ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ
Δικαιοδοσία Διατροφής
Ενώπιον: Σ. Νεοφύτου, Δ.
Αρ. Αίτησης: 20/25 (i)
Μεταξύ:
Μ.Π.
Αιτήτρια
και
Κ.Α.
Καθ’ ου η αίτηση
Ημερομηνία: 29 Ιανουαρίου 2026
Εμφανίσεις:
Για την Αιτήτρια : Α. Τζίρτη (κα)
Για τον Καθ’ ου η αίτηση: Μ. Γλαύκος Ραφαήλ, για Γλαύκος Ν. Ραφαήλ και ΣΙΑ ΔΕΠΕ
ΑΠΟΦΑΣΗ
Oι διάδικοι υπήρξαν σύζυγοι και κατά τη διάρκεια τους γάμου τους απέκτησαν ένα τέκνο, την Κ, ηλικίας σήμερα τεσσάρων ετών.
Αντικείμενο της παρούσας απόφασης αποτελεί το αίτημα της Αιτήτριας για την έκδοση διατάγματος διατροφής εναντίον του Καθ’ ου η αίτηση για το ποσό των €450 μηνιαίως. Επιπλέον, αιτείται την έκδοση διατάγματος που να διατάσσει τον Καθ’ ου η αίτηση να της καταβάλλει το 60% των εξόδων ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης που δεν καλύπτονται από το ΓΕΣΥ, όπως έξοδα οδοντιατρικών και οφθαλμολογικών θεραπειών. Τα πιο πάνω ποσά ζητά να της καταβάλλονται δια καταθέσεως τους στον τραπεζικό της λογαριασμό.
Ο Καθ’ ου η αίτηση καταχώρισε Υπεράσπιση και η δικογραφία της υπόθεσης ολοκληρώθηκε με την καταχώριση Απάντησης στην Υπεράσπιση εκ μέρους της Αιτήτριας. Η ακρόαση της υπόθεσης διεξήχθη με την καταχώριση και ανταλλαγή της έγγραφης μαρτυρίας των διαδίκων. Ουδείς εξ αυτών αντεξετάστηκε. Η ακρόαση ολοκληρώθηκε με τις γραπτές αγορεύσεις των ευπαίδευτων συνηγόρων των διαδίκων.
Μέσα από τη δικογραφία αλλά και τη σχετική με αυτή μαρτυρία που έχει τεθεί ενώπιον μου, προκύπτουν ως παραδεκτά γεγονότα τα πιο κάτω:
· Οι διάδικοι τέλεσαν θρησκευτικό γάμο στις 8.6.24 και από το γάμο τους απέκτησαν την ανήλικη Κ., που γεννήθηκε στις 3.3.22
· Περί τον Αύγουστο του 2024 επήλθε οριστική διάσταση στις σχέσεις των διαδίκων, ωστόσο συνέχισαν να διαμένουν κάτω από την ίδια στέγη μέχρι τις 28.10.24, όπου η Αιτήτρια εγκαταστάθηκε πλέον στην οικία των γονέων της μαζί με την ανήλικη.
· Από τον Νοέμβριο του 2024 ο Καθ’ ου η αίτηση καταβάλλει στην Αιτήτρια το ποσό των €250 ως συνεισφορά του στη διατροφή και συντήρηση της ανήλικης θυγατέρας του.
Προτού προχωρήσω με την παράθεση της μαρτυρίας των διαδίκων, κρίνω σκόπιμο να τονίσω ότι η εκατέρωθεν μαρτυρία θα αξιολογηθεί λαμβάνοντας υπόψιν τις παραμέτρους που θέτουν τα αρ. 33 (1) και 37 του Περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμου, Ν. 216/90, επί των οποίων καθορίζεται η συνεισφορά των υπόχρεων γονέων στην διατροφή των ανηλίκων τέκνων τους. Οι παράμετροι αυτοί είναι οι ανάγκες του δικαιούχου και οι δυνάμεις των υπόχρεων γονέων.
Αρχικά θα εξετάσω την οικονομική ικανότητα και δυνατότητα των διαδίκων, αντλώντας καθοδήγηση από την νομολογία, σύμφωνα με την οποία, στην διαδικασία εξέτασης αιτήσεων για καθορισμό της συνεισφοράς στην διατροφή ανηλίκων, οι γονείς έχουν την ευθύνη να προβαίνουν σε πλήρη και αληθινή αποκάλυψη των οικονομικών τους πόρων και δυνατοτήτων, έτσι ώστε να καθορίζεται ανάλογα και η υποχρέωση τους για καταβολή ενός ποσού. Στην υπόθεση Δημητρίου V. Περδίου (2005) 1 Α.Α.Δ.1418 αναφέρθηκαν τα εξής σχετικά:
«όπως έχει η σχετική Νομοθετική διάταξη (αρ.33(1) Ν.216/1990) η υποχρέωση για διατροφή των ανηλίκων τέκνων μιας οικογένειας ανήκει και στους δύο γονείς, ανάλογα με την οικονομική κατάσταση του καθενός. Έχουν και οι δύο υποχρέωση όπως προβαίνουν σε πλήρη και ειλικρινή αποκάλυψη των πραγματικών τους εισοδημάτων και όχι μόνο των εξόδων τους. Στην υπόθεση Ette v. Ette (1965) 1 AII E.R. 341, 346 έχει λεχθεί ότι όταν ο καθ’ ου η αίτηση δεν προβαίνει ο ίδιος σε ειλικρινή και πλήρη αποκάλυψη σχετικά με την οικονομική του κατάσταση, τότε το Δικαστήριο μπορεί λαμβάνοντας υπόψη την φύση του επαγγέλματος του και το τι κερδίζουν οι άλλοι στο ίδιο επάγγελμα, να υπολογίσει ότι ο καθ’ ου η αίτηση έχει ψηλότερα, απ’ ότι ισχυρίζεται, εισοδήματα. Η αρχή αυτή συνάδει και με τον κανόνα ότι εκεί που κάποιος έχει την αποκλειστική γνώση των γεγονότων, οφείλει να τα αποδείξει. (βλ. Tarapoulouzis v. District Officer (1962) C.L.R. 91 και Μαρκουλίδης V. Μαρκουλίδη κ.α (1998) 1 (Γ) Α.Α.Δ. 1386,1390) Επομένως, σε υποθέσεις διατροφής των ανηλίκων τέκνων μια οικογένειας, η οικονομική δυνατότητα του καθενός από τους γονείς δεν είναι θέμα που πρέπει να αποδεικνύεται από τον αιτητή ή την αιτήτρια, ανάλογα με την περίπτωση αλλά θέμα αληθινής αποκάλυψης από τους ίδιους τους γονείς, των αντιστοίχων εισοδημάτων τους. Το δε Δικαστήριο προβαίνει σε πλήρη έρευνα αυτών των στοιχείων. Περαιτέρω αναφέρουμε ότι από σχετική νομολογία φαίνεται ότι το Δικαστήριο μπορεί να λάβει υπόψη όχι μόνο τα πραγματικά εισοδήματα αλλά και την ικανότητα του καθ’ ου η αίτηση να κερδίζει (his potential earning capacity) (Βλ. Klucinsky v. Klucinsky (1953) 1 All E.R. 683 και McEwan v. McEwan (1972) 2 All E.R. 708) »
Ομοίως στην Re H. Ηλία (1997) 1ΑΑΔ 1372 αναφέρονται τα εξής:
«Η διατροφή προσδιορίζεται με βάση τις ανάγκες του ανηλίκου και τις οικονομικές δυνατότητες των γονέων του και όχι με βάση του τι επέλεξαν να διαμορφώσουν ώστε να διατηρούνται σε κατάσταση αδυναμίας που να μην τους επιτρέπει να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους».
Η Αιτήτρια ισχυρίζεται ότι ο Καθ’ ου η αίτηση εργάζεται ως ψυκτικός με μηνιαίες απολαβές ύψους €1.600 και ότι πληρώνεται σε εβδομαδιαία βάση με κατάθεση στο λογαριασμό του ύψους €400. Εργάζεται επίσης ως ταχυδρόμος, με μηνιαίες απολαβές ύψους €300 και ως ψήστης σε καφενείο που ανήκει σε συγγενικό του πρόσωπο. Υπολογίζει ότι μηνιαίως ο Καθ’ ου η αίτηση κερδίζει περί τις €2.500.
Αναφορικά με τα δικά της εισοδήματα, ισχυρίζεται ότι από το Φεβρουάριο του 2025 εργάζεται ως αυτοεργοδοτούμενη αισθητικός στην οικία της, τρεις ημέρες την εβδομάδα, με εισόδημα ύψους €300 μηνιαίως. Λαμβάνει επίδομα τέκνου ύψους €42 και από τον Ιούνιο του 2025 επίδομα μονογονέα ύψους €215 μηνιαίως. Αναφέρει επίσης ότι μέχρι τον Ιανουάριο του 2025 εργαζόταν ως αισθητικός σε ιδιωτική εταιρεία, με εισόδημα ύψους €650 μηνιαίως. Κατέθεσε ως τεκμήριο 1, κατάσταση αποδοχών από τις Κοινωνικές Ασφαλίσεις.
Εξηγεί ότι ο λόγος που εργάζεται μόνο τρεις φορές την εβδομάδα είναι διότι τα απογεύματα δεν μπορεί να αφήνει την ανήλικη στη μητέρα της και δεν κατάφερε να εξεύρει εργασία μέχρι το μεσημέρι. Προσπαθεί να αποκτήσει πελατολόγιο από το μηδέν, ώστε να αυξήσει τα εισοδήματα της ενώ παράλληλα δέχεται οικονομική βοήθεια από τους γονείς της. Αναφέρει επίσης ότι η ανήλικη φοιτά σε νηπιαγωγείο μέχρι τις 15:00.
Ο Καθ’ ου η αίτηση στη μαρτυρία του ισχυρίζεται ότι το καθαρό μηνιαίο εισόδημα του ανέρχεται σε €1.500 μηνιαίως και προς τούτο κατέθεσε ως τεκμήριο 2, αναλυτική κατάσταση αποδοχών για το έτος 2025. Αναφέρει ότι πλέον δεν εργάζεται ως ταχυδρόμος και απορρίπτει τους ισχυρισμούς της Αιτήτριας ότι εργάζεται ως ψήστης σε εστιατόριο. Εξηγεί προς τούτο ότι έτυχε κάποιες φορές να βοηθήσει τον γαμπρό του εθελοντικά, όπου έλαβε μικροποσά της τάξεως των €10-€15 ως φιλοδώρημα.
Απορρίπτει τους ισχυρισμούς της Αιτήτριας περί μειωμένου πελατολογίου και ισχυρίζεται ότι οι πελάτες της δεν έχουν μειωθεί και γι’ αυτό προβαίνει σε επέκταση του χώρου εργασίας της στην οικία των γονέων της όπου και διαμένει.
Αρχίζοντας από τα εισοδήματα της Αιτήτριας είναι ξεκάθαρο ότι η ικανότητα της να εργάζεται και να κερδίζει εισοδήματα δεν αμφισβητείται. Οφείλω ωστόσο να σημειώσω ότι από τη μαρτυρία της δημιουργούνται εύλογα ερωτήματα αναφορικά με την επιλογή της να εργάζεται μόνο τρεις φορές την εβδομάδα. Όπως η ίδια αναφέρει, η ανήλικη φοιτά σε νηπιαγωγείο, συνεπώς τίποτα δεν την εμποδίζει να εργάζεται πέντε μέρες την εβδομάδα και η δικαιολογία ότι η μητέρα της δεν μπορεί να φροντίζει την ανήλικη φαίνεται ότι δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Ο δε ισχυρισμός της ότι από την προηγούμενη εργασία της ελάμβανε μόνο €650 μηνιαίως δεν τεκμηριώνεται καθ’ οιονδήποτε τρόπο. Είχε υποχρέωση να αποκαλύψει ειλικρινώς τα εισοδήματα που ελάμβανε, ούτως ώστε να βοηθήσει το Δικαστήριο να διαμορφώσει σαφή εικόνα ως προς αυτά, αλλά κυρίως για την εισοδηματική της δυνατότητα. Ο ισχυρισμός της ότι λαμβάνει οικονομική βοήθεια από την οικογένεια της παρέμεινε στη σφαίρα της αοριστίας. Εν πάση περιπτώσει, οι σχετικοί ισχυρισμοί δεν την απαλλάσσουν από την ευθύνη και την υποχρέωση που έχει προς το ανήλικο τέκνο της να εξασφαλίζει εισοδήματα για να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του ανάλογα με τις δυνάμεις της, όσο περιορισμένες κι’ αν είναι αυτές.
Το τεκμήριο 1 που κατέθεσε για να δικαιολογήσει τα χαμηλά της εισοδήματα ως αυτοεργοδοτοούμενη, στην ουσία αποτυπώνει μόνο ότι η ίδια επιθυμεί να δηλώσει ως εισόδημα για φορολογικούς σκοπούς.
Πέραν των πιο πάνω, η Αιτήτρια δεν έχει αναφέρει οτιδήποτε για την επιλογή της να αφήσει την εργασία της σε ιδιωτική εταιρεία και να ασχοληθεί με την αισθητική ως αυτοεργοδοτούμενη, με εισόδημα ύψους €300 μηνιαίως. Αφήνει αναπάντητους τους ισχυρισμούς του Καθ’ ου η αίτηση για την επέκταση του χώρου εργασίας της, γεγονός που συνηγορεί σε αύξηση πελατολογίου και όχι μείωση, ως η ίδια ισχυρίζεται.
Στην υπόθεση Μαρκουλίδης (βλ. ανωτέρω), αναφέρθηκε ότι οι δυνάμεις του υπόχρεου είναι στοιχείο που στις πλείστες των περιπτώσεων μόνο ο ίδιος γνωρίζει. Αν ο υπόχρεος επιλέξει να μη βοηθήσει το Δικαστήριο στη διακρίβωση των οικονομικών του δυνάμεων, αυτό δεν σημαίνει πως μπορεί η στάση του αυτή να χρησιμοποιηθεί και ως επιχείρημα περί ελλείψεως μαρτυρίας. Το Δικαστήριο οφείλει να ενεργήσει στη βάση των στοιχείων που έχει ενώπιον του. Το Δικαστήριο λαμβάνει υπόψιν όχι μόνο τα πραγματικά εισοδήματα αλλά και την ικανότητα ενός ατόμου να κερδίζει (his potential earning capacity) προτού καταλήξει στο ποσό που ο κάθε ένας θα κληθεί να συνεισφέρει για την κάλυψη των αναγκών των ανήλικων. Εν προκειμένω, η Αιτήτρια παρουσίασε μία ελλιπή εικόνα για εισοδήματα της.
Λαμβάνοντας υπόψιν όλα τα ανωτέρω και κυρίως την ικανότητα της Αιτήτριας να εργάζεται, για σκοπούς καθορισμού της συνεισφοράς των διαδίκων στα έξοδα διατροφής της ανήλικης, αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι τα εισοδήματα της Αιτήτριας κα/ή η οι οικονομικές της δυνάμεις δεν μπορεί να είναι κατώτερες των €900 περίπου μηνιαίως καθαρά, ως καθορίζεται ο κατώτατος μισθός.
Από τον Ιούνιο του 2025 η Αιτήτρια λαμβάνει επίδομα μονογονέα ύψους €215. Κατά την περίοδο αναδρομικών διατροφών (Φεβρουάριος 2025 – Δεκέμβριος 2025 συμπεριλαμβανομένου, περίοδος 11 μηνών) η Αιτήτρια έλαβε μονογονεικό επίδομα για 7 μήνες, ήτοι αναλογικά €137 περίπου το μήνα (7x€215=€1.505, €1.505?11=€136.8).
Σύμφωνα με δυο αποφάσεις του Δευτεροβάθμιου Οικογενειακού Δικαστηρίου, το μονογονεϊκό επίδομα πρέπει να πιστώνεται στα εισοδήματα του γονιού που το λαμβάνει. Συγκεκριμένα, στην απόφαση Μάρκου ν. Kuzichava Μάρκου, Έφεση Αρ. 22/2019, 24/6/2021 αναφέρθηκαν τα εξής:
«Θεωρούμε λοιπόν ορθή την προσέγγιση ότι το μονογονεϊκό επίδομα πρέπει να πιστώνεται στα εισοδήματα του γονιού που το λαμβάνει. Το επίδομα αυτό έχει ως στόχο την παροχή οικονομικής βοήθειας στον γονέα που δεν συζεί με άλλο πρόσωπο και που έχει όλο το βάρος συντήρησης του νοικοκυριού. Προϋπόθεση για την χορήγηση του είναι βέβαια να διαμένει με τον γονέα και ένα τουλάχιστον παιδί, ωστόσο, το επίδομα έχει ξεκάθαρο σκοπό την διευκόλυνση του γονέα, έστω προς αντιμετώπιση των εξόδων του παιδιού ή παιδιών που διαμένουν μαζί του. Και η πρόνοια του σχετικού νόμου ότι το επίδομα απαλλάσσεται του φόρου εισοδήματος, προϋποθέτει ότι συνιστά μέρος του εισοδήματος του προσώπου, συνήθως γονέα, που το λαμβάνει».
Στην απόφαση Konyalian ν. Paskulov, Έφεση Αρ. 2/20, 24/6/21 αναφέρθηκαν τα εξής:
«Παρατηρούμε συναφώς από τα πιο πάνω ότι το επίδομα μονογονεϊκής οικογένειας είναι δικαίωμα προσωπαγές το οποίο απόλλυται είτε με την απώλεια της μονογονεϊκής ιδιότητας του ατόμου είτε με τον θάνατο του είτε άλλως πως, όλα συναρτημένα με το δικαιούχο άτομο. Ως προσωπαγές δικαίωμα είναι συνυφασμένο με το πρόσωπο του δικαιούχου και δεν μπορεί να απαλλοτριωθεί προς όφελος τρίτου. Έχοντας υπόψιν τα πιο πάνω θα έπρεπε συνεπώς το πρωτόδικο Δικαστήριο να συνυπολογίσει τα επιδόματα μονογονεϊκής οικογένειας που λάμβανε η Εφεσείουσα στα εισοδήματα της και όχι να τα αφαιρέσει από τα έξοδα των ανηλίκων»
Έτσι, για τα αναδρομικά ποσά διατροφών λαμβάνεται υπόψιν ότι οι εισοδηματικές δυνάμεις της Αιτήτριας ήταν της τάξεως των € 1.037 ενώ για τις μελλοντικές διατροφές €1.115.
Το επίδομα τέκνου, με βάση τα όσα αναφέρονται στην απόφαση Μάρκου (βλ. ανωτέρω), αφαιρείται από τα έξοδα των ανηλίκων. Παραθέτω σχετικό απόσπασμα.
«Αρκούμαστε να σημειώσουμε ότι καθ' όσον αφορά το επίδομα τέκνου υπάρχει και νεότερη νομολογία, ότι δικαιούχος του επιδόματος τέκνου είναι η οικογένεια και αυτό δεν αποτελεί εισόδημα των γονέων και ότι εφόσον παραχωρηθεί, προορίζεται, αποκλειστικά, για την εξασφάλιση και τη διατήρηση μιας αξιοπρεπούς διαβίωσης των παιδιών της οικογένειας (Εθνική Ασφαλιστική (Κύπρου) Λτδ ν. Δημητρίου κ.ά., ECLI:CY:AD:2021:A52, Πολ. Έφ. Αρ.136/2013, ημερ.28.2.2021)».
Αναφορικά με τις εισοδηματικές δυνάμεις του Καθ’ ου η αίτηση, σημειώνεται αρχικά ότι οι ισχυρισμοί του ότι δεν εργάζεται πλέον ως ταχυδρόμος δεν έχουν δικογραφηθεί και ως εκ τούτου δεν δύναται να ληφθούν υπόψιν από το Δικαστήριο (βλ. Αντώνης Σαλαχώρη v. Αργυρούλα Παναγιώτου, Πολ. Έφεση 257/2010). Το ίδιο ισχύει και για τα σχετικά τεκμήρια που κατέθεσε. Όπως είναι δε πάγια νομολογημένο, οι αγορεύσεις των διαδίκων δεν αποτελούν μέσο προσαγωγής μαρτυρίας ή διεύρυνσης των επίδικων θεμάτων (βλ. Μισιρλής ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (1995) 3 ΑΑΔ 379, Κοινότης Λυσού ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (1998) (3) ΑΑΔ 537). Ως εκ τούτου, η αναφορά των πιο πάνω ισχυρισμών στις γραπτές αγορεύσεις του συνηγόρου του Καθ’ ου η αίτηση δεν τους καθιστά μέρος της μαρτυρίας.
Ο ισχυρισμός του Καθ’ ου η αίτηση ότι από την εργασία του λαμβάνει μηνιαίως το ποσό των €1.500 περίπου δεν αμφισβητείται, συνάδει δε με το τεκμήριο 2 που κατέθεσε (αναλυτική κατάσταση αποδοχών ασφαλισμένου). Στις εισοδηματικές του δυνάμεις προστίθεται το ποσό που λαμβάνει και/ή δύναται να λαμβάνει (βλέπε απόφαση Μαρκουλίδη ανωτέρω) από την επιπλέον εργασία του ως ταχυδρόμος, ήτοι €250 μηνιαίως ως ο ίδιος ισχυρίζεται, ανεβάζοντας αυτές στο ποσό των €1.750 μηνιαίως. Αναφορικά με τους ισχυρισμούς της Αιτήτριας ότι λαμβάνει επιπλέον εισοδήματα από την ενασχόληση του ως ψήστης, πέραν του ότι αυτοί χαρακτηρίζονται από γενικότητα, δεν προτίθεμαι να υπολογίσω κάποιο ποσό εφόσον αποδέχομαι τον ισχυρισμό του ότι έτυχε περιστασιακά να βοηθήσει συγγενικό του πρόσωπο, όπου έλαβε κάποια αμελητέα ποσά ως φιλοδώρημα. Σημειώνεται ότι ο ισχυρισμός αυτός δεν αντικρούστηκε.
Ανάγκες της ανήλικης Κ.
Κατωτέρω θα εξετάσω τις ανάγκες της ανήλικης, όπως αυτές προκύπτουν από τις συνθήκες της ζωής της, λαμβάνοντας υπόψιν ότι η διατροφή περιλαμβάνει όλα όσα είναι αναγκαία για τη συντήρηση και ευημερία του δικαιούχου και επιπλέον, ανάλογα με την περίπτωση, τα έξοδα για την εν γένει εκπαίδευση του (βλ. αρ. 37 του Ν.216/90).
Στο σύγγραμμα «ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ», τρίτη έκδοση, έκδοση του 2022, στην σελ. 766, ο Απόστολος Σ. Γεωργιάδης αναφέρει αναλυτικά τι περιλαμβάνει η διατροφή του δικαιούχου, απόσπασμα το οποίο παραθέτω αυτούσιο:
«1. Ανάγκες του δικαιούχου
Η διατροφή περιλαμβάνει όλα όσα είναι αναγκαία για τη συντήρηση του δικαιούχου και επιπλέον τα έξοδα για την ανατροφή, καθώς και την επαγγελματική και την εν γένει εκπαίδευση του (πλήρης διατροφή: ΑΚ 1493 εδ. β΄). Στο περιεχόμενο της διατροφής περιλαμβάνονται ειδικότερα βιοτικές ανάγκες του δικαιούχου που είτε υφίστανται πραγματικά κατά τον χρόνο συζήτησης της αγωγής είτε μπορούν με βεβαιότητα να προβλεφθούν μελλοντικά. Η διατροφή λοιπόν περιλαμβάνει κάθε αναγκαία βιοτική δαπάνη: τροφή, στέγη, ένδυση, θέρμανση, φωτισμό, λοιπά λειτουργικά έξοδα της οικίας διαμονής, ψυχαγωγία, μόρφωση (π.χ. αγορά βιβλίων), διαπαιδαγώγηση, νοσηλεία και δαπάνες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, παραθέριση, συγκοινωνία και επικοινωνία. Ιδίως περιλαμβάνονται δαπάνες θεωρητικής, επαγγελματικής ή τεχνικής μόρφωσης, ακόμη και μεταπτυχιακές σπουδές.»
Όπως έχει υποδειχθεί από τη νομολογία του Δευτεροβάθμιου Οικογενειακού Δικαστηρίου (Παναγιώτου v. Σφικτού (2001) 1 ΑΑΔ 625), το μέτρο της διατροφής δεν μπορεί να εξευρεθεί με απόλυτους αριθμούς. Η κοινή λογική και η πείρα της ζωής είναι παράγοντες οι οποίοι διαδραματίζουν ρόλο στην καλύτερη αντίληψη των γεγονότων προς εντοπισμό των πραγματικών αναγκών συγκεκριμένων ατόμων. Το Δικαστήριο, εξετάζοντας και καθορίζοντας το εύλογο των κονδυλίων που απαιτούνται για τη διατροφή και συντήρηση του δικαιούχου δεν είναι υποχρεωμένο να υπεισέρχεται σε λεπτομέρειες που να οδηγούν σε υπολογισμό με σεντ, αλλά θα πρέπει να σταθμίζει τις ανάγκες (βλ. Μαρκουλίδης ν. Μαρκουλίδης κ.ά. (1989) 1 ΑΑΔ 1386, Κορελλίδης ν. Κορελλίδη (2012) 1 ΑΑΔ 1975, Παναγιώτου ν. Σφικτού (2001) 1 ΑΑΔ 625, Χαραλάμπους ν. Χαραλάμπους (2010) 1 (Β) ΑΑΔ 951). Έτσι, κονδύλια που κατ’ ισχυρισμό απαιτούνται για την κάλυψη συγκεκριμένων αναγκών μπορεί να μη γίνουν αποδεκτά είτε επειδή δεν έχουν αποδειχθεί, είτε επειδή κρίνεται ότι δεν εμπίπτουν στις βασικές ανάγκες διατροφής ενός ανηλίκου.
Σε κάθε περίπτωση, το Δικαστήριο εξετάζει το εύλογο των κονδυλίων και καταλήγει σε ένα λογικό υπό τις περιστάσεις ποσό για την κάλυψη κάθε ξεχωριστής ανάγκης, χωρίς να είναι αναγκαίος ο ακριβής σε κλάσμα προσδιορισμός της συνεισφοράς των υπόχρεων σε αυτά. Κάποια έξοδα όπως είναι η διατροφή, η ψυχαγωγία ή τα μεταφορικά έξοδα είναι έξοδα τα οποία δεν είναι δυνατό να αμφισβητούνται ως πραγματικό γεγονός. Στην απουσία σχετικών τεκμηρίων το Δικαστήριο εξακολουθεί να έχει την εξουσία να καθορίσει ένα εύλογο ποσό για την κάλυψη τους. Ωστόσο, όταν αξιώνεται συνεισφορά σε ειδικότερο κονδύλι, όπως είναι για παράδειγμα έξοδα ενοικίου ή εκπαίδευσης, είναι η κρίση μου ότι αυτά πρέπει να τεκμηριώνονται επαρκώς.
Η Αιτήτρια στη μαρτυρία της αναφέρει ότι το ποσό που απαιτείται για την κάλυψη των εξόδων της ανήλικης ανέρχεται στο ποσό των €786.50 μηνιαίως. Παραθέτει πίνακες όπου καταγράφει κάθε ξεχωριστό κονδύλι και ανάγκη και προς απόδειξη αυτών κατέθεσε συνολικά 11 τεκμήρια. Η βασική θέση του Καθ’ ου η αίτηση είναι ότι τα ποσά που καταγράφει η Αιτήτρια αναλυτικά είναι υπέρογκα και δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Προβαίνει σε σχολιασμό κάποιων επιμέρους κονδυλίων και καταγράφει τα ποσά που θεωρεί ο ίδιος ως λογικά. Σύμφωνα με τα λεγόμενα του τα έξοδα της Κ. μπορούν να καλυφθούν με το ποσό των €460, μείον του ποσού των €40 που αφορά την αγορά σκόνης γάλακτος μηνιαίως, εφόσον όπως ισχυρίζεται η ανάγκη αυτή δεν υφίσταται πλέον. Είναι εμφανές ότι ο Καθ’ ου η αίτηση προσπαθεί να παρουσιάσει μειωμένες τις ανάγκες της ανήλικης, σε αντίθεση με την Αιτήτρια που ως επί το πλείστον καθορίζει τα έξοδα της σε λογικά επίπεδα.
1. Διατροφή
Η Αιτήτρια ισχυρίζεται ότι για τη διατροφή της ανήλικης, τη σίτιση της δηλαδή απαιτείται το ποσό των €250 μηνιαίως. Αξιώνει περαιτέρω το ποσό των €80 μηνιαίως για αγορά γάλακτος σε σκόνη (€66) και πανιών (€15). Προς τούτο κατέθεσε ως τεκμήριο 3 σχετικές αποδείξεις. Ο Καθ’ ου η αίτηση υποστηρίζει ότι η ανήλικη δεν πίνει πλέον γάλα σε σκόνη, ούτε χρησιμοποιεί πάνες. Όπως αναφέρει, αυτό το γνωρίζει εφόσον κατά το χρόνο που ασκεί το δικαίωμα επικοινωνίας του της παρέχει περί τα 16-20 γεύματα μηνιαίως, γεγονός που όπως ισχυρίζεται πρέπει να ληφθεί υπόψιν στον καθορισμό της συνεισφοράς του στο κονδύλι αυτό. Ισχυρίζεται επίσης ότι στο χρόνο αυτό δεν χρησιμοποιεί πάνες.
Ως προς το θέμα που θίγει ο Καθ’ ου η αίτηση, τον υπολογισμό δηλαδή των γευμάτων που προσφέρει στην ανήλικη, σχετικά είναι όσα αναφέρονται στην απόφαση του Δευτεροβάθμιου Οικογενειακού Δικαστηρίου, xxx Ρουσουνίδης v. Xxx Παναγή Ρουσουνίδου, Έφεση Αρ. 25/2019:
«Τα έξοδα των παιδιών πληρώνονται από τον γονέα με τον οποίο τα παιδιά διαμένουν και ο άλλος γονέας δεν απαλλάσσεται της υποχρέωσης συνεισφοράς του σε αυτά επειδή επιθυμεί, κατά την επικοινωνία του με το παιδί του ή σε οποιοδήποτε χρόνο, να του προσφέρει, είτε αγοράζοντας του κάποιο είδος, είτε προσφέροντας του αναψυχή. Αυτά προσφέρονται οικειοθελώς και το παιδί τα απολαμβάνει επιπλέον των αναγκών του, όπως καθορίζονται στη δικαστική απόφαση. Από την άλλη, τα έξοδα διατροφής του παιδιού κατά τις ημέρες που διαμένει με τον υπόχρεο για καταβολή διατροφής γονέα μπορούν να συνυπολογιστούν.[1] Κατά κύριο λόγο στις περιπτώσεις όπου υπάρχει ιδιαίτερο οικονομικό πρόβλημα».
Ο ισχυρισμός του Καθ’ ου η αίτηση ότι η ανήλικη σιτίζεται με στερεά τροφή και πλέον δεν χρειάζεται πάνες, παρέμεινε αναντίλεκτος και γίνεται αποδεκτός. Λαμβάνοντας υπόψιν την ηλικία της ανήλικης και το γεγονός ότι ο Καθ’ ου η αίτηση της προσφέρει κάποια γεύματα, έστω και περιορισμένα σε αριθμό, για την κάλυψη της ανάγκης αυτής καθορίζεται ως αρκούντως ικανοποιητικό το ποσό των €200 μηνιαίως.
2. Ένδυση - Υπόδηση
Για την ένδυση και υπόδηση της ανήλικης, η Αιτήτρια υποστηρίζει ότι απαιτείται το ποσό των €70 μηνιαίως. Προς απόδειξη των ισχυρισμών της κατέθεσε διάφορες αποδείξεις αγορών (βλ. τεκμήριο 4). Ο Καθ’ ου η αίτηση υποστηρίζει ότι το ποσό αυτό είναι υπερβολικό για ένα παιδί της ηλικίας της Κ και ότι επαρκεί το ποσό των €30.
Η ανάγκη ένδυσης και υπόδησης είναι καθημερινή και τρέχουσα εφόσον τα παιδιά μεγαλώνουν και αναπτύσσονται με ραγδαίους ρυθμούς. Το ποσό που ισχυρίζεται η Αιτήτρια ότι ξοδεύει κρίνεται απόλυτα λογικό και λαμβάνεται υπόψιν στο μηνιαίο εξοδολόγιο της ανήλικης.
3. Ψυχαγωγία/παιδότοποι
Για τα έξοδα ψυχαγωγίας της ανήλικης, η Αιτήτρια υποστηρίζει ότι απαιτείται το ποσό των €80 μηνιαίως (βλ. τεκμήριο 5), σε αντίθεση με τον Καθ’ ου η αίτηση που υποστηρίζει ότι επαρκεί το ποσό των €40. Έχοντας ως δεδομένη την ανάγκη των παιδιών να ψυχαγωγούνται με διάφορους τρόπους και ταυτόχρονα να κοινωνικοποιούνται με άλλα άτομα της ηλικίας τους, να λαμβάνουν μέρος σε διάφορες δράσεις και εκδηλώσεις του σχολικού τους περιβάλλοντος και να περνούν χρόνο εκτός της οικίας και του σχολείου τους, κρίνω ως λογικό ποσό για τη κάλυψη της ανάγκης αυτής, το ποσό των €70 μηνιαίως.
4. Ιατροφαρμακευτική Περίθαλψη εκτός ΓΕΣΥ
Για την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη της ανήλικης, η Αιτήτρια ισχυρίζεται ότι απαιτείται το ποσό των €20 μηνιαίως (βλ. τεκμήριο 6). Ο Καθ’ ου η αίτηση δηλώνει πρόθυμος να καλύπτει το 50% της ανάγκης αυτής, χωρίς να διευκρινίζει εάν η δήλωση του αφορά στο αιτητικό Β της αίτησης, ήτοι την κάλυψη οφθαλμολογικών και οδοντιατρικών θεραπειών.
Αποδέχομαι ωστόσο ως ζήτημα λογικής, ότι πέραν των ποσών που καλύπτει το ΓΕΣΥ, πολύ συχνά προκύπτουν έκτακτες ανάγκες, όπως κοινά κρυολογήματα και ιώσεις, όπου απαιτείται αγορά φαρμάκων χωρίς απαραίτητα να έχει προηγηθεί επίσκεψη σε κάποιο παιδίατρο, ούτως ώστε να καλυφθεί το κόστος τους. Στη βάση αυτή, θεωρώ ότι ένα ποσό της τάξεως των €15 μηνιαίως είναι λογικό και αρκετό για να καλύψει τις όποιες έκτακτες ανάγκες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης προκύπτουν. Σημειώνεται περαιτέρω ότι στα ειδικότερα κονδύλια αυτής της κατηγορίας που αξιώνονται με την αιτούμενη θεραπεία Β, αναφορά θα γίνει κατωτέρω.
5. Νηπιαγωγείο
Η Αιτήτρια αναφέρει ότι κατά την καταχώριση της αίτησης, η ανήλικη φοιτούσε σε νηπιαγωγείο με κρατική επιχορήγηση και μηνιαία δίδακτρα ύψους €60. Από το Σεπτέμβριο του 2026 φοιτά σε άλλο σχολείο με μηνιαία δίδακτρα ύψους €130 (βλ. τεκμήριο 2).
Η αίτηση καταχωρίστηκε στις 22.01.2025, συνεπώς, για σκοπούς αναδρομικών ποσών διατροφής λαμβάνεται υπόψιν ότι από τον Φεβρουάριο του 2025 μέχρι και τον Ιούνιο του 2025, η ανήλικη φοιτούσε στο εν λόγω νηπιαγωγείο για περίοδο 5 μηνών (εφόσον τον Ιούλιο και Αύγουστο τα σχολεία είναι κλειστά) και ότι για την περίοδο αυτή καταβλήθηκε το ποσό των €300 (5X€60). Από το Σεπτέμβριο του 2025 μέχρι τον Δεκέμβριο του 2025, ήτοι για περίοδο τεσσάρων μηνών, η ανήλικη φοιτούσε στο νέο σχολείο, με κόστος €130 το μήνα, ήτοι σύνολο €520 (4x€130). Για όλη την περίοδο αναδρομικών διατροφών (Φεβρουάριο του 2025 – Δεκέμβριο του 2025 συμπεριλαμβανομένου, περίοδος 11 μηνών) αναλογικά το νηπιαγωγείο της ανήλικης κόστιζε περίπου €90 το μήνα.
Αναφορικά με τις μελλοντικές διατροφές, λαμβάνεται υπόψιν ότι τα δίδακτρα είναι €130 το μήνα, για 10 μήνες κατ’ έτος, ήτοι €108 περίπου μηνιαίως.
6. Λειτουργικά έξοδα οικίας
Η Αιτήτρια καθορίζει την αναλογία της ανήλικης στην κατανάλωση ρεύματος, νερού και στην υπηρεσία διαδικτύου/τηλεφώνου στο ποσό των €62.5 μηνιαίως (βλ. τεκμήρια 7, 8 και 9). Με βάση τεκμήρια που κατέθεσε και λαμβάνοντας υπόψιν ότι στην οικία διαμένουν συνολικά τέσσερα άτομα, η αναλογία της ανήλικης καθορίζεται στο ποσό των €35 (ρεύμα €15, Νερό €7, τηλέφωνο/διαδίκτυο €13).
7. Μεταφορικά έξοδα
Η Αιτήτρια υποστηρίζει ότι για τα μεταφορικά έξοδα της ανήλικης απαιτείται το ποσό των €90 μηνιαίως, ποσό το οποίο ο Καθ’ ου η αίτηση θεωρεί υπερβολικό και δυσανάλογο για ένα παιδί της ηλικίας της Κ. Για τα έξοδα διακίνησης της ανήλικης, που συνεπάγονται κυρίως την καθημερινή μεταφορά της στο σχολείο και στις εξόδους ψυχαγωγίας της, κρίνω ως εύλογο το ποσό των €80 μηνιαίως.
8. Σκύβαλα
Τα έξοδο αυτό δεν συγκαταλέγεται στα αναγκαία έξοδα διαβίωσης ενός ανήλικου τέκνου και ως εκ τούτου δεν προτίθεμαι να το συμπεριλάβω στο μηνιαίο εξοδολόγιο της Κ.
Στη βάση όλων των ανωτέρω κατέληξα ότι για την κάλυψη των αναγκών της ανήλικης, σήμερα απαιτείται το συνολικό ποσό των €578. Αφού αφαιρεθεί το ποσό των €42 που λαμβάνει η Αιτήτρια ως επίδομα τέκνου, τα ποσό που απαιτείται είναι €536. Το ποσό αυτό πρέπει να επωμιστούν οι διάδικοι ανάλογα με τα εισοδήματα τους.
Όπως έχω ήδη αναφέρει, η εισοδηματική δυνατότητα του Καθ’ ου η αίτηση είναι της τάξεως των €1.750 μηνιαίως, ενώ αυτή της Αιτήτριας είναι της τάξεως των €1.115. Με αυτά τα δεδομένα, η συνεισφορά του Καθ’ ου η αίτηση στη διατροφή του ανήλικου τέκνου του Κ. καθορίζεται στο ποσό των €330 μηνιαίως.
Αναφορικά με την περίοδο από την καταχώριση της αίτησης μέχρι σήμερα, για περίοδο δηλαδή 11 μηνών, για την κάλυψη των αναγκών της ανήλικης απαιτείτο το ποσό των €560. Με την αφαίρεση του επιδόματος τέκνου, το ποσό που απαιτείτο ήταν €518. Με βάση τα εισοδήματα των διαδίκων (Αιτήτρια €1.037 και Καθ’ ου η αίτηση €1.715 )στον Καθ’ ου η αίτηση αναλογεί η κάλυψη του ποσού των €325 περίπου μηνιαίως, σύνολο €3.575 (11x€325).
Ο Καθ’ ου η αίτηση καταβάλλει ήδη στην Αιτήτρια το ποσό των €250 αυτοβούλως, ως και οι δύο διάδικοι αναφέρουν. Συνεπώς, από το αναδρομικό ποσό διατροφής πρέπει να αφαιρεθεί το συνολικό ποσό των €2.750 (11 x €250) και παραμένει ως οφειλόμενο υπόλοιπο το ποσό των €825.
Τέλος, αναφορικά με το αίτημα της Αιτήτριας όπως εκδοθεί διαταγή καταβολής του 60% των εξόδων ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης που δεν καλύπτονται από το ΓΕΣΥ και συγκεκριμένα οδοντιατρικών και οφθαλμολογικών θεραπειών και γυαλιών οράσεως (αιτούμενη θεραπεία Β εναρκτήριας αίτησης) αναφέρω τα εξής.
Το ποσοστό το οποίο έχει καθορίσει η Αιτήτρια είναι ορθό και αντικατοπτρίζει την αναλογία στα εισοδήματα των διαδίκων. Κρίνεται δε λογικό το αίτημα της εφόσον με αυτόν τον τρόπο οι διάδικοι θα επωμίζονται τα έξοδα της ανήλικης που δεν είναι σταθερά και δεν μπορούν να αποτιμηθούν και να συμπεριληφθούν σε ένα μηνιαίο διάταγμα διατροφής επακριβώς, αναλόγως των εισοδημάτων τους. Φέρω ως παράδειγμα την ορθοδοντική θεραπεία η οποία διαρκεί για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, είναι όμως ένα κονδύλι αρκετά υψηλό συνήθως. Με την συμπερίληψη της πρόνοιας που ζητεί η Αιτήτρια, δεν θα χρειαστεί οι διάδικοι να προσφύγουν εκ νέου στο Δικαστήριο για να ρυθμίσουν την κάλυψη του εξόδου αυτού ή και άλλων παρόμοιων εξόδων. Ο Καθ’ ου η αίτηση στη μαρτυρία του αναφέρει ότι αποδέχεται την κάλυψη του ½ των ιατρικών εξόδων που δεν καλύπτονται από το ΓΕΣΥ. Όπως ήδη εξηγήθηκε όμως, τα έξοδα των παιδιών καλύπτονται από τους γονείς αναλόγως των εισοδημάτων τους, ως προβλέπεται στο Νόμο. Συνεπώς, εγκρίνεται και η αιτούμενη θεραπεία Β.
1. Εκδίδεται διάταγμα με το οποίο ο Καθ’ ου η αίτηση διατάσσεται όπως καταβάλλει στην Αιτήτρια μηνιαίως από 01.01.2026 και την 1η ημέρα κάθε επόμενου μηνός, το ποσό των €330, ως συνεισφορά του για τη διατροφή και συντήρηση του ανήλικου τέκνου του Κ.
2. Εκδίδεται διάταγμα, με το οποίο ο Καθ’ ου η αίτηση διατάσσεται όπως καταβάλει στην Αιτήτρια το ποσό των €825, ως εφάπαξ οφειλόμενη αναδρομική διατροφή, για την περίοδο από 01.02.2025 μέχρι 31.12.2025. Το ποσό αυτό διατάσσεται να το καταβάλει εντός τριών μηνών από σήμερα.
3. Εκδίδεται διάταγμα με το οποίο ο Καθ’ ου η αίτηση διατάσσεται όπως το ποσό των €330 μηνιαίως το καταβάλλει στην Αιτήτρια δια καταθέσεως του στον τραπεζικό της λογαριασμό στην Ελληνική Τράπεζα, με αρ. λογαριασμού χχχ χχχ χχχ χχχ.
4. Εκδίδεται διάταγμα με το οποίο ο Καθ’ ου η αίτηση διατάσσεται όπως καλύπτει το 60% του κόστους οφθαλμολογικών εξόδων, γυαλιών οράσεως και οδοντιατρικών και ορθοδοντικών θεραπειών που δεν καλύπτονται από το ΓΕΣΥ.
5. Ο Καθ’ ου η αίτηση διατάσσεται να καταβάλλει στην Αιτήτρια τα ποσά που αναφέρονται στην παράγραφο αρ. 4, δια καταθέσεως τους στον τραπεζικό της λογαριασμό, εντός 10 ημερών από την ημέρα που η Αιτήτρια θα του κοινοποιεί γραπτώς μέσω ηλεκτρονικής αλληλογραφίας τις αποδείξεις πληρωμής των πιο εξόδων αυτών.
Σε περίπτωση παράλειψης του Καθ’ ου η αίτηση να καταβάλει στην Αιτήτρια τα ποσά που αναφέρονται στην παράγραφο αρ.4 ανωτέρω, η Αιτήτρια δύναται να τα αξιώσει ως μέρος της διατροφής, ως προνοεί ο Νόμος.
Τα έξοδα, όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο, επιδικάζονται υπέρ της Αιτήτριας και εναντίον του Καθ’ ου η αίτηση.
(Υπ.)…………………….
Σ. Νεοφύτου, Δ.
ΠΙΣΤΟΝ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ
ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο