά με τα γεγονότα του 2024, από τη λήξη του δεύτερου εμφυλίου πολέμου το 2003, η Λιβερία απολαμβάνει δύο δεκαετίες ειρήνης και σταθερότητας, σημειώνοντας σημαντική πρόοδο στην αποκατάσταση της κυβερνητικής ικανότητας, στην επανακαθιέρωση του κράτους δικαίου και στην εξασφάλιση των πολιτικών δικαιωμάτων και των ατομικών ελευθεριών των πολιτών.[15] Το 2017, για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, η χώρα γνώρισε ειρηνική μεταβίβαση εξουσίας μεταξύ εκλεγμένων ηγετών, και οι ιδιαίτερα ανταγωνιστικές εκλογές του 2023 οδήγησαν σε άλλη μία δημοκρατική παράδοση εξουσίας στις αρχές του 2024.[16] Ωστόσο, επίμονα προβλήματα παραμένουν, όπως η διαφθορά, η ατιμωρησία, οι πιέσεις στην ελευθερία του Τύπου και η βία κατά των γυναικών.[17]
Σύμφωνα με την 2026 έκθεση του ινστιτούτου Bertelsmann Stiftung που καλύπτει τα γεγονότα από 1 Φεβρουαρίου 2023 έως 31 Ιανουαρίου 2025, οι προσπάθειες του κράτους για τη διατήρηση της τάξης και της ασφάλειας αντιμετωπίζουν σημαντικούς περιορισμούς, ενώ οι τοπικοί μηχανισμοί διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη διαφύλαξη της ασφάλειας.[18] Επίσης, υφίστανται πολλές ανταγωνιστικές εθνοτικές ταυτότητες οι οποίες αποδυναμώνουν την εθνική ταυτότητα της χώρας.[19] Παρότι οι νομικές υπηρεσίες είναι θεωρητικά διαθέσιμες τόσο στις αστικές όσο και στις αγροτικές περιοχές, είναι δαπανηρές και παρεμποδίζονται από τη διαφθορά.[20] Σε σχέση με τις διαθέσιμες υπηρεσίες, η ως άνω έκθεση αναφέρει ότι εκτός της πρωτεύουσας, οι αποστάσεις ακόμη και προς τα πιο βασικά ιδρύματα υγειονομικής περίθαλψης είναι συχνά μεγάλες, ενώ το φάσμα των διαθέσιμων υπηρεσιών και φαρμάκων περιορίζεται στις βασικές ανάγκες.[21] Το επίσημο ποσοστό ανεργίας μειώθηκε ελαφρώς στο 2,9% κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς, ωστόσο τα χαμηλά εισοδήματα και η γενική υποαπασχόληση αποτελούν μεγαλύτερες προκλήσεις για την κοινωνική πρόνοια.[22]
Σύμφωνα με τα πρόσφατα δεδομένα της βάσης δεδομένων ACLED (The Armed Conflict Location & Event Data Project), κατά το τελευταίο έτος (με ημερομηνία τελευταίας ενημέρωσης την 10/05/2026), στην κομητεία Montserrado, όπου υπάγεται η πόλη Monrovia, καταγράφηκαν 12 περιστατικά πολιτικής βίας (“Political violence”, που περιλαμβάνει περιστατικά βίας κατά αμάχων, εκρήξεις/απομακρυσμένη βία, μάχες, εξεγέρσεις και διαμαρτυρίες), από τα οποία προκλήθηκαν 5 θάνατοι.[23] Σημειώνεται ότι ο πληθυσμός της πόλης Monrovia, σύμφωνα με εκτιμήσεις για το 2026, ανέρχεται σε 2,396,360 κατοίκους.[24]
Αποτιμώντας τα προαναφερόμενα δεδομένα, δεν καταδεικνύεται εύλογη πιθανότητα ο αιτητής να αντιμετωπίσει κατά την επιστροφή του κίνδυνο σοβαρής βλάβης, καθότι η συχνότητα περιστατικών ασφαλείας στον τελευταίο τόπο συνήθους διαμονής του αιτητή όπου αναμένεται να επιστρέψει, δεν είναι τέτοιας έντασης ώστε να διατρέχει κίνδυνο εξαιτίας και μόνο της παρουσίας του εκεί να τεθεί σε κίνδυνο η ζωή του. Εξετάζοντας περαιτέρω τις προσωπικές περιστάσεις του αιτητή, παρατηρώ ότι αυτός είναι άνδρας, υγιής, με ικανοποιητικό μορφωτικό επίπεδο, πλήρως ικανός προς εργασία, χωρίς στοιχεία ευαλωτότητας και με υποστηρικτικό δίκτυο στη χώρα καταγωγής του. Θα πρέπει να αναφερθεί πως για το παιδί που ισχυρίστηκε ο αιτητής ότι έχει με ομοεθνή του, δεν έχει προσκομιστεί οτιδήποτε σχετικό επί τούτου ούτε σε σχέση με τη σύντροφό του. Επιπρόσθετα το ανήλικο τέκνο δεν είναι μέρος της αίτησης ακυρώσεως και κατά συνέπεια δεν μπορεί να εξεταστεί και θα πρέπει να διευκρινίσω πως ούτε στον διοικητικό φάκελο περιλαμβάνεται οποιοδήποτε στοιχείο σε σχέση με το ανήλικο τέκνο και ούτε έχει τεθεί ενώπιον μου οτιδήποτε συγκεκριμένο που να μπορεί να εξεταστεί. Ο αιτητής δεν έχει θέσει οποιαδήποτε ατομικά χαρακτηριστικά στην ενώπιον μου δικαστική διαδικασία, που να υποδηλώνουν ότι μπορεί να έχει τεθεί με οποιονδήποτε τρόπο σε δυσμενή θέση ή σε κίνδυνο δίωξης ή βλάβης.
Λαμβάνοντας υπόψη τα όσα ανωτέρω παρατέθηκαν και το σύνολο των στοιχείων που τέθηκαν ενώπιον μου, καταλήγω ότι ορθώς κρίθηκε επί της ουσίας ότι ο αιτητής δεν κατάφερε να αποδείξει ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις για την υπαγωγή του στο καθεστώς του πρόσφυγα ή για την παραχώρηση σε αυτόν συμπληρωματικής προστασίας δυνάμει των προνοιών του περί Προσφύγων Νόμου, Ν. 6 (Ι)/2000 και της Σύμβασης της Γενεύης του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων.
Κατά πάγια νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου, δέουσα έρευνα κρίνεται από το Δικαστήριο ότι έγινε, όταν το αρμόδιο όργανο εξετάζει κάθε σχετικό με την υπόθεση γεγονός (Βλ. Motorways Ltd v. Υπουργού Οικονομικών (1999) 3ΑΑΔ 447). Ορθή και πλήρης έρευνα θεωρείται αυτή που εκτείνεται στη διερεύνηση των ουσιωδών στοιχείων της υπόθεσης (Βλ. Νικολαΐδη v. Μηνά (1994) 3ΑΑΔ 321, Τουσούνα ν. Δημοκρατίας (2013) 3 Α.Α.Δ. 151, Χωματένος ν. Δημοκρατίας κ.α. (2 Α.Α.Δ. 120). Η έκταση της έρευνας εξαρτάται πάντοτε από τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης (Βλ. Δημοκρατία v. Ευαγγέλου κ.α. (2013) 3ΑΑΔ 414) και το αρμόδιο όργανο οφείλει να βρει τον κατάλληλο τρόπο για να εκπληρώσει την υποχρέωσή του για δέουσα έρευνα. Από όσα έχω επεξηγήσει ανωτέρω προκύπτει ότι, το αρμόδιο όργανο έλαβε δεόντως και επαρκώς αιτιολογημένη απόφαση. Συνεπώς, ο ισχυρισμός της ευπαίδευτης συνηγόρου του αιτητή περί έλλειψης δέουσας έρευνας και αιτιολογίας της προσβαλλόμενης απόφασης εκ μέρους του αρμόδιου οργάνου, απορρίπτεται στο σύνολό του.
Από το περιεχόμενο του διοικητικού φακέλου και το σύνολο το στοιχείων που τέθηκαν ενώπιον μου, κρίνω ότι ακολουθήθηκε η ορθή διερευνητική διαδικασία και ορθώς το αίτημα του αιτητή για αναγνώριση καθεστώτος διεθνούς προστασίας έχει απορριφθεί. Οι Καθ' ων η αίτηση, στα πλαίσια εξέτασης και αξιολόγησης του αιτήματος του αιτητή, συνεκτίμησαν και αξιολόγησαν όλα τα στοιχεία που είχαν ενώπιον τους προτού καταλήξουν στην προσβαλλόμενη απόφαση και ενόψει των ισχυρισμών που πρόβαλε ο αιτητής, προέβησαν στη δέουσα υπό τις περιστάσεις έρευνα.
Με βάση λοιπόν το σύνολο των στοιχείων που τέθηκαν ενώπιον μου, καταλήγω ότι η προσφυγή του αιτητή εξετάστηκε με επάρκεια και επιμέλεια και υπήρξε επαρκής αιτιολόγηση της προσβαλλόμενης απόφασης εκ μέρους του αρμόδιου οργάνου. Το περιεχόμενο της απόφασης της Υπηρεσίας Ασύλου, η οποία συμπληρώνεται από την αιτιολογημένη Έκθεση-Εισήγηση του αρμόδιου λειτουργού της Υπηρεσίας Ασύλου, στην οποία εκτίθενται λεπτομερώς οι λόγοι της απόρριψης του αιτήματος, αποκαλύπτει ότι η απόφασή της είναι απόλυτα ορθή και στα πλαίσια της σχετικής νομοθεσίας.
Ως εκ τούτου, η προσφυγή απορρίπτεται και η προσβαλλόμενη απόφαση επικυρώνεται, με έξοδα €1000 υπέρ των καθ' ων η αίτηση, και εναντίον του αιτητή.
Χ. Μιχαηλίδου, Δ.Δ.Δ.Δ.Π.
[1] United States Department of State (USDOS), 2023 Report on International Religious Freedom: Liberia, 26 Ιουνίου 2024, 547499-LIBERIA-2023-INTERNATIONAL-RELIGIOUS-FREEDOM-REPORT.pdf, σελ. 3 (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[2] Africa Rebirth, Poro and Sande: The Secret Societies of West Africa, 30 Απριλίου 2025, Poro and Sande: The Secret Societies of West Africa (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[3] Africa Rebirth, Poro and Sande: The Secret Societies of West Africa, 30 Απριλίου 2025, Poro and Sande: The Secret Societies of West Africa (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[4] Africa Rebirth, Poro and Sande: The Secret Societies of West Africa, 30 Απριλίου 2025, Poro and Sande: The Secret Societies of West Africa (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[5] Africa Rebirth, Poro and Sande: The Secret Societies of West Africa, 30 Απριλίου 2025, Poro and Sande: The Secret Societies of West Africa (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[6] Africa Rebirth, Poro and Sande: The Secret Societies of West Africa, 30 Απριλίου 2025, Poro and Sande: The Secret Societies of West Africa (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[7] Africa Rebirth, Poro and Sande: The Secret Societies of West Africa, 30 Απριλίου 2025, Poro and Sande: The Secret Societies of West Africa (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[8] Africa Rebirth, Poro and Sande: The Secret Societies of West Africa, 30 Απριλίου 2025, Poro and Sande: The Secret Societies of West Africa (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[9] Africa Rebirth, Poro and Sande: The Secret Societies of West Africa, 30 Απριλίου 2025, Poro and Sande: The Secret Societies of West Africa (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[10] Africa Rebirth, Poro and Sande: The Secret Societies of West Africa, 30 Απριλίου 2025, Poro and Sande: The Secret Societies of West Africa (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[11] United States Department of State (USDOS), 2023 Report on International Religious Freedom: Liberia, 26 Ιουνίου 2024, 547499-LIBERIA-2023-INTERNATIONAL-RELIGIOUS-FREEDOM-REPORT.pdf, σελ. 8 (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[12] Save the Children, ‘Traditional Societies’ Interfering with Children’s Education ......Liberian Government Acts, 28 Μαρτίου 2025, ‘Traditional Societies’ Interfering with Children’s Education ......Liberian Government Acts | Save the Children International (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[13] Save the Children, ‘Traditional Societies’ Interfering with Children’s Education ......Liberian Government Acts, 28 Μαρτίου 2025, ‘Traditional Societies’ Interfering with Children’s Education ......Liberian Government Acts | Save the Children International (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[14] Save the Children, ‘Traditional Societies’ Interfering with Children’s Education ......Liberian Government Acts, 28 Μαρτίου 2025, ‘Traditional Societies’ Interfering with Children’s Education ......Liberian Government Acts | Save the Children International (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[15] Freedom House, Freedom in the World 2025: Liberia, https://freedomhouse.org/country/liberia/freedom-world/2025 (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[16] Freedom House, Freedom in the World 2025: Liberia, https://freedomhouse.org/country/liberia/freedom-world/2025 (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[17] Freedom House, Freedom in the World 2025: Liberia, https://freedomhouse.org/country/liberia/freedom-world/2025 (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[18] Bertelsmann Stiftung, BTI 2026 Country Report — Liberia. Gütersloh: Bertelsmann Stiftung, 2026, https://bti-project.org/fileadmin/api/content/en/downloads/reports/country_report_2026_LBR.pdf, σελ. 7 (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[19] Bertelsmann Stiftung, BTI 2026 Country Report — Liberia. Gütersloh: Bertelsmann Stiftung, 2026, https://bti-project.org/fileadmin/api/content/en/downloads/reports/country_report_2026_LBR.pdf, σελ. 7 ((ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[20] Bertelsmann Stiftung, BTI 2026 Country Report — Liberia. Gütersloh: Bertelsmann Stiftung, 2026, https://bti-project.org/fileadmin/api/content/en/downloads/reports/country_report_2026_LBR.pdf, σελ. 7 (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[21] Bertelsmann Stiftung, BTI 2026 Country Report — Liberia. Gütersloh: Bertelsmann Stiftung, 2026, https://bti-project.org/fileadmin/api/content/en/downloads/reports/country_report_2026_LBR.pdf, σελ. 21 (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[22] Bertelsmann Stiftung, BTI 2026 Country Report — Liberia. Gütersloh: Bertelsmann Stiftung, 2026, https://bti-project.org/fileadmin/api/content/en/downloads/reports/country_report_2026_LBR.pdf, σελ. 22 (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[23] Πλατφόρμα ACLED Explorer, Country: Liberia, Events/Fatalities, Political Violence, Past Year, https://acleddata.com/platform/explorer (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
[24] World Population Review – Liberia – Monrovia, https://worldpopulationreview.com/cities/liberia/monrovia (ημερομηνία τελευταίας πρόσβασης 15/06/2026)
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο