Αριθμός 565/2026

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Μαρουλιώ Δαβίου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Βρυσηίδα Θωμάτου, Ευτύχιο Νικόπουλο, Βαρβάρα Πάπαρη και Στυλιανή Μπλέτα - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 3 Φεβρουαρίου 2025, με την παρουσία και του Γραμματέα Γ. Φ. , για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "...", που εδρεύει στα Χανιά Κρήτης και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τους πληρεξούσιους δικηγόρους της Νικόλαο Μπούζα και Κωνσταντίνα Φιλοπούλου με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ", που εδρεύει στα Χανιά Κρήτης και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Μαρία Φουρναράκη και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 19/5/2015 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Χανίων. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 26/2017 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και οι 18/2018 μη οριστική και 11/2019 οριστική του Τριμελούς Εφετείου Κρήτης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζήτησε η ως άνω αναιρεσείουσα με την από 15/4/2019 αίτησή της, επί της οποίας εκδόθηκε η 989/2021 απόφαση του Αρείου Πάγου που αναίρεσε την 11/2019 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Κρήτης και παρέπεμψε την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο συντιθέμενο από άλλους δικαστές. Ακολούθως, εκδόθηκε η 31/2023 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Κρήτης, την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 3/10/2023 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την από 3.10.2023 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η υπ' αριθ. 31/2023 τελεσίδικη απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Κρήτης, που εκδόθηκε αντιμωλία των διαδίκων κατά την τακτική διαδικασία, επί της έφεσης της εναγόμενης και ήδη αναιρεσίβλητης, κατά της υπ' αριθ. 26/2017 οριστικής απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Χανίων μετά την έκδοση της υπ' αριθ. 989/2021 απόφασης του Αρείου Πάγου, που είχε αναιρέσει την υπ' αριθ. 11/2019 απόφαση του ίδιου Εφετείου, η οποία δέχθηκε ως τυπικά και ουσιαστικά βάσιμη την έφεση της αναιρεσίβλητης, εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση και ακολούθως, διακρατηθείσας της υποθέσεως προς κατ' ουσίαν εκδίκαση, απέρριψε την αγωγή κατά την επικουρική της βάση του αδικαιολογήτου πλουτισμού ως απαράδεκτη λόγω αοριστίας της. Με την προσβαλλόμενη απόφαση το Τριμελές Εφετείο Χανίων δέχτηκε κατ' ουσίαν την έφεση της αναιρεσίβλητης, εξαφάνισε την προαναφερόμενη οριστική απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Χανίων και επαναδικάζοντας την αγωγή, ως προς την ως άνω επικουρική βάση της του αδικαιολόγητου πλουτισμού απέρριψε αυτήν ως ουσιαστικά αβάσιμη. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564 παρ.1 και 566 παρ.1 ΚΠολΔ). Είναι, επομένως παραδεκτή (άρθρ. 577 παρ.1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρ.577 παρ.3 ΚΠολΔ).

Kατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 579 παρ. 1 ΚΠολΔ, "Αν αναιρεθεί η απόφαση, οι διάδικοι επανέρχονται στην κατάσταση που υπήρχε πριν από την απόφαση που αναιρέθηκε και η διαδικασία πριν από την απόφαση αυτή ακυρώνεται μόνο, εφόσον στηρίζεται στην παράβαση για την οποία έγινε δεκτή η αναίρεση. Κάθε απόφαση που στηρίζεται σ' αυτήν που αναιρέθηκε αναιρείται, εφόσον οι λόγοι της αναίρεσης αναφέρονται και σ' αυτήν". Από τις ανωτέρω διατάξεις συνάγεται ότι, αν η απόφαση αναιρεθεί στο σύνολό της, αποβάλλει πλήρως την ισχύ της και δεν παράγει δεδικασμένο για οποιοδήποτε ζήτημα κρίθηκε με αυτή, οι δε διάδικοι επανέρχονται στην πριν από την έκδοση της κατάσταση. Στο σύνολό της θεωρείται ότι αναιρείται η απόφαση, όταν η αναιρετική, κατά το διατακτικό της, δεν περιορίζει με σχετική διάταξη την αναίρεση σε ορισμένο ή ορισμένα κεφάλαια της όλης δίκης ή ως προς μερικούς μόνο από τους διαδίκους (ΟλΑΠ 27/2007).

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 16 ΚΠολΔ υφίσταται λόγος αναίρεσης, αν το δικαστήριο, κατά παράβαση του νόμου, δέχθηκε ότι υπάρχει ή ότι δεν υπάρχει δεδικασμένο ή ότι υπάρχει δεδικασμένο με βάση απόφαση που εξαφανίσθηκε ύστερα από ένδικο μέσο, ή αναγνωρίστηκε ως ανύπαρκτη. Πρόκειται, δηλαδή, για απόφαση, η οποία παραβιάζει τις διατάξεις των άρθρων 321 και 324 ΚΠολΔ (ΟλΑΠ 19/2005). Με τον πρώτο λόγο αναίρεσης αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση η από τον αριθ. 16 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια, με την αιτίαση ότι το Εφετείο, απορρίπτοντας ελλείψει παθητικής νομιμοποιήσεως την επικουρική από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό βάση της αγωγής της αναιρεσείουσας, παραβίασε παρά το νόμο το δεδικασμένο που προκύπτει από την υπ' αριθ. 11/2019 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Κρήτης. Ο λόγος αυτός, κατά τα εκτιθέμενα στην αμέσως προηγούμενη νομική σκέψη, είναι, προεχόντως, απαράδεκτος, διότι από την ως άνω επικαλούμενη απόφαση του Εφετείου Κρήτης, η οποία εξαφανίσθηκε δυνάμει της υπ' αριθ. 989/2021 απόφασης του Αρείου Πάγου κατά το μέρος που αφορά την επικουρική βάση της αγωγής από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, δεν παράγεται δεδικασμένο για το ζήτημα της παθητικής νομιμοποίησης της αναιρεσίβλητης. Σε κάθε περίπτωση ο λόγος αυτός πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος ως στηριζόμενος επί εσφαλμένης προϋπόθεσης, γιατί, όπως προκύπτει από το (ενδιαφέρον τον αναιρετικό έλεγχο) προπαρατιθέμενο περιεχόμενο της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, δεν αποφαίνεται για το ζήτημα της παθητικής νομιμοποίησης της αναιρεσίβλητης, το οποίο είναι στοιχείο του παραδεκτού της αγωγής, αλλά απορρίπτει την ένδικη αγωγή ως ουσιαστικά αβάσιμη.

Από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, προκύπτει ότι αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που έχει ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ο λόγος αυτός ιδρύεται όταν από το αιτιολογικό της απόφασης που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν προκύπτουν κατά τρόπο πλήρη, σαφή και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία σύμφωνα με το νόμο είναι αναγκαία για την κρίση, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ότι συντρέχουν οι όροι της διάταξης που εφαρμόστηκε ή ότι δεν συντρέχουν οι όροι εφαρμογής της (ΑΠ 339/2023), δηλαδή όταν, είτε δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας), είτε τα εκτιθέμενα περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του σε σχέση με ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, δεν καλύπτουν όλα τα απαιτούμενα με βάση το πραγματικό του εφαρμοστέου δικαίου στοιχεία (ανεπαρκής αιτιολογία, με την οποία ισοδυναμεί εννοιολογικά και η ενδοιαστική αιτιολογία), ή αντιφάσκουν μεταξύ τους (ΑΠ 348/2023, ΑΠ 1540/2022).

Εν προκειμένω, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο δέχθηκε τα ακόλουθα, όπως προκύπτει από την παραδεκτή κατά το άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ επισκόπηση της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, κατά το μέρος που ενδιαφέρει τον αναιρετικό έλεγχο: "...Η ενάγουσα εταιρία αποτελεί εργοληπτική επιχείρηση 3ης τάξεως ΜΕΕΠ (στις κατηγορίες των έργων οδοποιίας - οικοδομικών - υδραυλικών) και απασχολεί για τους σκοπούς της επιχειρηματικής δραστηριότητας της εξειδικευμένο προσωπικό, κατέχει δε σχετικό εξοπλισμό που περιλαμβάνει μηχανήματα - φορτηγά κτλ. Στις 8.5.2014 και ώρα 13.00, στην τοποθεσία Κόκκινο Μετόχι, στην περιοχή Μουρνιές Δημοτικής Ενότητας Ελευθερίου Βενιζέλου και εντός ιδιωτικής έκτασης, ήτοι στο οικόπεδο ιδιοκτησίας Ι. Κ. , μέσα στο οποίο ευρισκόταν πηγάδι βάθους 18,00 μέτρων περίπου, καθώς και κατοικία, αποθήκες, ελαιόδεντρα και οπωροφόρα δέντρα, κατά την διάρκεια εκτέλεσης εργασιών συντήρησης του πηγαδιού, καταπλακώθηκε εντός αυτού ένας εργάτης από μεγάλο όγκο χώματος, πετρών και μεταλλικών ικριωμάτων.

Κατά την προσπάθεια απεγκλωβισμού του, ο Διοικητής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας Χανίων επικοινώνησε τηλεφωνικώς με τον νόμιμο εκπρόσωπο της ενάγουσας εταιρίας και του ζήτησε να προσέλθει στο σημείο προκειμένου να καταστεί δυνατός ο απεγκλωβισμός (ανάσυρση της σωρού) του άτυχου εργάτη. Ο Διοικητής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, για να καταστεί δυνατή η ανάσυρση αυτή, κατέληξε στη λύση της εκτεταμένης εκσκαφής ορύγματος περιμετρικά του πηγαδιού και την δημιουργία χωμάτινων βαθμίδων που θα επέτρεπαν την κλιμακωτή και, συνεπώς, ασφαλή προσέγγιση του επίμαχου σημείου από το προσωπικό της ΕΜΑΚ. Προηγήθηκε σύσκεψη στον τόπο του ατυχήματος με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, δηλ. με τον Περιφερειακό Διοικητή Πυροσβεστικών Υπηρεσιών Κρήτης, ο οποίος παρευρισκόταν ως επικεφαλής της ομάδας του 1ου Πυροσβεστικού Σταθμού Χανίων και ομάδας της ΕΜΑΚ, τον Αντιπεριφερειάρχη Κρήτης, τον Δήμαρχο Χανίων, την Αντιδήμαρχο Χανίων, τον Προϊστάμενο της Τεχνικής Υπηρεσίας Δήμου Χανίων, τον μηχανικό της Τεχνικής Υπηρεσίας του Δήμου Χανίων και τον Προϊστάμενο του Τμήματος Πολιτικής Προστασίας Π.Ε. Χανίων και ενημερώθηκε τηλεφωνικώς ο Περιφερειάρχης Κρήτης, ο οποίος μάλιστα προσφέρθηκε για ανθρωπιστικούς λόγους σε οικονομική βοήθεια από την περιφέρεια προς άμεση εκμίσθωση σκαπτικού μηχανήματος στα πλαίσια του ανωτέρω έργου. Προκειμένου να καταστεί δυνατή η όλη επιχείρηση, υπό την εποπτεία της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας και του Δήμου Χανίων, η ενάγουσα εταιρεία, ανταποκρινόμενη στο αίτημα παροχής των υπηρεσιών της, προέβη στα εξής: Μετέφερε στον τόπο του έργου τα αναγκαία μηχανήματα-φορτηγά (ήτοι ένα γερανό EFFER 42 m, ένα γερανό 16 m, δύο τσάπες 942, μια τσάπα 912, έξι φορτηγά τετραξονικά 20 m 3 , δυο φορτωτές τροχοφόρους 980, μια τσάπα 922, ένα JCB, ένα φορτωτή ερπυστριοφόρο 977, ένα ελκυστήρα μηχανημάτων - τράκτορα & νταλίκα, ένας ελκυστήρα τράκτορα νταλίκα, 1 γεννήτρια 70 KVA, 2 αντλίες νερού 130 m 3 εκάστη), καθώς και το απαιτούμενο προσωπικό για την εκτέλεση του έργου [21 εργαζόμενοι, ήτοι οδηγοί, χειριστές των μηχανημάτων και εργάτες, καθώς επίσης και ο επικεφαλής συντονισμού και υπεύθυνος της επιχείρησης Ι. Δ. , η υπεύθυνη πολιτικός μηχανικός Α. Δ. , ο εργοδηγός του έργου Ε. Τ. , ο τεχνικός ασφαλείας Κ. Α. η Μ. Δ. , υπεύθυνη του τεχνικού γραφείου]. Λόγω του μεγάλου όγκου εκσκαφών εντός του οικοπέδου ιδιοκτησίας Ι. Κ. , αλλά και του κατεπείγοντος του θέματος, τα συνεργεία της ενάγουσας εργάσθηκαν από τις 08.05.2014, που ανατέθηκε το έργο σ' αυτήν, μέχρι και τις 13.05.2014, οπότε και τελικώς ανευρέθη και ανεσύρθη η σωρός του άτυχου εργάτη. Η πορεία του έργου, όπως αυτή έχει καταγραφεί από τον Πυροσβεστικό Χανίων και την τεχνική υπηρεσία του Δήμου Χανίων αλλά και από την προσκομιζόμενη από την ενάγουσα τεχνική έκθεση του γεωλόγου Δ. Δ. , έχει συνοπτικά ως εξής: Αρχικά κατεδαφίστηκαν τα βοηθητικά κτίσματα που βρίσκονταν κοντά στο χώρο του πηγαδιού και αποξηλώθηκε το περιμετρικό συρματόπλεγμα του οικοπέδου, για να καταστεί δυνατή η προσέγγιση του σημείου από τα αναγκαία σκαπτικά μηχανήματα. Ακολούθησε, για τον ίδιο λόγο, η εκρίζωση 160 δένδρων (μανταρινιές, ελαιόδενδρα και συκιές) σε έκταση (90 μ. Χ 69 μ.=) 6.210 μα περιμετρικά του πηγαδιού.

Περαιτέρω, δημιουργήθηκαν υπόγειες βαθμίδες σε επίπεδα ανά τέσσερα μέτρα από την επιφάνεια του εδάφους, για να καταστεί δυνατή η κλιμακωτή προσέγγιση του σημείου που ήταν θαμμένος ο εργάτης, πράγμα που με τη σειρά του απαιτούσε την εκσκαφή μεγάλου χωμάτινου όγκου, την εναπόθεση των προϊόντων εκσκαφής, την φορτοεκφόρτωση των τελευταίων, την μεταφορά τους και την δημιουργία αποθηκών Χώματος. Όσο κατέβαιναν δε σε επίπεδο εκσκαφής, τόσο η εργασία της εκσκαφής ανά όγκο εκσκαμμένου χώματος πολλαπλασιάζονταν, μέχρι την τελική βαθμίδα υπό του εδάφους.

Εξάλλου, προκειμένου να είναι δυνατή η κίνηση των αναγκαίων μηχανικών μέσων (φορτωτών, εκσκαφών κλπ) στα προαναφερθέντα επίπεδα που δημιουργούσαν για την κλιμακωτή προσέγγιση του επίμαχου σημείου όπου κειτόταν η σωρός, ήταν αναγκαία η κατάλληλη διαμόρφωσή τους, ήτοι η δημιουργία ράμπας καθόδου προς τα χαμηλότερα σημεία της εκσκαφής, σχήματος τραπεζίου με μήκος 100,00 μ. και πλευρών 12,00 μ. (στην αρχή της) και 8,00 μ. (στο τέλος της). Μάλιστα, επειδή το έδαφος ήταν αργιλώδες και λασπώδες, λόγω του μεγάλου όγκου των υπογείων υδάτων που εντοπίζονται στην περιοχή, ήταν αναγκαία η διάστρωση της κάθε ράμπας καθόδου με χαλίκια, προκειμένης της εξασφάλισης στέρεου εδάφους εργασίας. Σε ότι αφορά στα προϊόντα εκσκαφής (όγκου 15.000,00 μ' περίπου) αυτά αρχικώς τοποθετούνταν εντός του οικοπέδου, πλησίον των ορίων της εκσκαφής. Όμως, καθώς προσπαθούσαν να προσεγγίσουν το βάθος του πηγαδιού, λόγω του μεγάλου υδροφόρου ορίζοντα και της αστάθειας του εδάφους, πραγματοποιήθηκαν μεγάλες και έντονες κατολισθήσεις στις παρειές της εκσκαφής, οι οποίες κατέστησαν αδύνατη την συνέχιση των εργασιών. Για τον λόγο αυτόν διέκοψαν τις εργασίες με εντολή της Τεχνικής Υπηρεσίας του Δήμου Χανίων και της Υπηρεσίας Πολιτικής Προστασίας και ζητήθηκε σχετική γνωμάτευση εκ μέρους του γεωλόγου κ. Δ. Δ. και του Διευθυντή της ΔΕΥΑΧ. Ακολούθως δόθηκε εντολή επανέναρξης εργασιών με διεύρυνση του πλάτους εκσκαφής (ώστε να μειωθεί η κλίση των παρειών και ο κίνδυνος κατολισθήσεων), συνεπεία της οποίας αφενός αυξήθηκε κατά πολύ ο όγκος των εκσκαφών και αφ' ετέρου κατέστη αναγκαία η απομάκρυνση (φόρτωση και μεταφορά) των εναποτεθειμένων προϊόντων εκσκαφής εκτός του οικοπέδου, ούτως ώστε να καταστεί δυνατή η διενέργεια εκσκαφών σε μεγαλύτερη ακτίνα περιμετρικά του πηγαδιού. Έτσι, μεταφέρθηκε όγκος χώματος 5.000 μ3 περίπου εκτός του ιδιόκτητου οικοπέδου και εναποτέθηκε σε παρακείμενο ακίνητο. Ο όγκος των εκσκαφών ξεπέρασε τα 10.000,00 μ3 χώματος, τα οποία μεταφέρθηκαν στο παρακείμενο ακίνητο του Νοσοκομείου Χανίων, αφού πρώτα καθαιρέθηκε τμήμα της περίφραξής του (συρματοπλέγματος- τοιχίου σκυροδέματος), το οποίο αποκαταστάθηκε εκ μέρους της ενάγουσας μετά το πέρας της επιχείρησης. Για την απορροή των υπόγειων υδάτων που δημιουργούσαν δυσχερείς συνθήκες εργασίας δημιουργήθηκε "παραπήγαδο" με χρήση τσιμεντένιων στεφανιών και τοποθέτηση εντός αυτού αντλίας για την απάντληση των υδάτων. Περιμετρικά το "παραπήγαδο" επιχώθηκε με χοντρό χαλίκι (κροκάλα). Η προαναφερθείσα αντλία, υποστηριζόμενη από γερανό, δούλευε αδιαλείπτως μέχρι το πέρας των εργασιών και την ανεύρεση του νεκρού εργάτη. Τέλος, για την επανεπίχωση του χώρου του πηγαδιού, προκειμένης της επαναφοράς του στην προτέρα κατάσταση, απαιτήθηκε η φόρτωση, μεταφορά και επίχωση των προϊόντων εκσκαφής που είχαν απομακρυνθεί, καθώς και η συμπίεση και διάστρωσή τους. Οι εργασίες που εκτελέσθηκαν εκ μέρους της ενάγουσας για την ολοκλήρωση του έργου, καταγράφονται αναλυτικά στην επιμέτρηση εργασιών που συντάχθηκε από την ενάγουσα εταιρία και εγκρίθηκε από την Τεχνική Υπηρεσία του Δήμου Χανίων. Οι ως άνω εργασίες όπως κοστολογήθηκαν αναλυτικά από την ενάγουσα και περιγράφονται στην προαναφερόμενη προσκομιζόμενη κατάσταση, σύμφωνα και με όσα υποστηρίζει η ενάγουσα, ανήλθαν στο συνολικό ποσό των 318.785,86 ευρώ. Ωστόσο, ουδόλως αποδείχθηκε ότι ο εναγόμενος ΟΤΑ με την επωνυμία Περιφέρεια Κρήτης, δια του εκπροσώπου της, Περιφερειάρχη Κρήτης, ανέθεσε στην ενάγουσα την εκτέλεση όλων των ανωτέρω εργασιών, καθόσον τέτοια σύμβαση δεν αποδείχθηκε ότι καταρτίστηκε μεταξύ τους εγγράφως ή προφορικά, ούτε προέκυψε ότι οι αρμόδιοι υπάλληλοι του εναγόμενου έδωσαν οδηγίες, επέβλεψαν το έργο ή τις εκτελεσθείσες εργασίες, ενώ η προσφορά κάλυψης της δαπάνης εκμίσθωσης ενός σκαπτικού μηχανήματος εκ μέρους του περιφερειάρχη, ουδόλως μπορεί να εκτιμηθεί ως εντολή προς την ενάγουσα να εκτελέσει το προαναφερθέν έργο. Το έργο δε που πράγματι πραγματοποιήθηκε, επέβλεψαν υπάλληλοι του Δήμου Χανίων, οι οποίοι και πιστοποίησαν τις εργασίες.

Περαιτέρω, και αναφορικά με το κρίσιμο για την εξεταζόμενη εν προκειμένω επικουρική βάση της αγωγής, ζήτημα, δεν αποδείχθηκε ότι ο εναγόμενος ΟΤΑ πλούτισε αδικαιολογήτως, διότι τάχα, σύμφωνα με όσα εκθέτει η ενάγουσα, εάν ανέθετε σε άλλον εργολάβο το έργο αυτό, θα κατέβαλε σε αυτόν το τίμημα των 318.785,86 ευρώ, στο οποίο ανήλθε το κόστος των πραγματοποιηθεισών εργασιών, σύμφωνα με τις επιμετρήσεις που πραγματοποίησε η ενάγουσα. Και τούτο, διότι, αφενός δεν αποδείχθηκε ότι ο εναγόμενος ανέθεσε το συγκεκριμένο εκτεταμένο και κοστοβόρο έργο στην ενάγουσα καθοιονδήποτε τρόπο, αφετέρου ουδόλως προκύπτει ότι θα ανέθετε όμοιο έργο σε τρίτο εργολάβο και θα υποχρεωνόταν στην καταβολή του τιμήματος, εφόσον ένα τέτοιο έργο [απεγκλωβισμού εργαζόμενου σε ιδιωτικό κτήμα], δεν περιλαμβάνεται στις αρμοδιότητές του, όπως αυτές περιγράφονται στο άρθρο 186 του ν. 3852/2010 ως ισχύει [αντίθετα, το έργο της διάσωσης σε περίπτωση εργατικού ατυχήματος, όπως εν προκειμένω, περιλαμβάνεται στις αρμοδιότητες της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας (άρθρο 2 ν. 3511/2006, ως ισχύει)]. Σύμφωνα με τα ανωτέρω, ο εναγόμενος ούτε ανέθεσε το εν λόγω έργο στην ενάγουσα ούτε θα το ανέθετε σε οποιονδήποτε τρίτο, εξοικονομώντας την δαπάνη του. ...". Ακολούθως το Εφετείο κατά παραδοχή της έφεσης της εναγόμενης εξαφάνισε την απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου και αφού ερεύνησε εκ νέου την αγωγή, την απέρριψε κατ' ουσίαν ως προς την επικουρική της βάση εκ του αδικαιολόγητου πλουτισμού.

Έτσι που έκρινε και με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφασή του ασαφείς, ανεπαρκείς αλλά και αντιφατικές αιτιολογίες ως προς το κρίσιμο ζήτημα της ανάθεσης του έργου από την εναγόμενη στην ενάγουσα, οι οποίες (αιτιολογίες) καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθή ή μη εφαρμογή των ουσιαστικού δικαίου διατάξεων των άρθρων 904 επ. του ΑΚ, τις οποίες έτσι παραβίασε εκ πλαγίου. Ειδικότερα: Ενώ δέχεται ότι ο Περιφερειάρχης Κρήτης (εκπρόσωπος της εναγόμενης), ο οποίος ενημερώθηκε τηλεφωνικά για το συμβάν, δήλωσε ότι η περιφέρεια θα προβεί στην καταβολή του τιμήματος για την άμεση εκμίσθωση σκαπτικού μηχανήματος, το οποίο ήταν απαραίτητο για τον απεγκλωβισμό της σωρού του άτυχου εργάτη, κατόπιν δε αυτού η ενάγουσα εταιρεία, ανταποκρινόμενη στο αίτημα παροχής των υπηρεσιών της, προέβη στη μεταφορά στον τόπο του έργου των αναγκαίων μηχανημάτων - φορτηγών και του απαιτούμενου προσωπικού, στη συνέχεια δε το έργο πραγματοποιήθηκε από τα συνεργεία της ενάγουσας, τα οποία εργάσθηκαν από τις 8.5.2014, που ανατέθηκε το έργο σ' αυτήν μέχρι και τις 13.5.2014, οπότε τελικώς ανεσύρθη η σωρός του άτυχου εργάτη, εντούτοις καταλήγει (η προσβαλλόμενη) ότι η προσφορά κάλυψης της δαπάνης εκμίσθωσης του προαναφερθέντος σκαπτικού μηχανήματος εκ μέρους του περιφερειάρχη δεν δύναται να εκτιμηθεί ως εντολή προς την ενάγουσα να εκτελέσει το ¨εκτεταμένο και κοστοβόρο έργο¨, όπως το χαρακτηρίζει, χωρίς ωστόσο να διευκρινίζει ποιος ανέθεσε το συγκεκριμένο έργο στην ενάγουσα και με ποιον τρόπο και ειδικότερα ποια ήταν η υπηρεσία, η οποία πλούτισε αδικαιολόγητα σε βάρος της ενάγουσας, υποχρεούμενη να αποδώσει στην τελευταία το ποσό που θα κατέβαλε σε άλλον εργολάβο ως αμοιβή για το έργο, που σύμφωνα με τις παραδοχές της προσβαλλόμενης, πράγματι πραγματοποιήθηκε. Αντίθετα, ρητά διαλαμβάνει και εν τέλει, αντιφατικά δέχεται ότι "το έργο που πράγματι πραγματοποιήθηκε, επέβλεψαν υπάλληλοι του Δήμου Χανίων, οι οποίοι και πιστοποίησαν τις εργασίες" καθώς και ότι ¨ένα τέτοιο έργο (απεγκλωβισμού εργαζόμενου σε ιδιωτικό κτήμα), δεν περιλαμβάνεται στις αρμοδιότητές του (του εναγόμενου ΟΤΑ), όπως αυτές περιγράφονται στο άρθρο 186 του ν. 3852/2010 ως ισχύει {αντίθετα, το έργο της διάσωσης σε περίπτωση εργατικού ατυχήματος, όπως εν προκειμένω, περιλαμβάνεται στις αρμοδιότητες της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας (άρθρο 2 ν. 3511/2006, ως ισχύει)]¨, με συνέπεια να μην καθίσταται σαφές τι δέχθηκε τελικά το δικαστήριο ως προς την ανάθεση του έργου στην ενάγουσα, αφού για να καταλήξει στην απόρριψη της ένδικης αγωγής, έπρεπε να διαλάβει συγκεκριμένη παραδοχή περί του ότι άλλη, πλην της εναγόμενης, υπηρεσία ανέθεσε στην ενάγουσα την εκτέλεση όλων των ανωτέρω εργασιών, πολλώ δε μάλλον που η μόνη ρητή ανάθεση προς την ενάγουσα δόθηκε, σύμφωνα με παραδοχή της προσβαλλόμενης, από τον Περιφερειάρχη Κρήτης, ο οποίος εκπροσωπώντας την εναγόμενη Περιφέρεια, προσφέρθηκε να καλύψει οικονομικά την εκμίσθωση του σκαπτικού μηχανήματος προκειμένου να εκτελεσθεί άμεσα το έργο. Μόνη δε η μνεία ότι ο ως άνω εκπρόσωπος της εναγόμενης έδρασε εν προκειμένω για ανθρωπιστικούς λόγους, δεν αναιρεί το γεγονός ότι η Περιφέρεια δια του εκπροσώπου της ανέλαβε να καταβάλει το τίμημα για την εκμίσθωση του αναγκαίου μηχανήματος, με συνέπεια να μην καθίσταται σαφές το αποδεικτικό πόρισμα ότι "ο εναγόμενος ούτε ανέθεσε το εν λόγω έργο στην ενάγουσα ούτε θα το ανέθετε σε οποιονδήποτε τρίτο, εξοικονομώντας την δαπάνη του¨. Έτσι, εξαιτίας των ως άνω ελλείψεων και ασαφειών δεν προκύπτουν σαφώς τα περιστατικά τα οποία είναι αναγκαία στη συγκεκριμένη περίπτωση για την κρίση του δικαστηρίου περί της συνδρομής ή μη των νόμιμων όρων και προϋποθέσεων των εφαρμοστέων ως άνω διατάξεων.

Συνεπώς ο δεύτερος, κατά τη νοηματική του εκτίμηση, αναιρετικός λόγος, κατά το δεύτερο σκέλος του, με τον οποίον η αναιρεσείουσα αιτιάται την προσβαλλόμενη απόφαση ότι υπέπεσε στην εκ του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ πλημμέλεια, είναι βάσιμος.

Μετά ταύτα, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει να γίνει δεκτή, κατά παραδοχή του προαναφερόμενου λόγου της, ενόψει δε τούτου παρέλκει η έρευνα των λοιπών λόγων αυτής (δεύτερου, κατά το πρώτο σκέλος του, και τρίτου), με τους οποίους αποδίδεται στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, δεδομένου ότι η αναιρετική εμβέλεια του λόγου που έγινε δεκτός, καλύπτει το σύνολο της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και καθιστά αλυσιτελή την εξέτασή τους. Ακολούθως, μετά την παραδοχή του παραπάνω λόγου της υπό κρίση αιτήσεως αναίρεσης και την αναίρεση της προσβαλλόμενης ως άνω υπ' αριθμ. 31/2023 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Κρήτης, που επιλήφθηκε μετ' αναίρεση της προηγούμενης υπ' αριθμ. 11/2019 απόφασής του, κατόπιν παραπομπής από τον Άρειο Πάγο με την υπ' αριθμ. 989/2021 απόφασή του, πρέπει η υπόθεση να κρατηθεί και να δικασθεί από τον Άρειο Πάγο στην ουσία, κατ' άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ , σε νέα όμως προς το σκοπό αυτό δικάσιμο, που θα οριστεί με κλήση του επιμελέστερου των διαδίκων, ώστε κατ' αυτή οι διάδικοι, σύμφωνα με τις προβλέψεις της διάταξης του άρθρου 581 ΚΠολΔ, η οποία εφαρμόζεται και στην περίπτωση αυτή, γνωρίζοντας επακριβώς το εύρος της αναιρετικής απόφασης, να διαμορφώσουν ανάλογα τους ισχυρισμούς και τις προτάσεις τους (άρθρα 581 παρ.2 και 570 παρ.2 ΚΠολΔ, ΑΠ 1095/2021, ΑΠ 14/2021), όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό.

Τέλος πρέπει να επιστραφεί το παράβολο στην αναιρεσείουσα (άρθρ. 495 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί η αναιρεσίβλητη, λόγω της ήττας της, στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, η οποία παρέστη και κατέθεσε προτάσεις, κατά παραδοχή σχετικού αιτήματος αυτής (άρθρα 176, 183, 189 παρ. 1 και 191 παρ 2 ΚΠολΔ), μειωμένα όμως σύμφωνα με το άρθρο 22 παρ. 1 Ν. 3693/1957 και την κατ` εξουσιοδότηση αυτού εκδοθείσα υπ' αριθμ. 134423/Οικ/8.12.1992/ 20.1.1993 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης, σε συνδυασμό με τα άρθρα 38 παρ. 2 του Ν. 2218/1994 και 283 παρ. 2 εδ. β' του Ν. 3852/2010 (ΑΠ 989/2021, ΑΠ 199/2019, ΑΠ 1858/2017), όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 31/2023 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Κρήτης.

Κρατεί την υπόθεση προς ουσιαστική εκδίκαση, σε νέα συζήτηση ενώπιον του αναιρετικού τμήματος, κατά την οποία θα επαναφερθεί με κλήση του επιμελέστερου των διαδίκων.

Διατάζει την επιστροφή στην αναιρεσείουσα του παραβόλου που έχει καταθέσει.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη να πληρώσει τα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία καθορίζει στο ποσό των χιλίων (1.000,00) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 21 Μαΐου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 21 Απριλίου 2026.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ και ταύτης καθώς και της αμέσως αρχαιότερης Αρεοπαγίτου αποχωρησασών από την Υπηρεσία, ο αρχαιότερος της συνθέσεως Αρεοπαγίτης

<< Επιστροφή